Rotavirüs Aşısı 2026: Bebek İshaline Karşı Tam Koruma

# Rotavirüs Aşısı 2026: Bebek İshaline Karşı Etkili Koruma Rehberi

Bebeğinizin ilk yıl içinde geçirebileceği en korkutucu hastalıklardan biri ağır ishal. Türkiye'de 2026 itibarıyla bebeğinizi rotavirüs ishalinden korumak için güçlü bir kalkanınız var: Genişletilmiş Bağışıklama Programı'na (GBP) dahil edilmiş ücretsiz oral rotavirüs aşısı.

Bu rehberde 2026 GBP rotavirüs şemasını, aşının nasıl uygulandığını, intussusception riskini bilimsel verilerle ele alıyor ve aşı kararı için ihtiyacınız olan tüm detayları WHO 2024 Pozisyon Bildirimi, AAP Red Book 2024 ve Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü 2026 GBP genelgesine göre paylaşıyoruz.

Rotavirüs Nedir, Neden Bu Kadar Tehlikeli?

**Featured snippet özet:** Rotavirüs, 5 yaş altı çocuklarda en sık ağır ishal sebebidir. WHO 2023 verilerine göre dünyada yıllık 215.000 çocuk ölümünden sorumludur ve 6-24 ay arası en yüksek risk dönemidir. Hastalık hızla dehidrasyona yol açar; aşılama sonrası dünyada hastane yatışı %85 azalmıştır. Türkiye'de 2026 GBP'de oral aşı 2. ve 4. ayda iki doz olarak ücretsiz uygulanır.

Rotavirüs çok küçük (75 nm), oldukça dirençli bir RNA virüsüdür. Tek bir bulaş için sadece 10-100 viral parçacık yeterlidir. Bulaşma fekal-oral yolla, oyuncak, kapı kolu ve kirli ellerle olur. Hastalanan bir bebek dışkısıyla **trilyonlarca virüs partikülü** saçar.

Klinik tablo:

• 1-3 günlük inkübasyon
• Aniden başlayan kusma (ilk 24-48 saat)
• Sulu, kötü kokulu, sarı-yeşilimsi ishal (5-7 gün)
• Genelde ateş eşlik eder (38-39°C)
• Hızlı dehidrasyon riski (özellikle 6 ay altı)

2026 GBP Rotavirüs Aşı Takvimi

Türkiye'de 2024 yılından itibaren rotavirüs aşısı GBP'ye dahil edilmiştir. 2026 itibarıyla iki marka kullanılmaktadır:

Hangi markanın uygulandığı bölgeye ve ASM stoğuna göre değişir; aile hekiminiz takvimi sizinle paylaşacaktır.

Erken Başlama Neden Önemli?

WHO 2024 rehberine göre **rotavirüs aşısı 6-15 hafta arasında başlatılmalı, 32 haftadan sonra başlamamalıdır**. Çünkü:

• Yaş arttıkça intussusception baseline riski yükselir
• Bağırsak floraso oluşmuş bebeklerde aşı yanıtı daha az
• Hastalık riski 6+ aydan sonra zaten yüksek

Aşı Nasıl Uygulanır — Adım Adım

Rotavirüs aşısı tek dozluk plastik aplikatör tüpten bebeğin yanak iç tarafına yavaşça damlatılır. Tüm adımlar:

• ASM'de hemşire aşıyı oda sıcaklığına getirir
• Bebek dik tutulur (yüzüstü değil)
• 1.5-2 ml sıvı yanak iç tarafına yavaşça damlatılır
• Bebeğin yutması beklenir (5-10 saniye)
• Tükürürse veya hemen kusarsa tekrar uygulama yapılmaz
• 30 dakika ASM'de gözlem
• Aşı sonrası 1 saat normal emzirme/beslenme

Aşı öncesi 30 dakika beslenmeden gelmek aşı uyumunu artırır; ağır mide aşı kusmayı tetikleyebilir.

Yan Etkiler — Beklenen ve Nadir

Sık Yan Etkiler (%5-15)

• 1-2 hafta içinde hafif yumuşak dışkı
• Geçici iştahsızlık (1-2 gün)
• Hafif huzursuzluk
• Hafif ateş (%5)
• Az sayıda bebek tek seferlik kusma yaşar

Nadir Yan Etkiler

**İnvajinasyon (Intussusception):** WHO ve CDC pre-marketing çalışmalarında 1/100.000 ek risk tespit edilmiştir. Belirtileri:

• Ani şiddetli karın ağrısı (bebek bacaklarını karnına çeker)
• Yaygın kusma
• "Kuş üzümü jölesi" görünümlü kanlı/mukuslu dışkı
• Karında sertlik veya kitle

Bu belirtiler aşıdan **1-7 gün sonra** ortaya çıkabilir; görülürse hiç beklenmeden 112 aranır. Erken müdahalede invajinasyon kolaylıkla tedavi edilir; geç kalınırsa bağırsak nekrozuna yol açabilir.

**WHO 2024 değerlendirmesi:** Rotavirüs aşısının önlediği yaşam tehdidi olan ishal oranı, intussusception ek riskinden **1000 kat fazladır**. Aşı küresel olarak yaşam kurtarıcı olarak değerlendirilmiştir.

Mit Çürütme

• **"Bebek aşı sonrası ishal olur" — KISMEN DOĞRU:** Hafif yumuşak dışkı normaldir; ağır sulu ishal değil
• **"Aşı virüsü bulaşır" — DOĞRU AMA ÖNEMSİZ:** Aşı suşu zayıflatılmıştır, dışkıyla 7-10 gün atılır ama hastalık yapma kapasitesi çok düşüktür. Sadece ciddi immün yetmezliği olan kişilerle yakın temas ettirmeyin
• **"Anne sütü yetersiz kalır" — DOĞRU:** Anne sütü kısmen koruyucudur ama özellikle ağır ishal vakalarına karşı yetersiz; aşı bunu telafi eder
• **"İshal hayatın doğal parçası" — TEHLİKELİ:** Rotavirüs ishali 6 ay altı bebekte ölümcül olabilir; önlenebilir bir hastalıktır
• **"Hijyen yeterli koruma sağlar" — YANLIŞ:** Rotavirüs çok bulaşıcı; el yıkama bulaşmayı sadece %20 azaltır (WHO 2023)

Türkiye'de Rotavirüs Hastalığı Yükü

Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü 2024 raporuna göre:

• Aşı öncesi dönemde yıllık 30.000+ hastane yatışı
• 5 yaş altı ishal vakalarının %40'ı rotavirüs kaynaklı
• Yıllık 50-100 ölümcül vaka (özellikle kırsal alanda)
• 2024 GBP entegrasyonu sonrası vaka sayısında **%70 azalma** beklenmekte
• Aşı maliyet etkinlik analizine göre 1₺ aşı = 8₺ tedavi maliyeti tasarrufu

Rotavirüs çoğu zaman hafif geçer ama **6 ay altı bebek dehidrasyona girerse** durum kritikleşir. Hastane yatışı çoğunlukla IV sıvı tedavisi içindir.

Aşı Sonrası Dehidratasyon Belirtileri

Aşıdan bağımsız, rotavirüs hastalığında veya herhangi bir ishal durumunda dehidrasyon belirtileri:

• Ağız kuruluğu, ağlarken gözyaşı azalması
• 6 saatte 4'ten az ıslak bez
• Çukurlaşmış göz veya bıngıldak
• Cilt elastikiyeti azalması (cilt gerildiğinde yavaş geri toplanır)
• Aşırı uyuklama veya tam tersi sürekli ağlama
• Hızlı solunum, hızlı nabız
• Renk soluklaşması, eller-ayaklar soğuk

Bu belirtilerin **birinin** varlığı bile derhal acil servise gitmeyi gerektirir. Türkiye'de **ALO 184 Sağlık Bakanlığı** veya 112 Acil aranabilir.

Oral Rehidrasyon Solüsyonu (ORS) — Bebek İshalinde Sıvı Yönetimi

Hafif-orta ishal için aile hekimi reçetelendirir. WHO 2024 ORS rehberi:

• Eczanelerden satın alın (pediatric formül tercih edin)
• 50 ml/kg + ek kayıp her dışkıdan sonra
• Küçük yudumlarla, sık aralıklarla
• Anne sütü/biberon devam ettirilir
• Meyve suyu, gazoz, soda **YASAK** (yüksek osmolalite ishali artırır)
• 3 ay altı bebek herhangi bir ishalde acile gitmeli

Sonraki Adımlar ve Bağlantılı İçerikler

Bebeğinizin tüm aşı takvimini birlikte yönetmek için Momwo'nun [aşı takvimi pillar rehberi](/blog/asi-takvimi) tüm dozları detaylı sunar. [2 aylık aşılar](/blog/2-aylik-asilar) makalemizde aynı seansta uygulanan diğer aşıları, [aşı yan etkileri](/blog/asi-yan-etkileri) rehberinde ise yan etki yönetiminin tam çerçevesini bulacaksınız.

[Yenidoğan bakımı ilk hafta](/blog/yenidogan-bakimi-ilk-hafta) makalemiz aşı öncesi sağlık takibinde önemli bilgiler içerir; [bebek ağlama nedenleri](/blog/bebek-aglama-nedenleri) huzursuzluk yönetiminde yardımcı olur. Akut ishal veya dehidrasyon belirtilerinde [sağlık triyaj aracını](/saglik-triaj) kullanabilir, gerektiğinde [çocuk doktoru uzmanlarımıza](/uzmanlar?kategori=cocuk-doktoru) danışabilirsiniz. Aşı kararlılığı yaşayan ebeveynlerle deneyim paylaşımı için [forum](/forum) topluluğumuz açıktır.

**Yazar Uyarısı:** Bu içerik Momwo editöryal ekibi tarafından, WHO 2024 Rotavirüs Pozisyon Bildirimi, AAP Red Book 2024, CDC Pink Book 14. Edisyon, Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü 2026 GBP Genelgesi ve EMA Rotarix/RotaTeq Ürün Bilgisi kaynaklarına dayanılarak hazırlanmıştır. Tıbbi tavsiye yerine geçmez; bebeğinizin aşı takvimi ve özel durumlar için aile hekiminize danışın. Acil durumda 112'yi arayın, aşı sonrası istenmeyen etki için TÜFAM bildirimi yapın.

Sıkça Sorulan Sorular

Rotavirüs aşısı kaç ayda yapılır?

2026 Türkiye GBP'sine göre rotavirüs aşısı oral olarak 2. ay ve 4. ay olmak üzere iki dozda uygulanır (Rotarix); bazı merkezlerde RotaTeq kullanılıyorsa 2-4-6. ay olmak üzere üç doz yapılır. İlk doz en geç 15. haftada, son doz 24 hafta öncesinde tamamlanmalıdır. WHO 2024 rehberine göre erken başlangıç intussusception riskini en aza indirir.

Rotavirüs aşısı zorunlu mu?

Türkiye'de 2026 itibarıyla rotavirüs aşısı GBP'de yer alır ve aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz uygulanır; ebeveynin tercihiyle yapılır ancak aile hekimi ve WHO tarafından güçlü şekilde önerilir. Aşı şu anda dünyada 124 ülkede ulusal programa dahildir. Türkiye'de 2024'ten itibaren tam GBP entegrasyonu sağlanmış olup tüm bebeklere ücretsiz sunulmaktadır.

Rotavirüs ne kadar tehlikelidir?

Rotavirüs, 5 yaş altı çocuklarda en sık ağır ishal sebebi olup WHO 2023 raporuna göre yıllık 215.000 çocuk ölümünden sorumludur. Türkiye'de aşı öncesi dönemde her yıl 30.000+ hastane yatışı yapılıyordu. Bebek 2-5 günde 8-15 sulu dışkı yapabilir ve hızla dehidrasyona girer. Aşılama sonrası ülkelerde hastane yatışı %85 azalmıştır.

Aşı oral olarak nasıl yapılır?

Rotavirüs aşısı enjeksiyon değildir; bebeğin yanak iç tarafına yavaşça damlatılır (1.5-2 ml). Bebek tüm dozu yutmalıdır. Aşı sırasında veya hemen sonrasında kusarsa tekrar uygulama yapılmaz; bağışıklık tepkisi kısmen oluşmuş kabul edilir. Aşı öncesi 30 dakika beslenmeyin önerilir; ağır karın olmaması için. Aşı sonrası 1 saat içinde normal beslenme.

Aşı sonrası dışkı değişikliği normal mi?

Evet, aşı sonrası 1-2 hafta hafif yumuşak dışkı veya günlük dışkı sayısında 1-2 artış normaldir; bağırsak florasının zayıflatılmış aşı virüsüne tepkisidir. Kanlı dışkı, mukus, 8+ sıvı dışkı veya 39°C üzeri ateş eşliğinde anormaldir; ASM'ye başvurun. AAP 2024 rehberine göre aşı virüsü dışkıyla 7-10 gün atılır; bez değişiminde el yıkama önemlidir.

Intussusception nedir, aşıyla riski nedir?

İnvajinasyon (intussusception), bağırsağın bir kısmının başka bir kısmının içine girmesidir; nadir bir tıbbi acil durumdur. Rotavirüs aşısı sonrası 1-7 gün içinde 1/100.000 ek risk oluşturduğu CDC 2024 raporlarında belirtilmiştir. Belirtileri: ani şiddetli karın ağrısı, kusma, jelatin gibi kanlı dışkı. Görülürse 112 acil. WHO bu riskin aşının yararının çok altında olduğunu vurgular.

Erken doğan bebeğe rotavirüs aşısı yapılır mı?

Evet, 6+ haftalık ve klinik olarak stabil prematüre bebeklere normal takvimde rotavirüs aşısı yapılır. AAP Red Book 2024 ve Türkiye Neonatoloji Derneği 2025 rehberi, prematüre bebeklerin rotavirüs ishali açısından daha riskli olduğunu ve aşının özellikle önemli olduğunu belirtir. Hastanede yatan prematüre bebeğin aşısı taburculuk sonrasına ertelenir.

Rotavirüs aşısı olmazsam alternatif var mı?

Rotavirüse karşı aşı dışında etkili önleme yöntemi yoktur; el hijyeni ve emzirme kısmen koruyucu ama yetersiz kalır. WHO 2023 rapora göre el yıkama dahil tüm hijyen önlemleri rotavirüsün bulaşmasını sadece %20 azaltır. Hastalandığında tedavi yatak istirahati, oral rehidrasyon (ORS) ve gerekirse hastane içi sıvı tedavisidir; ilaç tedavisi yoktur.