Çocuk Aşı Takvimi

Hepatit B, karaciğeri etkileyen ve kronik karaciğer hastalığına, siroze hatta karaciğer kanserine yol açabilen ciddi bir viral enfeksiyondur. İlk doz doğumdan sonraki ilk 12 saat içinde uygulanır. Bu erken doz, anneden bebeğe geçebilecek Hepatit B virüsüne karşı yenidoğanı hızla korur. Türkiye Sağlık Bakanlığı tarafından tüm yenidoğanlara zorunlu olarak uygulanmaktadır.

BCG aşısı, tüberküloz (verem) hastalığına karşı koruma sağlayan ve dünya genelinde en uzun süredir kullanılan aşılardan biridir. Türkiye gibi tüberkülozun endemik olduğu ülkelerde yenidoğanlara rutin olarak uygulanır. Sol kolun üst kısmına intradermal (deri içine) yolla enjekte edilen bu aşı, bebeği özellikle ağır tüberküloz formlarından (menenjit, miliyer TB) korur.

Hepatit B aşısının ikinci dozu, birinci dozdan yaklaşık bir ay sonra uygulanır. Bu doz, bağışıklık sisteminin virüse karşı daha güçlü ve kalıcı bir yanıt geliştirmesini sağlar. İkinci dozla birlikte koruyucu antikor düzeyleri belirgin biçimde yükselir. Aile hekiminiz veya Aile Sağlığı Merkezi (ASM) tarafından uygulanır.

Beş farklı hastalığa karşı koruma sağlayan karma aşıdır: Difteri (boğaz zarı enfeksiyonu), Boğmaca (öksürük krizi yapan akciğer hastalığı), Tetanoz (toprak kaynaklı kas felci), İnaktif Polyo (çocuk felci) ve Hib (Haemophilus influenzae tip b — menenjit ve pnömoni etkeni). İkinci ayda başlayan bu seri, bebeğin henüz olgunlaşmamış bağışıklık sistemini ciddi hastalıklara karşı güçlendirir.

Pnömokok bakterisinin (Streptococcus pneumoniae) neden olduğu pnömoni, menenjit ve kan zehirlenmesine karşı koruma sağlar. Konjuge formülasyonu sayesinde bebeklerde güçlü bağışıklık yanıtı oluşturur. Türkiye'de uygulanan 13 valanlı (PCV13) aşı, en sık hastalığa yol açan 13 pnömokok serotipini kapsar.

Rotavirüs, dünyada bebeklerde ciddi ishal ve kusmanın en sık nedenidir. Ağızdan damla olarak verilen canlı zayıflatılmış bu aşı, ağır gastroenteritten kaynaklanan hastane yatışlarını belirgin biçimde azaltır. İkinci ayda başlanan seri, bağışıklığı beslenme ve büyüme açısından kritik olan ilk iki yılda sürdürür.

Difteri, Boğmaca, Tetanoz, Polyo ve Hib'e karşı ikinci doz primerleme aşısıdır. Dördüncü ayda uygulanan bu doz, bağışıklık yanıtını pekiştirerek antikor düzeylerini önemli ölçüde artırır. Bir önceki dozdan en az sekiz hafta arayla yapılması, etkinliğin maksimuma ulaşması için gereklidir.

Pnömokok aşısının dördüncü ayda uygulanan ikinci dozu, bağışıklık yanıtını yoğunlaştırır. Bebeklerde pnömoni ve menenjit en ciddi seyreden hastalıklardandır; bu doz özellikle kreş ve birden fazla çocuklu ailelerde bulaş riskini önemli ölçüde azaltır.

Rotavirüs aşısının dördüncü ayda uygulanan ikinci dozudur. Kullanılan aşı formülüne göre iki ya da üç doz serisi tamamlanabilir. İkinci doz, bağışıklık yanıtını pekiştirerek ciddi rotavirüs gastroenteriti riskini önemli ölçüde düşürür. Türkiye Sağlık Bakanlığı bu aşıyı iki dozlu program kapsamında uygulamaktadır.

Primerleme serisinin son dozudur. Altıncı ayda tamamlanan üç dozluk seri; difteri, boğmaca, tetanoz, polio ve Hib'e karşı güçlü ve uzun süreli bir bağışıklık temeli oluşturur. Bu üç dozun ardından 18. ayda uygulanan rapel (pekiştirme) dozu, korumayı erken çocukluk boyunca sürdürür.

Hepatit B aşısının tamamlayıcı üçüncü ve son dozudur. Altıncı ayda yapılan bu doz ile çocuk Hepatit B'ye karşı uzun süreli, genellikle ömür boyu süren bir bağışıklık kazanır. T.C. Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında ücretsiz uygulanmaktadır.

Oral polyo aşısı ağızdan damla olarak verilen canlı zayıflatılmış bir aşıdır. İnaktif polyo aşısına (İPA) ek olarak uygulanan bu damla, bağırsak bağışıklığı oluşturarak poliovirus'ün vücutta çoğalmasını ve çevreye yayılmasını engeller. Türkiye'de polionun toplumdan eradikasyonu için hem bireysel hem toplumsal (sürü) bağışıklık hedeflenir.

KKK (MMR) aşısı; kızamık, kızamıkçık ve kabakulak hastalıklarına karşı koruma sağlayan canlı zayıflatılmış kombinasyon aşısıdır. Kızamık, küresel çapta ciddi komplikasyonlara (pnömoni, ensefalit, körlük) yol açan bulaşıcı bir hastalıktır. Kızamıkçık, gebelikte fetüste doğumsal defektlere neden olabilir. Kabakulak ise erkek çocuklarda infertiliteye yol açabilecek bir komplikasyona zemin hazırlayabilir.

Varisella-zoster virüsünün neden olduğu su çiçeğine karşı canlı zayıflatılmış aşıdır. On ikinci ayda KKK ile birlikte uygulanan bu doz, çocukta ciddi su çiçeği hastalığını (sekonder enfeksiyon, zatürre, ensefalit) önler. Su çiçeği geçiren çocuklarda ilerleyen yıllarda zona hastalığı gelişme riski olduğundan, aşılanma bu açıdan da önemlidir.

Onikinci ayda uygulanan pnömokok rapeli, önceki iki primerleme dozunu destekler ve uzun süreli koruyucu antikor düzeyi sağlar. Bu yaştan itibaren çocuklar kreş ortamında pnömokoka daha sık maruz kaldığından, rapel dozu zamanında yapılmalıdır.

İkinci yılın başında uygulanan bu rapel doz, 6. aya kadar tamamlanan üç dozluk primerleme serisini destekler ve bağışıklığı güçlendirir. Boğmaca için bu dönemde uygulanan rapel özellikle önemlidir; çünkü bebeklik döneminde oluşan antikor düzeyleri zamanla azalabilir. Rapel doz bu korumayı okul öncesi döneme taşır.

Hepatit A, kirli su ve besinler yoluyla bulaşan karaciğer iltihabıdır. On sekizinci ayda başlanan bu aşı, çocuğu Hepatit A virüsünden kaynaklanan sarılık, bulantı, kusma ve aşırı yorgunluk gibi semptomlara karşı korur. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından rutin aşı takvimine eklenmiştir.

Oral polyo aşısının 18. ayda uygulanan ikinci dozu; bağırsak bağışıklığını pekiştirir ve poliovirus'e karşı toplumsal korumayı güçlendirir. Bu doz ile birlikte DaBT-İPA-Hib rapel dozu da aynı ziyarette uygulanır.

Hepatit A aşısının yirmidördüncü ayda uygulanan ikinci ve tamamlayıcı dozudur. İki doz serisi tamamlandığında uzun yıllar, muhtemelen ömür boyu süren bağışıklık kazandırır. İki doz arasındaki altı ila on iki aylık aralık, bağışıklık sisteminin kalıcı bellek hücreleri oluşturması için gereklidir.

Okul öncesi dönemde uygulanan bu beşinci doz, çocuğu ilkokul yıllarında ve toplu yaşam ortamlarında (okul, sınıf) karşılaşabileceği difteri, boğmaca, tetanoz ve polio riskine karşı yeniden güçlü bir bağışıklıkla donatır. Bu yaştan sonraki dozlarda Hib bileşeni çıkarılır, çünkü beş yaşından büyük çocuklar Hib'e karşı doğal direnç geliştirmiştir.

KKK aşısının okul öncesi dönemde uygulanan ikinci dozu, birinci dozdan tam yanıt alınamayan çocuklarda (%2-5 oranında) korumayı tamamlar ve tüm çocuklarda bağışıklığı pekiştirir. İki dozlu KKK programı, kızamık eradikasyonu için gereken %95 aşılama oranını yakalamayı hedefler.

Su çiçeği aşısının okul öncesi dönemde uygulanan ikinci dozu, korumayı yaklaşık yüzde doksandan yüzde doksanaltıya taşır. İki doz programı, özellikle birlikte geçirilen vakitlerini toplu ortamlarda sürdüren okul çağı çocukları arasında salgını önlemede kritik rol oynar.

On üç yaşında uygulanan Td aşısı; tetanoz ve difteriye karşı uygulanan ergen rapel dozudur. Bebeklik döneminde kazanılan bağışıklık, ergenlik çağında zayıflamaya başlar. Bu takviye dozu; gençleri ve dolaylı olarak onlarla temas halinde olan bebek ve yaşlıları korur. Her on yılda bir Td rapeli önerilir.