Yenidogan
0-1 ay
Yasina gore uyku duzeni, uyku egitimi yontemleri karsilastirmasi ve guvenli uyku kurallari
0-1 ay
2-3 ay
4-6 ay
7-9 ay
10-12 ay
13-24 ay
2-4 yas
Her gece ayni sirada ayni aktiviteleri yapin: banyo, hafif masaj, uyku elbisesini giydirme, emzirme veya biberon, masal/besik sarkilari. Rutin 20-30 dakika surmeli ve her gece ayni saatte baslamali.
Odayi karanlik yapın (karanlik perde). Oda sicakligini 18-22 derece arasinaa ayarlayin. Tutarli bir beyaz gurultu cihazi kullanin (50-65 dB). Tum potansiyel uyaranlari (ekran, oyuncak sesler) kapatın.
Esneme, goz ovma, bakis kayirma, kulak cekme, huzursuzluk uyku sinyalleridir. Asiri yorgunluk (aglamaya baslamak) yerine bu erken sinyalleri takip edin. Her yas grubunun farkli "uyanik kalma suresi" vardir.
Bu uyku egitiminin en kritik adimidır. Bebek tamamen uyumadan, uyku halinde (uyuklamakta) iken yataga koyun. Bu sayede bebek kendi kendine uykuya dalmayi ogrenir ve gece uyandiktiginda da kendi kendine uyuyabilir.
0-3 ay: her ihtiyac duydiginda besleyin. 4-6 ay: 1-2 gece beslenme normal. 7-9 ay: doktor onayiyla gece beslenme kesilmeye calisilabilir. 9 ay+: saglıklı bir bebek gece boyunca beslenmeye ihtiyac duymaz.
Ferber (kademeli kontrol), sandalye yontemi, al-koy veya extinction yontemlerinden ebeveyn toleransina gore birini secin. Yontem fark yaratir, ancak tutarlilik her yontemde kritiktir. Sectiginizyontemde en az 2 hafta devam edin.
Gece uyandiktan once odaya girmek icin biraz bekleyin (30-60 saniye). Cok zaman bebek kendi kendine uyur. Odaya girdiginizde minimal etkilesimde bulunun: ses az, isik karanlik, az goz temasi. Bebegi heyecanlandirmayin.
Sekerleme sayisi ve suresi dogrudan gece uyku kalitesini etkiler. Cok uzun veya gec yapilan bir sekerleme gece uykusuna mudahale eder. Yastan beklenen sekerleme sayisina uyun ve son sekerleme ile gece uykusu arasinda en az 2-3 saat olsun.
Bebek yalnizca sizinle veya yalnizca emzirmeyle uykuya dalabildigi varsa, bu alisaknligi yavas yavas azaltin. Her gece biraz daha az destek verin. Bu gecis 1-3 hafta surebilir ve tutarlilik sarttir.
Ilk 2-3 gece genellikle en zordur. Uyku not defteri tutun: kac kez uyandi, kac dakika agladı, kac dakikada uyudu? Bu veriler ilerlemeyi gormemizi saglar. Tutarli bir uygulamada 5-14 gunun sonunda onemli bir ilerleme beklenir.
Bebek artik kendi kendine uyuyabildiginde de rutini bozmayin. Rutin sayesinde bebek guven duymaya baslar. Seyahat veya hastalik donemlerinde tutarlilik guveclestirildikce, uyku rejimi hizla normale doner.
Bebegi yataga koyun, aglarsa artan araliklar ile kontrol edin (3 dk, 5 dk, 10 dk). Kucaga almayin, sadece sesle sakinlestirin. Dr. Richard Ferber tarafindan 1985'te gelistirilen yontemdir.
Yatak yaninda sandalyede oturun. Her 2-3 gunde sandalyeyi kapiya dogru kaydirin. Sonunda odadan cikin. Kim West tarafindan populer hale getirilen "Fade Out" yontemidir.
Aglaymca kucaga alin, sakinlesince yataga koyun. Bu donguyu bebek uyuyana kadar tekrarlayin. Tracy Hogg'un Baby Whisperer kitabinda anlatilan yontemdir.
Bebegi yataga koyun, sabaha kadar girmeyin. En hizli ama en zor yontem. 6 ay ustune onerilir. Arastirmalar uzun vadede bebege zararli olmadigini gostermektedir.
Her gece uyku oncesi destek miktarini yavas yavas azaltin. Ornegin ilk hafta besteleyerek, ikinci hafta sadece seslenerek, ucuncu hafta sadece odada durarak uyutun.
0-24 ay
Gece 2-6 kez uyanan, kendi kendine uyuyamayan bebek. Uyku dogu araliginda (45-50 dk) hafif uyananlar normal olsa da yardim olmadan uyuyamayan bebekler sorun yasatir.
4 ay, 8-10 ay, 12 ay, 18 ay, 2 yas
Daha once iyi uyuyan bebek aniden gece uyanmaya, uyku direncine ve sik sik beslenme istegine baslar. Beyin gelisimi, buyume hamleleri ve motor atilimlara bagli gecici bir surectir.
2-6 yas
Cocuk gece ortasinda korkuyla uyaniyor, rahatlatilabiliyor ve sabah kabusu hatirlayabiliyordur. REM uykusu sirasinda, genellikle gece ikinci yarisinda gerceklesir.
3-12 yas
Cocuk gece gozleri acik, aglayarak veya bagirarak oturur ya da yurutmece kalkabilir; rahatlatilmaz ve sabah hicbir sey hatirlamaz. Derin uyku (NREM) sirasinda yasanir, genellikle gecenin ilk uc saatinde.
6 ay - 5 yas
Bebek veya cocuk yatma saatinde direnc gosterir, surekli kalkmayi ister, su ister ya da ebeveynin yaninda uyumak ister. Dis agrisi, kulak agrisi gibi fiziksel nedenler dislandiktan sonra davranissal kaynakliysa ele alinmalidir.
2-8 ay
Bebek 30-45 dakikada uyaniyor ve bir uyku dongusunun ardinda bitiriyor. Uyku dogu araliginda kendi kendine tekrar uyuyamiyor.
4-9 ay
Bebek kalori ihtiyacini gece karsilamak yerine adet (alisaknlik) nedeniyle geceleri istiyor. 4 aydan itibaren pek cok bebek gece 6-8 saat uyuyabilecek fiziksel kapasiteye ulasir.
Tum yaslar
Yeterince karanlik olmayan oda, gurultulu ortam, yanlis oda sicakligi veya rahat olmayan yatak uyku kalitesini dusurur. Bebekler yetiskinlerden cok daha hassastir.
6-24 ay
Bebek sabah 5:00-6:00 gibi erken uyanmaya basliyor. Bazi bebekler sabah isigina veya kuslara duyarlidir. Ayrica asiri yorgunluk erken uyanmaya yol acabilir.
Tum yaslar
Horultu, uyku sirasinda nefes kesintisi, agizdan soluma, gece terleme ve huzursuz uyku gozlemleniyorsa uyku apnesi dusunulebilir.
AAP, SIDS (Ani Bebek Olum Sendromu) riskini en az yuzde 50 azalttigini raporlamaktadir. Yan ya da yuz ustu kesinlikle onerilmez. 4-6 aydan sonra bebek kendi donerse mudahale gerekmez.
Kaynak: AAP Safe Sleep Guidelines 2022
CPSC onaylı bebek yatagi, bassinet veya besik kullanin. Minderler, yetiskin yatagi, kanepe, sandalye ve yikama kasesi guvenli degildir. Yatak ustu kilif siki olmali, oynak hareket etmemeli.
Kaynak: CPSC & AAP
Uyku ortamini tamamen bosaltın. Yatakta hicbir yastik, yorgan, battaniye, beze, oyuncak veya boncuk olmamali. Bebek sadece uyku tulumuna/pijamasina ihtiyac duyar.
Kaynak: AAP Safe Sleep Guidelines 2022
AAP en az 6 ay, tercihen 12 ay boyunca oda paylasimini onermektedir. Oda paylasimi SIDS riskini yuzde 50 azaltir. Ancak ayni yatakta uyumak (bed sharing) kesinlikle onerilmez.
Kaynak: AAP 2022
Bebek asiri isindi mi zor anlarsınız. Test yontemi: ensesine dokunun, terli veya soguk olmamali. Gece asiri isi SIDS ile iliskilendirilmistir.
Kaynak: NHS / T.C. Saglik Bakanligi
Uyku sirasinda emzik kullanimi SIDS riskini azaltmaktadir. Emziriyorsaniz emzige baslamak icin emzirmenin iyice oturmasini (3-4 hafta) bekleyin. Emzik duserse koymayin.
Kaynak: AAP
Ici icilen sigara ve pasif sigara dumanina maruz kalma SIDS riskini 2-4 kat artirmaktadir. Hamilelerin, bebekle ayni ortamda bulunanlarin sigara icmemesi son derece onemlidir.
Kaynak: AAP & Dunya Saglik Orgutu
FDA onaylamamistir, guvenli olduklarini gosteren bir veri yoktur. Bazi bebeklerin bunlarin uzerinde hayatini kaybettigi raporlanmistir. Yuvarlak kenarlari olan bebekler icin hazirlanmis besikleri tercih edin.
Kaynak: FDA Warning
Bebegi cok siki sarmak (swaddle) solunum hareketlerini kisitlayabilir ve kalca displazisini artirabilir. Eger sariyorsaniz, bele kadar ve kucuk bir beze ile sargin ve bebek yuz ustu donmeden once birakmayi planlayin.
Kaynak: AAP
Her zaman sirt ustu yatirma pratigiyle bazi bebeklerde kafa duzlesmesi gelisebilir. Uyanikken karin zamanini (tummy time) artirin ve kullanilmayan yani degistirin.
Kaynak: Pediatri rehberleri
Ense sicak ve terli, yuz kirmizi, aglamadan veya huzursuz uyku varsa bebek asiri isinmis olabilir. Bir kat giysi ve uyku tulumu genellikle yeterlidir.
Kaynak: NHS
Araba koltugu, salincak veya puset uzun sureli uyku icin guvenli degildir. Basi one dustugunde hava yolu daralabilir. Bebek uyuduktan sonra sert yataga tasiyin.
Kaynak: AAP & CPSC
Oksijen monitoru veya solunum monitoru gibi cihazlar SIDS onlemez, guvenli uyku ortami onler. Bu cihazlar hem yanlis guvenlik hissi verir hem de FDA onaylanmamistir.
Kaynak: AAP
Uyku egitimine genellikle 4-6 aylikken baslanabilir. Bu yasta bebekler gece boyunca uyuyabilme kapasitesine ulasir, kilo alma hizlari stabilleşir ve AAP uyku egitimini guvenli bulur. Ancak her bebegin gelisimi farklidir, pediatristinize danismaniz onemlidir.
Yenidogan (0-3 ay): 14-17 saat, 4-11 ay: 12-15 saat, 1-2 yas: 11-14 saat, 3-5 yas: 10-13 saat uyku ihtiyaci vardir. Bu surelere gunduz uykular dahildir. Bireysel farkliliklar normaldir.
Hayir. Ferber yontemini konu alan onlarca arastirma, yontemin bebegin emosyonel gelisimi, anne-bebek baglanmasi veya cortizol seviyesi uzerinde uzun vadeli olumsuz etki olusturmadigini ortaya koymustur. En kapsamli calisma 2012 yilinda Pediatrics dergisinde yayinlanmistir.
Uyku gerilemesi genellikle 2-6 hafta araliginda gozlemlenir. Mevcut rutini surdurmek, asiri yorgunlugun onune gecmek ve gereksiz yeni alisaknliklar edinmemek gerilesmenin daha kisa surmesine katki saglar. 6 haftadan uzun surdugunde pediatrist gorususerbestir.
Bebeklerin uyku yapisi yaklasik 4. ayda biyolojik olarak degisir ve yetiskin benzeri bir uyku dongusune kavusur. Bu geri adim kalicidir ve beyindeki olgunlasmanin isaretidir. Pek cok aile bu donemin farkinda olmadiginda cok zorlanir.
Emzirerek uyutmak bebek icin dogal ve rahatlatici bir pratiktir. Sorun, bebek uyku oncesi emzirerek uyumaya sartlandiginda ve gece her uyandikta tekrar emzirmeyi talep ettiginde ortaya cikar. Cozum: uyku oncesi beslenmeyi rutinin basina tasiyin, bebek hala uyanikken yataga koyun.
Sallama bir uyku bagimliligi haline geldiyse azaltarak azaltma yontemini deneyin. Ilk hafta daha az sallayin, ikinci hafta sadece tutun, ucuncu hafta yere koyun. Bu surec 2-4 hafta alabilir. Sabir ve tutarlilik sart.
Erken uyanma genellikle kisa bir gece uykusunun, hafif bir uyku ortaminin (isik, ses) veya paradoks olarak asiri yorgunlugun sonucudur. Karanlik perde takmayi, yatma saatini 30 dakika one almani veya beyaz gurultu kullanmayi deneyin.
Uzun sure yalnizca tek tarafa yatirilma ya da sirt ustu yatirma pratigi bazi bebeklerde positional plagiocephaly (kafa seklinde duzlesme) olusturabilir. Ancak bu yaklasim, SIDS riskinden cok daha az ciddidir. Cozum: her gun mutlaka tummy time yapilmasi ve kullanilan yanin degistirilmesidir.
Cogu bebek 6-9 ay araliginda uc sekerlemeden iki sekerlemeye gecer. Bu gecis genellikle kendiligindendir: bebek uc sekerlemede uyumakta zorlanmaya baslar. Ikiye gecis, bir sekerlemin 1-1.5 saate, digerinin 1.5-2 saate ulastiginin gostergesidir.
Cogu cocuk 3-4 yas araliginda sekerlemeye gereksinim duymaz hale gelir. Bu bireysel bir gecis surecidir. Ertesi gun uykuluysa ve hafta boyunca tutarsiz sekerleme yapiyorsa henuz hazir degildir.
Kabuslar: Cocuk uyaniyor, sizi taniyor ve rahatlatilabiliyor. Genellikle sabaha karsi REM uykusunda olur. Gece teroru: Gozler acik fakat cocuk bilinc disinda, rahatlatilmiyor ve sabah hicbir sey hatirlamiyor. Gece teroru derin uyku sirasinda, gecenin ilk uc saatinde yasanir.
Ses seviyesi 50-65 dB arasi idealdir. Bu, bir dus veya vantilatoru ses duzeyi kadar. AAP, 85 dB uzerinde beyaz gurultunun bebek isitmesine zarar verdigini belirtmektedir. Guvenli uzaklik en az 2 metredir, vol %50'yi gecmesin.
Bebek bagimsiz uyku becerisi kazanmamis olabilir. "Uyku bagimliligi cengeli" (sleep association) olarak adlandirilan bu durumda bebek yalnizca belirli bir destek (sallama, emzirme, kucak) ile uyuyabiliyor. Tutarli bir uyku egitimi yontemi bu beceriyi kisa surede kazandirir.
AAP, altı aya kadar bebeklerin uyku tulumu (sleep sack) giydirilmesini onerir. Bu durum, siki sarginin (swaddle) riskleri olmaksizin sicaklik ve guvenlik saglar. 12 aydan kucukler icin yorgan ve battaniye odam icinde bile onerilmez.
Saglikli bebekler ve kucuk cocuklarda melatonin kullanimi tavsiye edilmez. AAP, 3 yas alti cocuklarda melatonine kesinlikle karsi cikiyor. Sadece noloji gelistirme bozuklugu (ASD, ADHD) gibi tani konulmus durumlarda ve pediatrist denetiminde dusunulmelidir.