Gestasyonel Diyabet: Hamilelikte Şeker Yükleme Testi Rehberi

Hamilelik sırasında ortaya çıkan ve genellikle doğumdan sonra geçen şeker yüksekliğine **hamilelik şekeri (gestasyonel diyabet)** denir. Türkiye'de hamilelerin yaklaşık %10-16'sını etkileyen bu durum, zamanında fark edildiğinde annenin de bebeğin de sağlığını tehlikeye atmaz. Önemli olan, 24-28. haftalarda yapılan **şeker yükleme testini (oral glukoz tolerans testi — OGTT)** atlamamak ve sonuca göre beslenme, takip ve gerekirse insülin desteğini doktor kontrolünde uygulamaktır.

Gestasyonel Diyabet Nedir?

Hamilelikte plasentadan salgılanan hormonlar, vücudun kendi insülinine karşı bir tür direnç oluşturur. Sağlıklı bir pankreas bu direnci aşacak miktarda insülin üretir. Ancak bazı kadınlarda pankreas yeterli insülin üretemez ve kan şekeri yükselir. Bu tabloya **hamilelik şekeri (gestasyonel diabetes mellitus — GDM)** adı verilir. Önceden bilinen bir diyabetten farkı, yalnızca hamilelikte ortaya çıkması ve genellikle doğumdan sonra normale dönmesidir.

> Gestasyonel diyabet, "şanssızlık" değil çoğunlukla **insülin direnci** zemininde gelişen, ama doğru takiple yönetilebilen bir hamilelik komplikasyonudur. Anne adayı kendini suçlamak yerine planlı beslenme ve düzenli kontrol üzerine odaklanmalıdır.

Risk Faktörleri: Sizde Bulunma Olasılığı Yüksek mi?

Aşağıdaki durumlardan birine sahipseniz, doktorunuz erken haftada (genellikle 12-16. hafta arası) şeker testi isteyebilir.

Risk faktörünüz olmasa bile **24-28. haftadaki tarama testi tüm anne adayları için önerilir.**

Şeker Yükleme Testi (OGTT) Nasıl Yapılır?

Türkiye'de iki yaklaşım kullanılmaktadır. Doktorunuz hangisinin uygun olduğuna karar verir.

Tek Aşamalı Test (75 g, 2 saatlik)

1. Sabah aç karnına gelin (en az 8 saat aç).

2. Damardan kan örneği alınır (açlık şekeri).

3. 75 gram glukoz içeren bir bardak şekerli su içersiniz.

4. 1. saatte ve 2. saatte tekrar kan alınır.

Pozitif sayılan değerler:

• Açlık ≥ 92 mg/dL
• 1. saat ≥ 180 mg/dL
• 2. saat ≥ 153 mg/dL

Üç değerden biri bile sınırın üstündeyse tanı konur.

İki Aşamalı Test (50 g + 100 g)

İlk olarak 50 gramlık tarama testi yapılır; aç olmanız gerekmez. 1. saat değeri 140 mg/dL üzerindeyse 100 gramlık ve 3 saatlik tanı testi planlanır.

Test Öncesi Hazırlık

• Test öncesi 3 gün normal karbonhidratlı beslenme (günde 150 g üzeri) sürdürülmeli.
• Sigara, ağır egzersiz ve ilaç (özellikle steroid) test gününden önce doktora bildirilmeli.
• Bulantınız varsa hidrojen içermeyen testler tercih edilebilir; doktorunuza söyleyin.

Belirtileri: Ne Zaman Şüphelenmeliyim?

Gestasyonel diyabetin en sinsi yönü **çoğunlukla belirti vermemesidir**. Bu nedenle tarama testi atlanmamalı. Yine de aşağıdaki bulgular varsa bekleme, hekimi arayın.

• Aşırı susuzluk, ağız kuruluğu
• Sık idrara çıkma (hamilelikteki normal sıklıktan belirgin fazla)
• Açıklanamayan halsizlik, yorgunluk
• Tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonları (kandida)
• Ultrasonda bebek beklenenden iri (makrozomi) ya da amniyon sıvısı fazla (polihidramniyos)

Beslenme Planı: Tabağınızı Yeniden Düşünmek

Tanı konulduğunda paniğe gerek yok; vakaların yaklaşık **%70-80'i sadece beslenme ve egzersiz ile yönetilir.** Aşağıdaki tablo, günlük öğünleri planlamanın iskeletidir.

Günlük Tabak Şablonu

Kaçınılması Gerekenler

• Şekerli içecekler, hazır meyve suları, gazoz
• Beyaz un, beyaz pirinç, beyaz şeker
• Kek, baklava, lokum gibi yüksek glisemik tatlılar
• Aç karnına meyve (özellikle muz, üzüm, incir)
• Fast food ve trans yağ içeren paketli ürünler

Önerilenler

• Tam tahıllar: bulgur, yulaf, karabuğday, tam buğday ekmek
• Lif kaynakları: kuru baklagiller (mercimek, nohut, fasulye)
• Yağsız protein: tavuk, hindi, balık, yumurta, beyaz peynir
• Sebzeler (özellikle yeşil yapraklılar)
• Sağlıklı yağlar: zeytinyağı, ceviz, badem, fındık
• Düşük glisemikli meyveler (çilek, elma, armut) — tek başına değil, protein ile

Kan Şekeri Takibi

Tanı sonrası evde kan şekeri ölçer ile **günde 4 kez** ölçüm yapılır:

• Aç karnına (sabah)
• Kahvaltıdan 1 saat sonra
• Öğle yemeğinden 1 saat sonra
• Akşam yemeğinden 1 saat sonra

Hedef değerler (Türkiye Endokrinoloji Derneği önerisi):

• Açlık: ≤ 95 mg/dL
• 1. saat tokluk: ≤ 140 mg/dL
• 2. saat tokluk: ≤ 120 mg/dL

Değerler haftada 2-3 kez hedefin üzerindeyse beslenme tek başına yetersiz demektir; insülin başlanır. **İnsülin bebeğe geçmez ve bağımlılık yapmaz.** Doğumdan sonra çoğu kadında kesilir.

Egzersiz: Hamilelikte Güvenli Hareket

Yemek sonrası 15-20 dakikalık tempolu yürüyüş, kan şekerini ortalama %20 düşürür. Doktorunuzun onayıyla şu egzersizleri yapabilirsiniz:

• Günlük yürüyüş (haftada en az 150 dakika)
• Hamile yogası (Lamaze kursları)
• Yüzme ve aqua-jimnastik
• Hafif direnç egzersizleri (bantlar ile)

Detaylı plan için [hamilelikte egzersiz rehberimize](/blog/hamilelikte-egzersiz-guvenli-sporlar) göz atın.

Anne ve Bebek Üzerindeki Riskler

Tedavi edilmediğinde gestasyonel diyabet aşağıdaki sorunlara yol açabilir.

Anne için:

• Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi)
• İri bebek nedeniyle sezaryen olasılığı
• Sonraki yıllarda Tip 2 diyabet riski (%50'ye kadar)
• Sonraki gebeliklerde tekrarlama riski (%50)

Bebek için:

• İri doğum (makrozomi — 4 kg üzeri)
• Doğum sırasında omuz takılması (omuz distosisi)
• Doğum sonrası kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi)
• Solunum sıkıntısı, sarılık (yenidoğan ikteri)
• Çocukluk çağında obezite ve diyabet riski

Doğru takip ile bu risklerin **hemen hemen tamamı önlenebilir.** Erken tanı, başarının anahtarıdır.

Doğum Süreci ve Sonrası

Şekeri kontrol altında olan annelerin çoğu **39-40. haftada normal yolla doğum yapabilir.** İri bebek, kontrolsüz şeker veya başka komplikasyon varsa sezaryen düşünülür.

Doğum sonrası takvim:

• İlk 24-48 saat: Annenin ve bebeğin kan şekeri yakın takip
• 6-12. hafta: Annenin tekrar şeker yükleme testi (kalıcı diyabete dönüş kontrolü)
• Yılda 1: Tip 2 diyabet için ömür boyu tarama
• Sonraki gebelikte: 12-16. haftada erken test

Sıkça Sorulan Sorular

Şeker yükleme testini içemiyorum, alternatifi var mı?

Bulantı şikayeti olanlarda doktor, açlık-tokluk takibi veya HbA1c (uzun dönem şeker) testi ile karar verebilir. Ancak OGTT altın standarttır.

İnsülin başlanırsa bebeğe zarar verir mi?

Hayır. İnsülin plasentayı geçmez ve bebek için en güvenli tedavidir. Ağızdan alınan diyabet ilaçlarının bir kısmı hamilelikte güvenli değildir.

Tatlı krizine girersem ne yaparım?

1 küçük hurma, 5-6 yaban mersini veya 1 dilim avokado üzerine biraz kakao gibi düşük glisemik alternatifler tercih edin. Her zaman protein ile birlikte tüketin.

Doğumdan sonra şekerim normale döner mi?

%70-80 oranında döner. Ancak %50'ye varan oranlarda 5-10 yıl içinde Tip 2 diyabet gelişebilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı kilo ve yıllık kontrol koruyucudur.

Sonraki gebelikte tekrarlar mı?

Evet, %50 tekrarlama olasılığı vardır. Hamilelik öncesi ideal kiloya inmek riski azaltır.

Pratik Kontrol Listesi

• [ ] 24-28. haftada şeker yükleme testi planlandı
• [ ] Risk grubundaysam 12-16. haftada erken test yapıldı
• [ ] Pozitif çıkarsa kan şekeri ölçer alındı, kullanım eğitimi alındı
• [ ] Beslenme uzmanına yönlendirildim
• [ ] Yemek günlüğü tutuyorum
• [ ] Yemek sonrası 15-20 dakika yürüyüş alışkanlık oldu
• [ ] Doğumdan 6-12 hafta sonra kontrol testi planlandı
• [ ] [Hamilelikte beslenme rehberim](/blog/hamilelikte-beslenme-her-trimesterde-ne-yemeli) güncel

Sonsöz

Hamilelik şekeri yıkıcı bir kader değil, dikkatli yönetilebilen geçici bir süreçtir. Erken tanı, planlı beslenme, düzenli hareket ve hekim takibi ile sağlıklı bir bebek dünyaya getirebilirsiniz. Hamilelik boyunca tek bir altın kural vardır: **kendi sezginize değil, ölçüm sonuçlarına güvenin.** Endişe duyduğunuzda sosyal medya forumlarına değil, kadın doğum uzmanınıza başvurun. Tanı sonrası destek için [Momwo hamilelik şikayetleri rehberini](/blog/hamilelikte-sik-gorulen-rahatsizliklar) inceleyebilir, doğru beslenme için [hamilelikte beslenme tam rehberini](/blog/hamilelikte-beslenme-tam-rehber) okuyabilirsiniz.

> Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bireysel durumunuz için lütfen kadın doğum uzmanınıza ve perinatoloji bölümüne danışın.

Hangi Hekim, Hangi Sıklıkta?

Gestasyonel diyabet tanısı sonrası takip ekibi genişler. **Multi-disipliner yaklaşım** standarttır.

Eğer küçük bir merkezdeyseniz tüm bu uzmanlar kadın doğum uzmanı koordinasyonunda yönlendirilir. Sigorta SGK üzerinden bu hizmetler büyük ölçüde karşılanır.

İnsülin Tedavisi: Korkulacak Bir Şey Yok

Beslenme ve egzersize rağmen şeker hedefte değilse insülin başlanır. Türkiye'de en yaygın kullanılan insülin tipleri:

• **Hızlı etkili (lispro, aspart):** Yemekten 5-15 dk önce
• **Orta etkili (NPH):** Sabah-akşam, açlık şekerini düşürmek için
• **Karışım insülin:** Bazı vakalarda

Doz, vücut ağırlığına ve kan şekeri profiline göre ayarlanır. Genellikle 0.7-1.0 ünite/kg ile başlanır ve haftalık titre edilir. **İğneler küçüktür ve neredeyse acısızdır.** İlk uygulama mutlaka diyabet hemşiresi gözetiminde yapılmalı.

İnsülin Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Karın bölgesi en hızlı emilim sağlar
• Her enjeksiyon noktası 1-2 cm farklı olmalı (lipodistrofi önleme)
• Sıcak banyo, masaj insülin emilimini hızlandırır
• Egzersiz öncesi doz ayarı doktor ile konuşulmalı
• Hipoglisemi (kan şekeri <70 mg/dL) belirtileri: titreme, terleme, baş dönmesi — yarım bardak meyve suyu veya 4 küp şeker

Metformin: Hamilelikte Kullanılabilir mi?

Metformin Tip 2 diyabette kullanılan ağızdan ilaçtır. Hamilelikte de bazı vakalarda (özellikle PKOS ile birlikte gestasyonel diyabette) güvenli olduğu gösterilmiş, FDA tarafından kategori B'de yer alır. Ancak Türkiye'de yaygın yaklaşım, **insülin'i ilk tercih olarak tutmak** yönündedir. Doktorunuz bireysel duruma göre karar verir.

Glisemik İndeks: Tabağı Akıllıca Doldurmak

**Glisemik indeks (GI)** bir gıdanın kan şekerini ne kadar hızlı yükselttiğinin ölçüsüdür. Hamilelik şekerinde **düşük GI (<55)** gıdalar tercih edilir.

Glisemik Yük İncelemesi

GI tek başına yetmez. Bir gıdanın **glisemik yükü (GL)** porsiyonu da hesaba katar. Örneğin karpuz GI'si yüksektir ama bir dilim karpuzdaki karbonhidrat az olduğu için GL'si makul. Pratik kural: **karbonhidratı her zaman protein, lif veya yağ ile birlikte ye.** Çıplak karbonhidrat (sadece pirinç, sadece makarna) şekeri daha hızlı yükseltir.

Hamilelikte Şekerin Psikolojik Yönü

Tanı sonrası annenin yaşadığı en yaygın duygular:

• **Suçluluk:** "Sağlıklı beslenseydim olmazdı." → Yanlış. Genetik ve hormonal yatkınlık ana etkendir.
• **Korku:** "Bebeğim zarar görecek mi?" → Erken tanı ile risk büyük ölçüde elimine edilir.
• **Yorgunluk:** "Her şey yasak gibi geliyor." → Yasak değil, planlı. Tatlı krizlerine planlı çözüm var.
• **Sosyal baskı:** Aile büyüklerinin "sen şişmansın da ondan", "biz aç bırakmazdık" yorumları.

Bu duyguları normalleştirin ve eşinizle, gerekirse [hamilelikte ruh sağlığı rehberinde](/blog/hamilelikte-ruh-sagligi) bahsedilen profesyonel destek seçeneklerini değerlendirin.

Vakalar: Türkiye'den Üç Anne

Ayşe, 32 yaş, ilk gebelik (anonim)

"24. haftada şeker yüklemede 1. saatim 195 çıktı. Korkunç bir hafta yaşadım. Diyetisyenle plan yaptık, yemeklerden sonra 20 dk yürüdüm. 4 hafta sonra şekerim hedefte, beslenme bambaşka bir hayat kazandırdı bana. Hamilelik sonrası kilo verdim ve şekerim normalde."

Zeynep, 38 yaş, ikinci gebelik

"İlk gebelikte de gestasyonel diyabet vardı, beklediğim için 12. haftada test yaptırdım. Pozitif çıktı. Bu sefer dietle dengeleyemediğim için 28. haftada insülin başladık. Bebeğim 3.5 kg sağlıklı doğdu. İnsülinden korkmayın."

Selin, 29 yaş, ikiz gebelik

"İkiz olduğum için 20. haftada erken test yaptırdım. Pozitif. Endokrinolog ve perinatoloji birlikte takipti. 36. haftada planlı sezaryen oldum, ikiz bebeklerim yenidoğan ünitesine 24 saat alındı, kan şekerleri stabilleşince taburcu olduk. Süreç korkuttu ama ekibimiz harikaydı."

Bilimsel Kaynaklar ve Türkiye Verileri

Gestasyonel diyabet konusunda **Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD)**, **Türk Perinatoloji Derneği** ve **Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği** ortak rehberi yayınlar. Uluslararası referanslar:

• IADPSG (Uluslararası Diyabet ve Gebelik Çalışma Grupları)
• ADA (Amerikan Diyabet Derneği)
• WHO (Dünya Sağlık Örgütü)
• ACOG (Amerikan Obstetri Derneği)

2026 itibariyle Türkiye'de **75 g tek aşamalı OGTT** standart kabul edilmektedir.

Doğum Sonrası Uzun Vadeli Yaklaşım

İlk Yıl

• 6-12. hafta: Glukoz yükleme testi (kalıcı diyabet tarama)
• 6 ay: HbA1c kontrolü
• Emzirme: Anne sütü hem anne hem bebek için diyabet riskini azaltır
• İdeal kiloya yaklaşma hedefi

1-5 Yıl

• Yıllık HbA1c
• Sonraki gebelik planlanıyorsa pre-konsepsiyonel değerlendirme
• Egzersiz haftada 150 dakika
• Akdeniz tipi beslenme

5+ Yıl

• Tip 2 diyabet riski %50'ye varabilir
• Kardiyovasküler sağlık taraması (lipid, tansiyon, EKG)
• Sağlıklı yaşam alışkanlıkları kalıcılaştırılmalı

Bebek İçin Uzun Vadeli Takip

Annesi gestasyonel diyabet olan bebeklerin uzun vadeli izleminde:

• Hipoglisemi riski (ilk 24-48 saat)
• Sarılık (yenidoğan ikteri) takibi
• Çocukluk dönemi kilo izlemi (obezite riski %50 daha yüksek)
• 10 yaşında HbA1c kontrolü önerilebilir
• Sağlıklı beslenme ve aktif yaşam aile alışkanlığı olarak yerleşmeli

Detay için [çocuklarda obezite önleme rehberini](/blog/cocuklarda-obezite-onleme) inceleyin.

Aile Desteği: Eşinize Söylenmesi Gerekenler

Hamilelik şekeri sadece annenin işi değildir. Eşin desteklediği ailelerde:

• Beslenme planına uyum %40 daha yüksek
• Egzersiz tutarlılığı 2 katına çıkıyor
• Doğum sonrası dönem daha hızlı toparlanıyor

Eşe önerilebilecek somut adımlar:

• Eve şekerli atıştırmalık almama anlaşması
• Akşam yemeği sonrası birlikte yürüyüş
• Yemek hazırlığında aktif rol
• Doktor randevularına eşlik
• "Bir kerelik tatlı" cazibesinde sınır koruması

İş Yaşamı: Çalışan Anneler İçin

Çalışıyorsanız:

• Öğle yemeği zamanı sabit olmalı (atlamayın)
• Atıştırmalık çantanızda hep hazır olsun
• 1.5-2 saatte bir 5 dk hareket molası
• Ayakta uzun çalışma varsa kompresyon çorabı
• Yorucu vardiyalar için işyeriyle düzenleme — Türkiye'de **hamilelikte 7.5 saatten fazla çalışma yasak**, gece vardiyası gerekçe ile kaldırılabilir

Detay: [çalışan anne hakları rehberi](/blog/hamile-haklari-turkiye).

Kaynak Tarifler: 1 Günlük Örnek Menü

Kahvaltı (07:30):

• 2 dilim tam buğday ekmeği
• 1 yumurta (haşlanmış)
• 30 g beyaz peynir, 5 zeytin
• 1 küçük domates, salatalık, maydanoz
• 5 ceviz içi
• Şekersiz çay

Kuşluk (10:30):

• 1 küçük yoğurt
• 1 yemek kaşığı yulaf, tarçın
• 5 yaban mersini

Öğle (13:00):

• 6 yemek kaşığı bulgur pilavı
• 2 köfte (ızgara)
• Mevsim salata + 1 tatlı kaşığı zeytinyağı + limon
• 1 bardak ayran

İkindi (16:00):

• 1 elma + 5 badem
• Şekersiz yeşil çay

Akşam (19:00):

• 1 kase mercimek çorbası
• Etli kabak yemeği (1 porsiyon)
• 4 yemek kaşığı yoğurt

Yatmadan (22:00):

• 1 dilim tam tahıllı ekmek
• 30 g lor peyniri
• 1 hıyar

Bu menü ortalama 1900-2000 kcal, 175 g karbonhidrat (5 ana öğüne dağıtılmış) içerir. Bireysel ihtiyaca göre diyetisyen ile kişiselleştirilmelidir.