Çocukta Burun Kanaması (Epistaksis): Durdurma, Önleme ve Acil Durumlar

# Çocukta Burun Kanaması (Epistaksis): Durdurma, Önleme ve Tekrarlayan Vakalar — Acil Rehber (2026)

"Çocuğum gece yatakta uyandı, yastık kan içinde", "okula gidince hemşireden mesaj geldi burnu kanıyor", "her hafta kanıyor — kan hastalığı mı?" — Türkiye'de pediatri polikliniklerine ve KBB acillerine en sık başvuran şikayetlerden biri çocuk burun kanaması (epistaksis). 2-10 yaş arası çocukların **%50-60'ı** en az bir kez burun kanaması yaşar; **%5-10'u** tekrarlayan epistaksis ile KBB başvurusu yapar. Bu rehber AAP 2024 + AAOHNS 2020 + Türk KBB Derneği 2023 protokolünü Türkiye gerçeğine uyarlar.

> **ALARM KUTUSU — İYİ HUYLU GÖRÜNEN TEHLİKELİ:** Çocuk burun kanamasının %95'i **anterior** (önden, Kiesselbach pleksusu) — basit, evde durdurulur. Ancak %5 **posterior** (arkadan, sphenopalatin arteri) — boğazda kan akışı, durdurulamaz, **acil müdahale**. Posterior epistaksis çocukta nadir ama vakum (kanama 20+ dakika devam, boğazda kan, baş dönmesi, soluk renk) varsa **112 ARA**, kanı boğaza yutmamasın.

Burun Kanaması Nedir? Anatomi

Burun mukozası bol kan damarı taşır — "Kiesselbach pleksusu" (Little area) burun septumunun önünde 5 damar buluşması. Çocukta küçük travma (parmak sokma, üfleme, hapşırma) bu damarları kolay yırtar.

Anatomik tipler:

Çocukta Sebepleri (Çoğu Bening)

Lokal sebepler (en yaygın):

• **Parmak sokma:** En yaygın. Çocuk burun karıştırma alışkanlığı → mukoza yarası → kanama
• **Kuru hava:** Kış kalorifer + yaz klima → mukoza kuruluğu → kanama
• **Burun çekme/hapşırma:** Mukoza damar yırtılması
• **Travma:** Düşme, top çarpması, kavga, şamar
• **Yabancı cisim:** Burun içine boncuk/oyuncak parçası — tek taraflı pis koku + kanama
• **Allerjik rinit:** Kronik enflamasyon damar zayıflatır
• **Üst solunum yolu enfeksiyonu (ÜSYE):** Soğuk algınlığı, viral mukoza iritasyon
• **Sinüzit:** Bakteriyel iltihap, irritan akıntı
• **Adenoid hiperplazi:** Boğaz arka adenoidler → mukoza damar baskısı

Sistemik sebepler (nadir, dikkat):

• **Trombositopeni:** Trombositler düşük (ITP, lösemi şüphesi)
• **Pıhtılaşma faktörü eksikliği:** Hemofili, vWF eksikliği
• **Hipertansiyon:** Çocukta nadir, böbrek hastalığı şüphesi
• **HHT (Osler-Weber-Rendu):** Genetik vasküler malformasyon
• **Kronik aspirin/NSAID kullanımı:** Trombosit fonksiyon bozukluğu
• **Karaciğer hastalığı:** Pıhtılaşma faktörü üretim bozukluğu

İlaç:

• Aspirin (Reye sendromu yasağı haricinde de pıhtılaşma bozar)
• İbuprofen (yüksek doz)
• Antikoagülan (warfarin — çocukta nadir)
• Topical steroid burun spreyi (uzun süre)

Tekrarlayan Burun Kanaması: Tanım

**Tekrarlayan epistaksis (recurrent):** Ay içinde **3+ kez** veya yıl içinde **5+ kez** kanama. Bu durumda KBB değerlendirmesi şart.

Çoğu vakada:

• Kuru mukoza (klima/kalorifer)
• Parmak alışkanlığı (özellikle 3-7 yaş)
• Allerjik rinit
• Kiesselbach pleksusunda dilate damar (cauterization adayı)

Evde Burun Kanamasını Durdurma — Adım Adım

ANI MÜDAHALE (1-2. dakika):

1. **Sakin ol, çocuğu sakinleştir.** Panik mukoza damarlarını genişletir, kanama artar.

2. **Pozisyon: ÖNE EĞ.** Çocuğu **otur**, **başı hafif öne eğdir**. **YANLIŞ:** baş arkaya atma (kan boğaza akar, mide ile kusma yapar).

3. **Burnun yumuşak kısmını sıkıca bastır.** İki parmakla burun kanatları (yumuşak kısım, kemikli üst değil) **10 dakika boyunca aralıksız** sık. Saate bakmadan tahmin etmek kanamanın daha uzun sürmesine sebep olur.

10 dakika sonra:

4. **Kan durdu mu kontrol et.** Yavaşça parmakları çek, ağız ile nefes al (burnu üfleme!). Birkaç saniye dur.

5. **Kan hâlâ aktif ise:** 10 dakika daha sıkma + sıkıştırma. Toplam 20 dakika denenmeli.

EVDE EK YARDIMCI:

• **Soğuk kompres burnun üzerine + ense:** Damar büzüşmesi
• **Soğuk içecek:** Nazofarenks soğutur, kanlanmayı azaltır
• **Adrenalinli pamuk (vasoconstrictor):** Eczaneden burun spreyi (oksimetazolin/ksilometazolin) ıslatılmış pamukla. **0-2 yaş yasak**, 2-6 yaş çocuk dozu.

NE YAPMAYACAKSIN:

• Başı arkaya atma (kan boğaza)
• Burunun kemikli kısmını sık (anlamsız, kanama Kiesselbach'ta)
• Burun çek/üfle (yeni kanama)
• Pamuk/mendil burun içine sok (çıkartırken yeni kanama)
• Buz parçası burun içine sok (mukoza hasarı)
• Çocuğu uzanmaya bırak (kan boğaza, kusma)

Kanama Devam Ediyor — Ne Zaman Hastane?

Hastanede Ne Olur?

İlk basamak — Pediatri/KBB acili:

1. Vital bulgu (nabız, tansiyon, oksijen) — kan kaybı değerlendirme

2. Hemoglobin (Hb) — anemi derecesi

3. Pıhtılaşma testleri (PT/PTT/INR, trombosit) — pıhtılaşma bozukluğu taraması

4. Burun muayene (ön rinoskopi) — kanama yeri belirleme

5. Tampon — kanama anterior ise burun içine emici merhem/jel pamuk

Kanama durmuyor — KBB ileri:

6. Posterior tampon (burun arkasına sünger/balon)

7. Endoskopik koter (cauterization) — gümüş nitrat veya elektrokoter

8. Endoskopik cerrahi — sphenopalatin arter ligasyonu (nadir)

Koter (Cauterization) İşlemi

**Endikasyon:** Tekrarlayan anterior epistaksis (3+ kez/ay veya 5+ kez/yıl) + Kiesselbach'ta belirgin dilate damar.

İki tip:

Kimyasal koter (gümüş nitrat — silver nitrate):

• Çocukta **birinci tercih** (ağrısız, sedasyon gerektirmez)
• Lokal anestezi sprey (lidokain) sonrası
• Damar üzerine 30 saniye gümüş nitrat çubuğu
• Damar nekrozu → skar → kanama durur
• Süre: 5 dk
• Etkinlik: %80-90

Elektrokoter:

• Daha derin damar
• Sedasyon (genel anestezi gerekebilir)
• Hastane ortamı
• Çocukta sadece kimyasal başarısızsa

Sonrası:

• 2-3 hafta nazal sprey (Vaseline / saline)
• Burun karıştırma yasağı
• Aktivite kısıtlaması yok

Türkiye fiyat:

• Kimyasal koter SGK kapsam (rapor ile)
• Özel klinik 800-2.500 TL (KBB muayenesi + işlem)
• Elektrokoter genel anestezi (3-7 gün hastanesiz) 5.000-15.000 TL

Önleme Protokolü — Tekrarlayan Çocukta

Mukoza nemlendirme (en kritik):

• **Saline burun spreyi** (sodium chloride %0.9): Günde 2-3× sprey, gece + gündüz. Eczaneden çocuk dozu (1-3 yaş 1 sprey, 3+ yaş 2 sprey)
• **Vaseline / parafinle yağlama:** Pamuklu çubukla burun içine ince tabaka, gece yatmadan önce
• **Nemli oda:** Kış kalorifer + yaz klima ortamında nemlendirici (humidifier) — %40-60 nem hedef
• **Bol sıvı içme:** 6+ bardak su/gün

Davranış:

• Burun karıştırma yasağı (eldiven/tırnak kesme)
• Burun üfleme: tek burun kanadını parmakla kapatma + diğeri yumuşak üfleme
• Hapşırma ağızdan
• Spor öncesi nazal sprey

Allerji kontrol:

• Allerjik rinit varsa antihistaminik (setirizin/loratadin yaş bazlı doz)
• Topical steroid sprey (mometazone, fluticasone) KBB önerisi ile
• Allerjen kaçınma (toz akarı, polen, kedi/köpek tüyü)

Diyet/takviye:

• C vitamini (mukoza damar duvarı)
• Demir (Fe — anemiyi önleme)
• K vitamini (yeşil yapraklı sebze)

Kırmızı Bayrak Tablosu — Acil

Mit-Yıkma: 6 Yanlış İnanış

"Burun kanarken başını arkaya at" — DOĞRU MU?

**KESİNLİKLE HAYIR.** Bu tehlikeli yanlış. Kan boğaza akar → çocuk yutar → mide kanaması/kusma. Doğrusu: **otur, başı öne eğ**. Bu refleks öyle yerleşmiş ki büyükanne öğretmenler, ilkokul hemşireler hâlâ uyguluyor — çocuğa doğrusunu anlatın.

"Burun kanaması beyin tümörü işareti" — DOĞRU MU?

**HAYIR.** Burun kanaması ile beyin tümörü ilişkisi YOK. %95 anterior, çoğu lokal sebep (parmak, kuru hava, allerji). Beyin tümörü baş ağrısı + kusma + nörolojik bulgu ile gelir, burun kanaması değil.

"Buz parçası burun içine sok" — DOĞRU MU?

**HAYIR.** Soğuk kompres dış cilt üzerine + ense doğru. Burun içine buz **mukoza donuk hasarı + yeni kanama**. Buzdolabından çıkarılmış soğuk kompres yeterli.

"Kanama varsa hemen tampon yap, pamuk sok" — DOĞRU MU?

**KISMEN.** Eczaneden hazır steril burun tamponu kullanılırsa OK. Ancak ev mendili / pamuk **çıkarırken yeni kanama** + temiz değil + boğaza akıp aspirasyon riski. Önce 20 dk basınç + saline + vaseline; durmuyorsa hastane tampon.

"Sürekli kanaması olan çocuk lösemi" — DOĞRU MU?

**HAYIR.** Lösemi epistaksis ile gelmez (genelde halsizlik, ateş, lenfadenopati, peteşi). Tekrarlayan kanamanın %95'i lokal (kuru, parmak, allerji). Yine de tedirginlik için tam kan sayımı (CBC) + pıhtılaşma testi (PT/PTT) bir kere yapılabilir.

"Yaş arttıkça kendi geçer" — DOĞRU MU?

**KISMEN.** 8-10 yaşa doğru kanama sıklığı doğal azalır (parmak alışkanlığı düşer, mukoza olgunlaşır). Ancak **tedavi etmeden** beklemek aileyi gereksiz endişelere sokar. Saline + vaseline ile basit önleme şart.

Vaka Senaryoları

Vaka 1: 5 yaşında Ali — Kuru hava kanaması

• **Şikayet:** Kış aylarında haftalık kanama, sabah yastıkta kuru kan
• **Muayene:** Kiesselbach mukoza kuru, çatlak; allerji yok
• **Plan:** Saline sprey 2×/gün, vaseline gece, oda nemlendirici
• **3 ay sonra:** Kanama haftada 1'den ayda 1'e düştü

Vaka 2: 7 yaşında Zeynep — Parmak alışkanlığı

• **Şikayet:** Günlük orta kanama, çocuk burun karıştırıyor
• **Muayene:** Kiesselbach 3 mm dilate damar
• **Plan:** Davranış müdahale (eldiven gece) + saline + 1 ay sonra kontrol
• **6 hafta sonra:** Davranış düzelmedi, kanama sürdü
• **Müdahale:** Gümüş nitrat koter (lokal anestezi) → kanama %95 azaldı

Vaka 3: 9 yaşında Mehmet — Allerjik rinit + sinüzit

• **Şikayet:** İlkbahar şiddetli kanama, geniz akıntısı, hapşırma
• **Muayene:** Mukoza ödemli, allerji belirti
• **Plan:** Mometazone burun sprey + setirizin + saline + allerjen kaçınma
• **2 ay sonra:** Allerji kontrolü ile kanama durdu

Vaka 4: 4 yaşında Elif — Yabancı cisim

• **Şikayet:** Tek taraflı pis kokulu akıntı + sürekli kanama 1 hafta
• **Muayene:** Sol burunda boncuk
• **Plan:** KBB endoskopi ile boncuk çıkartma, antibiyotik
• **Sonuç:** Akıntı + kanama 24 saat içinde geçti

Türkiye Kaynaklar — Çocuk KBB

Üniversite hastaneleri:

• Hacettepe Çocuk Hastanesi KBB
• Cerrahpaşa KBB
• Marmara Üniversitesi
• Ankara Üniversitesi
• Gazi Üniversitesi
• Ege Üniversitesi (İzmir)
• Dokuz Eylül (İzmir)

Çocuk hastaneleri:

• Dr. Sami Ulus Ankara
• İstanbul Çapa Çocuk
• Ankara Çocuk Sağlığı

**Devlet hastane KBB:** Her ilde mevcut, randevu sistem (ALO 182) ile başvuru.

**Özel:** Acıbadem, Memorial, Liv, Medical Park, Medicana — KBB pediatri uzman var.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Çocuğum gece uykuda burun kanıyor, neden?

**C:** Kuru hava (kalorifer + yatak odası kuruluğu) en yaygın sebep. Saline sprey + vaseline + oda nemlendirici (humidifier) çoğu vakada çözer.

S: Burun kanaması olan çocuk okula gidebilir mi?

**C:** Evet, kanama durduktan 24 saat sonra normal aktivite. Ağır kaldırma + spor + burun üfleme 1-2 gün sınırlı. Allerji veya ÜSYE varsa altta yatan sebep tedavi edilmeli.

S: Burun kanaması Covid-19/grip belirtisi mi?

**C:** Direkt belirti DEĞİL ama viral ÜSYE mukoza irritasyonu ile kanamayı tetikleyebilir. Soğuk algınlığı + kanama yaygın, izole değil.

S: Çocuğun ortalama kaç yaşa kadar kanaması olur?

**C:** En yoğun 3-10 yaş arası. 12+ yaşta kanama sıklığı çoğu çocukta belirgin azalır. Adolesan/yetişkin kanaması farklı sebepler (hipertansiyon, antikoagülan, alkol).

S: Burun kanaması demir hapı içerse durur mu?

**C:** Demir eksikliği anemisi varsa demir takviye GENEL durumu düzeltir, kanama tekrar etmesini doğrudan önlemez. Kanamanın lokal sebebi (kuru mukoza) saline + vaseline ile çözülmeli.

S: Hangi burun damlası iyi?

**C:** Çocukta sadece **saline sprey** (sodium chloride %0.9) güvenli. Vasoconstrictor (oksimetazolin) **3-7 gün max**, sonra "rebound congestion". Steroid sprey (mometazone) sadece KBB önerisi.

S: Tekrar tekrar kanaması olan çocukta ameliyat olur mu?

**C:** Çoğu vakada cerrahi gerekmez. Gümüş nitrat koter %80-90 etkili (poliklinik işlemi). Sadece şiddetli posterior epistaksis veya HHT (genetik) gibi durumlarda cerrahi.

S: Burun kanaması sırasında çay/kahve/sıcak yiyecek yiyebilir mi?

**C:** Sıcak içecek/yiyecek vasodilatasyon yapar — kanama tekrar başlayabilir. 24 saat soğuk-ılık tercih, sıcak süt/çay sınırlı.

S: Aile bireylerinde de var, genetik mi?

**C:** %20-30 vakada aile öyküsü var. Genelde "hassas mukoza" yapısı genetik. Nadir: HHT (Osler-Weber-Rendu) sendromu — otozomal dominant, vasküler malformasyon. Aile öyküsü güçlü + yetişkinlikte de kanama varsa hematoloji.

İlgili Makaleler

• Çocuklarda Allerjik Hastalıklar (cocuklarda-alerjik-hastaliklar)
• Çocuklarda Kulak Enfeksiyonu (cocuklarda-kulak-enfeksiyonu)
• Çocuk Boğulma Önleme: Heimlich (bebek-bogulma-onleme-heimlich-ilkyardim)
• Çocuklarda Demir Eksikliği (cocuklarda-demir-eksikligi)
• Çocuk Acil Çantası ve İlk Yardım Rehberi (cocuklarda-ishal-ve-kusma)

Kaynaklar

1. American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery (AAOHNS). "Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis)" 2020

2. American Academy of Pediatrics (AAP). "Epistaxis in Children: Evaluation and Management" 2024

3. Türk KBB Baş Boyun Cerrahisi Derneği. "Pediatrik Epistaksis Yönetimi" 2023

4. Schlosser RJ et al. "Epistaxis" New England Journal of Medicine 2009

5. Béquignon E et al. "Epistaxis in children: a clinical observational study" Eur Arch Otorhinolaryngol 2017

6. Tunkel DE et al. "Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis)" Otolaryngology Head and Neck Surgery 2020

7. T.C. Sağlık Bakanlığı. "Çocuklarda Sık Görülen KBB Şikayetleri Rehberi" 2024

8. UpToDate. "Approach to the child with epistaxis" 2024

9. Cochrane Systematic Review. "Topical haemostatic agents for the management of epistaxis" 2018

10. Türkiye Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. "Pediatrik Epistaksis Etyoloji" 2023