Hamilelikte Anksiyete: Belirtiler, Bilimsel Tedavi ve Anne Dostu Rehber

# Hamilelikte Anksiyete: Belirtiler, Bilimsel Tedavi ve Anne Dostu Rehber

Hamilelik bir kadının hayatındaki en büyük dönüşümlerden biridir. Mutluluk, heyecan ve umut kadar; kaygı, korku ve belirsizlik de bu dönemin doğal parçasıdır. Ancak bazı kadınlarda kaygı bir noktada normalin sınırlarını aşar; uykuyu, iştahı, ilişkileri ve günlük işleyişi bozar. İşte buna **gebelik anksiyetesi (prenatal anksiyete)** denir.

Türkiye Sağlık Bakanlığı 2024 perinatoloji rehberine ve ACOG (Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Akademisi) 2023 raporlarına göre hamile kadınların **%15-25'i** klinik düzeyde anksiyete yaşar. Yani her 4-5 hamileden biri. Bu rehber; "ben mi delirdim?" diyen anneler için, kanıta dayalı bilgileri **anne dostu** bir dille anlatır.

> **Önemli:** Anksiyete bir karakter zayıflığı değil, **tıbbi bir tablodur**. Tedavi edilebilir, geçer. Erken müdahale hem annenin hem bebeğin sağlığını korur.

Hamilelikte Anksiyete Nedir?

Anksiyete; tehdit altındaymış gibi hissetmenin bedensel ve zihinsel toplamıdır. Kalp çarpıntısı, nefes daralması, sürekli kötü senaryolar düşünme, uykuya dalamama, kaslarda gerginlik bunun belirtileridir.

**Hamilelikte anksiyete** (prenatal anksiyete), gebelik sırasında ortaya çıkan veya şiddetlenen kaygı bozukluğudur. Genellikle 3 alt formdan biri olarak görülür:

1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)

Sürekli endişe hâli. "Ya bebeğim sağlıklı doğmazsa", "ya kötü bir anne olursam", "ya doğum sırasında bir şey olursa" gibi kontrol edilemeyen düşünceler. En az 6 ay sürdüğünde **yaygın anksiyete bozukluğu (Generalized Anxiety Disorder, GAD)** olarak adlandırılır.

2. Panik Bozukluğu

Ani, yoğun korku atakları. Kalp çarpıntısı, terleme, titreme, nefes daralması, ölüm korkusu. 10 dakikada zirveye ulaşır, 20-30 dakikada söner. Hamilelerin **%5-10'unda** görülür.

3. Hamilelikte Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB)

Bebeğe zarar verme korkusu (intrusive thoughts), aşırı temizlik kompulsiyonu, kontrol davranışları. Hamilelikte ve doğum sonrasında **3 kat daha sık** ortaya çıkar (NICE 2023).

> **Anne notu:** Bebeğine zarar verme düşüncesi gelmesi seni "kötü anne" yapmaz. Bunlar **istemsiz düşünceler** (intrusive thoughts), beynin "tehlike sinyali" yanlış alarmıdır. Hemen psikiyatra başvur, tedavi edilebilir.

Belirtiler — Bu Ben Miyim?

Hamilelik zaten yorgunluk, mide bulantısı, uykusuzluk getirir. O yüzden anksiyete belirtilerini ayırt etmek zor olabilir. Aşağıdaki tablo yardımcı olur.

Bedensel Belirtiler

• **Kalp çarpıntısı** (dakikada 100+ atış, dinlenirken bile)
• **Nefes daralması**, "havasız kaldım" hissi
• **Mide bulantısı**, iştahsızlık veya tersine aşırı yeme
• **Baş ağrısı, baş dönmesi**
• **Kas gerginliği**, omuz/boyun ağrısı
• **Titreme, terleme, ellerde uyuşma**
• **Uykuya dalamama** veya gece sık uyanma
• **Sürekli yorgunluk**, dinlenince geçmeyen bitkinlik

Zihinsel/Duygusal Belirtiler

• Sürekli kötü senaryolar düşünme (felaketleştirme)
• Bebeğe zarar geleceği korkusu
• "Ben kötü anne olacağım" düşüncesi
• Konsantrasyon güçlüğü, dikkat dağınıklığı
• Karar verememe, küçük şeylerde donup kalma
• Sinirlilik, küçük şeylere aşırı tepki
• Yalnızlık hissi, kimse anlamıyor düşüncesi
• Ölüm/kaybetme korkusu

Davranışsal Belirtiler

• Sosyal ortamlardan kaçınma
• Doktor randevularını erteleme veya tersine aşırı sık doktor arama (Dr. Google bağımlılığı)
• Sürekli bebeğin hareketlerini sayma, ultrason isteme
• İş/günlük işleri yapamama
• Aşırı temizlik veya kontrol davranışları (kapıyı 5 kez kontrol etme gibi)

Kendini Test Et — GAD-7 Ölçeği

Aşağıdaki 7 sorudan **son 2 haftada** ne kadar sık yaşadığını puanla:

• 0 = Hiç
• 1 = Birkaç gün
• 2 = Yarısından fazlasında
• 3 = Neredeyse her gün

1. Sinirli, kaygılı veya gergin hissetme

2. Endişeyi durduramama veya kontrol edememe

3. Farklı şeyler için aşırı endişe

4. Rahatlamakta zorlanma

5. Yerinde duramayacak kadar huzursuz olma

6. Kolayca sinirlenme

7. Sanki kötü bir şey olacakmış gibi korkma

Toplam puan:

• 0-4: Anksiyete yok
• 5-9: Hafif anksiyete (yaşam tarzı önerileri yeterli olabilir)
• 10-14: **Orta anksiyete — uzmana başvurun**
• 15+: **Şiddetli anksiyete — acil değerlendirme**

> **Anne notu:** GAD-7 bir tarama testidir, tanı koymaz. Ama 10+ puansa randevu al, ertelememek yardım eder.

Hamilelikte Anksiyete Neden Olur?

Hormonal Değişimler

Östrojen, progesteron ve kortizol seviyeleri trimesterler boyunca dramatik biçimde değişir. Bu hormonlar beyindeki **serotonin ve GABA** sistemlerini etkiler — bu sistemler ruh hâlinin "fren pedalıdır." Hormonal dalgalanma fren sistemini zayıflattığında kaygı kontrolden çıkabilir.

Genetik Yatkınlık

Ailede anksiyete, depresyon, OKB, panik atak öyküsü olanlarda risk **2-3 kat artar**. Folik asit metabolizma geninde değişiklik (MTHFR C677T mutasyonu) olan kadınlarda perinatal mod bozuklukları daha sıktır (homosistein yükselmesi nedeniyle, JAMA Psychiatry 2022).

Önceki Ruhsal Öykü

Hamilelik öncesinde anksiyete, depresyon, OKB veya panik bozukluk yaşamış kadınlarda **gebelikte tekrarlama riski %50-70'tir**. İlaç bırakanlarda risk daha yüksektir.

Yaşam Olayları

• İstenmeyen veya planlanmamış gebelik
• Önceki düşük, kayıp, ölü doğum öyküsü
• IVF veya zorlu gebelik süreci
• Eşle ilişki sorunları, destek eksikliği
• Maddi sıkıntı, iş kaybı
• Aile içi şiddet (psikolojik veya fiziksel)
• Göç, yer değiştirme

Tıbbi Riskler

• Yüksek riskli gebelik (preeklampsi, gestasyonel diyabet, plasenta sorunları)
• Çoğul gebelik
• Bebekte tanı konmuş anomali (Down sendromu, kalp hastalığı vb.)
• Hiperemezis (aşırı bulantı kusma) — PUQE skoru 13+

> **Anne notu:** Aşırı bulantı kusma yaşıyorsan PUQE skorunu doktoruna sor. PUQE 13+ ise hem fiziksel hem ruhsal destek gerekir, yalnız taşıma.

Panik Atak ile Anksiyete Farkı

Birçok hamile "panik atak mı geçiriyorum yoksa anksiyete mi" diye merak eder. Aralarındaki temel fark **şiddet** ve **süre**dir.

Panik atak sırasında ne yapmalı?

1. Güvenli bir yere otur, başını eğme (özellikle 3. trimesterde)

2. **4-7-8 nefes tekniği:** 4 saniye burundan al, 7 saniye tut, 8 saniye ağızdan ver

3. Soğuk su iç, yüzüne soğuk su çarp (vagal sinir aktivasyonu)

4. **5-4-3-2-1 yöntemi:** 5 görebildiğin şey, 4 dokunabildiğin, 3 duyduğun, 2 kokladığın, 1 tadabildiğin

5. Kendine "bu bir panik atak, geçecek, bebeğime zararı yok" de

6. 30 dakikada geçmiyorsa veya çok sık tekrarlıyorsa **psikiyatra başvur**

> **Anne notu:** Panik atak korkutucudur ama bebeğe doğrudan zarar vermez. Asıl risk, **tekrarlayan, kronik anksiyetenin** kortizol yüksekliği ile bebeği etkilemesidir. O yüzden tedavi şart.

Bebeğe Etkileri — Kaygı Bebeğime Zarar Verir mi?

Bu sorunun cevabı annelerin en çok endişelendiği konu. Dürüst cevap: **kontrolsüz, tedavi edilmemiş şiddetli anksiyetenin** etkileri vardır, ama **tedavi edildiğinde bu etkiler önlenebilir**.

Kanıtlanmış Etkiler (Tedavi Edilmemiş Şiddetli Anksiyetede)

• **Erken doğum** riski %1.5-2 kat artar (özellikle 2. ve 3. trimester anksiyetesi)
• **Düşük doğum ağırlığı** (2.500 gr altı) riski artar
• Yenidoğanda **HPA ekseni** (stres hormonu sistemi) duyarlılığı artar
• 4-6 yaş çocukluk döneminde dikkat ve davranış sorunları görülme sıklığı artar (DAWBA, ALSPAC kohortu)

Önemli Not

Bunlar **kronik, ciddi, tedavi edilmemiş anksiyete** için geçerli. Tedavi edilen veya orta seviye stresli anneler için bu riskler **anlamlı şekilde artmaz** (Lancet Psychiatry 2023).

> **Anne notu:** "Anksiyete bebeğime zarar veriyor" diye düşünmek anksiyeteyi artırır — kısır döngü. Çözüm: tedavi olmak. Tedavi alan anneler için risk çok düşüktür.

Tedavi — Hangi Yol Sana Uygun?

1. Yaşam Tarzı (Hafif Anksiyete İçin)

• **Düzenli uyku:** 7-9 saat, aynı saatte yat-kalk
• **Hareket:** Hamileye özel yoga (haftada 3-4 kez 30 dk), yürüyüş
• **Beslenme:** Omega-3 (haftada 2 porsiyon balık veya 1.000 mg DHA), magnezyum (yeşil yapraklı sebze, fındık), B vitamini kompleksi
• **Kafein sınırı:** Günde 200 mg altı (1 fincan kahve)
• **Nefes egzersizleri:** Diafragmatik nefes, günde 10 dk
• **Mindfulness:** Headspace, Calm gibi uygulamalar (Türkçe seçenek mevcut)
• **Sosyal destek:** Eş, anne, arkadaş — duygunu paylaş

2. Psikoterapi (Orta Anksiyete İçin)

**Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT)** anksiyete için **birinci basamak** tedavidir. NICE 2023 ve ACOG 2023 hamilelikte CBT'yi ilaca tercih eder.

• **CBT-A (CBT for Anxiety):** Felaketleştirme düşüncelerini fark etme ve yeniden çerçeveleme. Genelde 8-12 seans.
• **EMDR:** Travma temelli anksiyete için (önceki düşük, ölü doğum, travmatik doğum öyküsü).
• **ACT (Kabul ve Kararlılık Terapisi):** Düşünceleri yargılamadan gözlemleme, değerlere göre yaşama.
• **Grup terapisi:** "Hamile destek grupları" yalnızlık hissini azaltır.

> **Anne notu:** Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) ücretsiz psikolog desteği verir. Aile hekimine başvurarak yönlendirme alabilirsin.

3. İlaç Tedavisi (Şiddetli Anksiyete İçin)

**SSRI grubu** (Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitörleri) hamilelikte en güvenli kabul edilen antidepresan/anksiyolitik gruptur.

> **Önemli:** İlaç başlama, doz değişimi veya bırakma kararı **kesinlikle psikiyatrist tarafından** verilmelidir. Hamileliği öğrenince ilacı **birden bırakma** — relaps (geri dönüş) riski tedavinin sürdürülmesinden daha yüksektir.

4. Tamamlayıcı Yaklaşımlar

• **Akupunktur:** Anksiyete için orta düzey kanıt (Cochrane 2023)
• **Aromaterapi:** Lavanta, bergamot — sadece koklayarak, hamilelikte cilde uygulamak önerilmez
• **Masaj:** Hamile masajı (32. haftadan sonra eğitimli terapist)
• **Müzik terapisi:** Düşük frekanslı klasik müzik, anne ve bebek HPA ekseni üzerinde olumlu etki

Ne Zaman Acil Yardım?

Aşağıdakilerden biri varsa **24 saat içinde** psikiyatra/acile başvur:

• Kendine zarar verme veya intihar düşüncesi
• Bebeğe zarar verme düşüncesi (intrusive thoughts ile karıştırma — ayrım için psikiyatr şart)
• Yemek yiyememek, su içememek (3 günden uzun)
• Uyuyamamak (3 gece üst üste hiç uyku)
• Halüsinasyon veya gerçeklikten kopma hissi (psikoz belirtisi)
• Panik atakların günde 3+ kez tekrarlaması
• Eve kapanma, evden çıkamama (agorafobi)

Acil iletişim:

• Sağlık Bakanlığı 182 (acil tıbbi tavsiye)
• 112 (acil)
• Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (TRSM) — aile hekiminden yönlendirme

Eş ve Aile İçin — Nasıl Destek Olunur?

Anksiyeteli annelerin tedaviye uyumu, **çevrenin desteğiyle %40 artar** (BMJ 2023). Eşler için 5 altın kural:

1. **"Kafana takma" deme.** Bu, anksiyetenin doğasıyla mücadele etmesini engeller. Onun yerine: "Anlıyorum, zor olmalı. Yanındayım."

2. **Ev işlerini üstlen.** Yorgunluk anksiyeteyi tetikler.

3. **Doktor randevularına eşlik et.** Soracağı şeyleri unutursa sen sor.

4. **"Sen değiştin" deme.** Hormonlar değişiyor, kimse değişmek için seçim yapmıyor.

5. **Kendi sınırını bil.** Sen de yorulursan, terapist desteği alabilirsin.

Doğum Sonrası Anksiyete (Postpartum Anksiyete)

Hamilelikte anksiyete yaşayan kadınların **%60'ı** doğum sonrası (postpartum) dönemde de devam eder veya kötüleşir. Postpartum anksiyete bozukluğu (PPAD) postpartum depresyondan daha sık ama daha az fark edilir.

Belirtileri:

• Bebeği sürekli kontrol etme
• Bebek nefes alıyor mu diye gece kalkma
• Hastalanma korkusu, aşırı temizlik
• Bebekle yalnız kalmaktan korkma
• Sürekli kötü senaryolar düşünme

> **Anne notu:** "Anneliğin yorgunluğu" sanma. PPAD tedavi edilebilir. EPDS (Edinburgh Postpartum Depresyon Ölçeği) tarama testini doğum sonrası 6. ve 12. haftalarda yaptır.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

"İlaç bebeğime zarar verir mi?"

SSRI grubu ilaçların hamilelikte etkilerine dair 1 milyondan fazla hamile üzerinde çalışma vardır. Sertralin için **yapısal anomali riski artmaz**. Doğumdan sonra bebekte 2-3 günlük geçici sinirlilik olabilir, geçer. Kontrolsüz şiddetli anksiyetenin riskleri ilaç riskinden çok daha yüksektir.

"Anksiyete hamilelikte kötüleşir mi?"

%50-70 oranında. Özellikle ilacı bırakanlarda. Tedaviye devam etmek en güvenli yoldur.

"Hangi trimesterde en kötü?"

1. trimesterde belirsizlik (ya gebelik kayıp olursa) ve 3. trimesterde doğum korkusu nedeniyle artar. 2. trimester görece "balayı" dönemidir.

"Doğal yöntemlerle geçer mi?"

Hafif anksiyetede yaşam tarzı yeterli. Orta-şiddetli anksiyetede CBT veya ilaç gerekir. "Doğal" diye reklamı yapılan otların (St. John's Wort gibi) hamilelikte güvenliği kanıtlanmamıştır, **kullanma**.

"Hamilelikte alınan ilacı emzirirken kullanabilir miyim?"

Sertralin ve essitalopram **emzirmeye uygun**dur, anne sütüne minimal geçer. Doktorun yönlendirmesiyle devam edebilirsin.

"Yardım almak utanç mı?"

Hayır, akıllılıktır. Bebeğin sağlıklı bir anneye ihtiyacı var. Yardım almak hem sana hem bebeğine en büyük sevgi.

"Babalar da postpartum anksiyete yaşar mı?"

Evet, %10 oranında. Eşinde uyku problemi, sinirlilik, kaçınma görüyorsan ona da destek öner.

"Anksiyete genetik mi, çocuğum da yaşar mı?"

Genetik yatkınlık var (%30-40), ama çevresel faktörler en az genetik kadar etkili. Annenin tedavi olması, çocuğun risk profilini düşürür.

Sonuç — Anneliğin Yükü Yalnız Taşınmaz

Hamilelikte anksiyete yaygındır, gerçektir, tedavi edilebilirdir. Sessiz kalma, "geçer" deme, "kafana takma" gibi sözlere kulak asma. Erken müdahale hem senin hem bebeğinin geleceğini korur.

> **Hatırla:** İyi bir anne olmak için **mükemmel** olmak gerekmez, **iyi olmak** gerekir. Önce kendine bakmak, sonra bebeğine bakmaktır.

---

Kaynakça

• ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists) Practice Bulletin 2023: Mental Health Conditions in Pregnancy
• NICE Guideline CG192 (2023): Antenatal and Postnatal Mental Health
• Türkiye Sağlık Bakanlığı 2024 Perinatoloji Rehberi
• Lancet Psychiatry 2023: Maternal anxiety during pregnancy and child outcomes
• JAMA Psychiatry 2022: MTHFR polymorphisms and perinatal mood disorders
• BMJ 2023: Partner support and treatment adherence in perinatal anxiety
• Cochrane 2023: Acupuncture for anxiety in pregnancy
• Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS) — Cox et al. validation studies
• GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder 7-item scale) — Spitzer et al.

---

İlgili Yazılar:

• Hamilelikte Ruh Sağlığı: Genel Rehber
• Postpartum Depresyon: Belirtiler ve Tedavi
• Hamilelikte Uyku Sorunları
• Anne Yorgunluğu: Bilinmeyen Yönleri
• Yenidoğan Bakımı: İlk 40 Gün