Gebelikte Cilt Değişiklikleri: Melasma ve Çatlak Rehberi

# Gebelikte Cilt Değişiklikleri: Melasma ve Çatlak Rehberi

Hamilelik vücudunuzun dış görünüşünde de büyük değişikliklere yol açar. Yüzünüzde **kahverengi lekeler (gebelik maskesi/melasma)**, karın ve uyluklarda **morumsu çizgiler (çatlaklar/striae gravidarum)**, sürekli kaşıntı, akne ya da tam tersi parlak ve pürüzsüz cilt — her gebede farklı kombinasyon görülür. Bu rehber **Türkiye Dermatoloji Derneği**, **AAD (Amerikan Dermatoloji Akademisi)** ve **ACOG** önerilerini bir araya getirir, **gebelikte güvenli krem listesi** verir ve **doğum sonrası ne kadar süreceğini** açıklar.

> **Önemli not:** Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Şiddetli kaşıntı, ani döküntü, ciltte akıntı durumlarında dermatologa başvurun. Karaciğer kaynaklı kaşıntı **gebelikte intrahepatik kolestaz** olabilir; **bu acil durumdur**.

Gebelikte Cilt Neden Değişir?

Hamilelik **estrojen ve progesteron** hormonlarında 10-100 kat artış demek. Bu hormonlar:

• **Melanositleri (renk hücrelerini)** uyarır → leke
• **Kolajen ve elastin liflerini** gerer → çatlak
• **Yağ bezlerini** aktive eder → akne, parlaklık
• **Kan damarlarını** genişletir → kızarıklık, varis
• **Bağışıklığı düşürür** → mantar, viral döküntü
• **Tiroid ve adrenal** dengeyi etkiler → cilt kuruluğu / yağlanma

Cilt değişikliklerinin **çoğu doğum sonrası 6-12 ayda kendiliğinden düzelir**. Bir kısmı kalıcı (çatlak izi, melasma kalıntısı) olabilir; tedavi ile **hafifletilir, tamamen kaybolmaz**.

Melasma — Gebelik Maskesi (Chloasma Gravidarum)

Melasma, **yanaklarda, alın, üst dudakta simetrik kahverengi lekeler** olarak görünür. Gebelerin **%50-70'inde** gelişir. Tıbbi ad: **chloasma gravidarum (gebelik maskesi)** ya da **melasma gravidarum**.

Sebep

• **Östrojen + MSH (melanocyte stimulating hormone)** artışı
• **Güneş** — UV ışığı melanositleri uyarır (asıl tetikleyici)
• **Genetik yatkınlık** — koyu tenli (Fitzpatrick III-IV) ciltte sık
• **Demir eksikliği** ve **tiroid bozukluğu** ek faktör

Belirtiler

• Yüzde simetrik kahverengi/gri lekeler
• Üst dudakta "Charlie Chaplin bıyığı" (mustache patch)
• Alında "şapka" çizgisi
• Boyunda yamalı koyulaşma

Önleme — En Kritik

**Güneş kremi gebelikte zorunluluktur.** SPF 50+, **mineral filtreli (çinko oksit, titanyum dioksit)** olanı tercih edin. Kimyasal filtreler (oksibenzon, oksinoksat) **endokrin bozucu** etkili olabilir; gebelikte kaçınılır.

• Sabah temizlikten sonra cömert miktarda
• Her 2 saatte bir (özellikle dışarıdaysanız) tekrar
• Bulutlu havada da uygulayın (UV bulutu geçer)
• Şapka, gözlük tamamlayıcı

Doğum Sonrası — Kendiliğinden Düzelir mi?

**Vakaların %70'i** 6-12 ayda kendiliğinden hafifler ya da kaybolur. Emzirme sürerse hormonlar yüksek kalır, gerileme yavaşlar. Kalıcı olduğunda doğum + emzirme sonrası **dermatolojik tedavi** mümkündür:

• Hidrokinon %2-4 (gebelik+emzirmede yasak, sonra doktorla)
• Tretinoin (gebelikte yasak, sonra)
• Azelaik asit (gebelikte güvenli, devam edilebilir)
• Kojik asit (genelde güvenli)
• Lazer tedavisi (Q-switched, fraksiyonel) — emzirme bitince

Striae Gravidarum — Hamilelik Çatlakları

Çatlaklar (stria), karın, göğüs, kalça, uylukta **mor-pembe çizgiler** olarak başlar, zamanla **gümüş-beyaz** olur. Türkiye'de "**çatlak**" ya da "**stria**" denir; tıbbi ad **striae distensae gravidarum**.

Kim Daha Fazla Etkilenir?

• **Genç anneler** (19 yaş altı) — kolajen henüz olgunlaşmamış
• **Hızlı kilo alanlar**
• **Çoğul gebelik** (ikiz, üçüz)
• **Aile öyküsü** (anne çatlamışsa kız da çatlar)
• **Polihidramnios** (fazla amniyon sıvısı) — karın aşırı gerilir
• **Cushing sendromu, kortikosteroid kullanımı**

Önleme — Hangi Krem İşe Yarar?

Net gerçek: **hiçbir krem çatlağı %100 önlemez**. Ancak iyi nemlendirme ve elastikiyet desteği **şiddetini azaltabilir**.

Etkili olduğu bilinen içerikler:

• **Hyaluronik asit** — derinin nem tutmasını artırır
• **Centella asiatica** — kolajen sentezini destekler
• **E vitamini, badem yağı** — antiokkidan
• **Şea yağı, kakao yağı** — yumuşatıcı
• **Glikolik asit** (düşük doz, pre-konsept ya da postpartum)

Etkisiz olduğu kanıtlanmış (cochrane meta-analizi 2022):

• Zeytinyağı saf
• Hindistan cevizi yağı (yumuşatma OK, çatlak engellemez)
• Plasentalı krem
• "Mucize" reklamlı pahalı kremler

**Tretinoin (A vitamin türevi)** — gebelikte YASAK (teratojenik, fetus zararı). Doğum sonrası emzirme bitince kullanılır.

Doğum Sonrası Tedavi

Çatlak zamanla soluklaşır ama **tamamen kaybolmaz**. 6-12 ay sonra:

• Mikrodermabrazyon
• Mikro iğneleme (microneedling)
• Fraksiyonel CO2 lazer
• PRP (platelet rich plasma)
• Tretinoin %0.05-0.1 krem (emzirme bitince)

Maliyet Türkiye'de seansa 2.000-5.000 TL, 4-6 seans gerekir.

PUPPP — Gebelik Egzaması

**Pruritic Urticarial Papules and Plaques of Pregnancy** uzun adı, Türkçesi yok. **Karın ve uyluklarda kaşıntılı kabarık döküntü** olarak görünür. Genelde **3. trimester** (gebeliğin son 3 ayı), özellikle **ilk gebelik** ve **çoğul gebelikte** sık.

• Etken: gebelik hormonları + cilt gerilmesi
• Tehlikeli değil (anneye + bebeğe zarar yok)
• Kaşıntı **çok şiddetli**, uyku bozar
• Doğumdan 1-2 hafta sonra kaybolur

**Tedavi:** soğuk kompres, calamine losyon, **gebelikte güvenli antihistaminik (sertirizin, loratadin)**, son seçenek topikal düşük doz steroid (hidrokortizon).

Akne ve Yağlanma

Bazı gebelerin yüzü **gebelik parıltısı (pregnancy glow)** ile pürüzsüzleşir; bazılarının yüzü **akne ile dolar**. Bu progesteron + androgen aktivitesine bağlıdır.

Gebelikte Güvenli Akne Tedavisi

Linea Nigra ve Areola Koyulaşması

Karın orta hattı (göbekten pubis kemiğine) boyunca **koyu kahverengi çizgi (linea nigra)** çoğu gebede görülür. Aynı dönemde **göğüs uçları (areola)** da koyulaşır. **Tedavi gerektirmez**, doğum sonrası 6-12 ayda hafifler.

Vasküler Değişiklikler — Damar Sorunları

• **Spider angioma** (örümcek damarcık): yanak, boyun, kollar — doğum sonrası kaybolur
• **Palmar eritem**: avuç içi kızarıklığı — normal
• **Variköz venler**: bacaklarda mavi-mor şişkin damarlar — varis çorabı yardımcı
• **Hemoroid**: rektumda variköz venler — fiber + sıvı + sitz banyo
• **Diş eti gingivitisi**: pyojenik granulom — ağız hijyeni

Kaşıntı — Ne Zaman Acil?

Hafif kaşıntı (ciltte gerilim, kuruluk) normaldir. **AMA** bu belirtiler **gebelikte intrahepatik kolestaz (ICP)** belirtisi olabilir, **acil pediatri+kadın doğum**:

**ICP** anne için karaciğer hasarı, bebek için **erken doğum + ölüm** riski taşır. Erken tanı kritiktir. Tedavi: **ursodeoksikolik asit (Ursofalk)** ve sıkı takip.

Türkiye'de Güvenli Krem Listesi (2026)

Anne Yanılgıları — Doğru mu Yanlış mı?

"Karaciğer ekersem leke geçer" — YANLIŞ

Halk arasında "limon, sirke, kabuk" tarifleri. **Asitli madde gebelikte hassas cildi yakar**. Sadece dermatolog onaylı ürün kullanın.

"Bebek bakarsam çatlak bal gibi olur" — YANLIŞ

Çatlak **kolajen yapısı** ile ilgilidir, dış faktörler ikincil. Krem hafifletir, %100 önlemez.

"Hamileyken cilt bakım rutini bırakmalı" — YANLIŞ

Aksine cilt daha hassastır, **basit + güvenli rutin** sürdürmelidir: temizleyici + nemlendirici + güneş kremi.

"Kahverengi leke mutlaka ben olur" — YANLIŞ

Melasma **yüzeyel** lekedir, ben **derin** pigmentli yapıdır. Şüpheli ben (asimetrik, renk değişikliği) varsa dermatologa başvurun.

"Saç dökülmesi sonsuz devam eder" — YANLIŞ

Doğum sonrası 3-4 ay tipik telojen efluvium yaşanır, **6-12 ayda saç eski yoğunluğa döner**.

"Tretinoin emzirirken kullanılabilir" — YANLIŞ

Topikal kullanım dahi sistemik emilim yapabilir; emzirme süresince yasak. Adapalen aynı.

"Hidrokinon bütün dünyada yasak" — YANLIŞ

Avrupa'da reçetesiz yasak, **Türkiye'de reçete ile** dermatolog yazabilir. Gebelik+emzirmede kontrendikedir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Sıkça Sorulan Sorular

1. Gebelik kremlerini ne zaman başlamalıyım?

İlk trimester sonu (12-14 hafta) karın belirginleşmeye başlayınca düzenli nemlendirme. Güneş kremi gebelik tespit edildiği gün başlar.

2. Hangi vitamin cilt için faydalı?

Folik asit + B12 + D vitamini gebelik öncesi başlanır. Aşırı A vitamini (retinol) hap olarak alınmaz — **teratojeniktir**. Beta-karoten (yeşil-turuncu sebze) güvenlidir.

3. Gebelikte botox / dolgu olabilir miyim?

HAYIR. Botulinum toksini ve hyalüronik dolgu gebelikte ve emzirmede kontrendikedir. Doğum sonrası 6 ay sonrası önerilir.

4. Çatlağı tamamen yok edebilir miyim?

Hayır. Lazer ve mikroneedling **%50-70 hafifletme** sağlar. Beyaz hale gelmiş çatlak (atrofik) en zor tedavi olanı.

5. Gebelikte saç boyatabilir miyim?

İlk trimester (organogenez) kaçınılır. 14 hafta sonrası **amonyaksız, p-fenilendiamin (PPD) düşük oranlı** boya tercih edilir. Tepeden aşağı boyaya değil, **dipten boyamaya** tercih (kafa derisi az emilim).

6. Yüzde tüylenme arttı, ne yapayım?

Hirsutizm gebelik sonrası **6-9 ayda kendiliğinden düzelir**. Lazer epilasyon gebelikte yapılmaz; iplik, ağda, jilet güvenlidir. Doğum sonrası 3 ay bekleyip lazer planlanır.

Kaynaklar

• AAD (American Academy of Dermatology) — Skin Conditions in Pregnancy 2024
• ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists) — Skin Changes in Pregnancy
• Türkiye Dermatoloji Derneği — Gebelik ve Cilt Rehberi
• Cochrane Review 2022 — Topical Preparations for Stretch Marks
• T.C. Sağlık Bakanlığı — Gebelik İzlem Rehberi 2024

---

Momwo'da yardım al:

• [AI Asistan](/asistan) — Gebelikte cilt sorunlarını sor
• [Hamilelikte Cilt Bakımı](/blog/hamilelikte-cilt-bakimi)
• [Gebelikte Egzersiz](/blog/hamilelikte-egzersiz)
• [Postpartum Saç Dökülmesi](/blog/anne-postpartum-sac-dokulmesi-rehber)
• [Hamilelikte Uyku](/blog/hamilelikte-uyku)
• [Topluluk Forumu](/forum) — Diğer annelerin cilt deneyimleri
• [Hesaplayıcılar](/araclar) — Gebelik haftası ve takip

> **Yasal uyarı:** Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Cilt değişikliği ve tedavi planı için dermatoloğa başvurun. Gebelikte ilaç ve krem kullanımı mutlaka kadın doğum + dermatolog onayı ile olmalıdır.