Gebelikte Mide Yanması ve Reflü: Beslenme ve Tedavi Rehberi

# Gebelikte Mide Yanması ve Reflü: Beslenme ve Tedavi Rehberi

Gebeliğin ortasında yatağa uzandığınızda boğazınıza ekşi sıvı geliyor mu? Yemekten sonra göğsünüzde yanma hissi var mı? Yalnız değilsiniz: **gebelerin %70-80''i** mide yanmasından (gebelik refluksü) şikâyet eder. American College of Gastroenterology (ACG) 2022 rehberi bu durumu **gebelik tetiklediği gastroözofageal reflü hastalığı (GERD)** olarak adlandırır ve genelde doğumdan 1-2 hafta sonra **kendiliğinden iyileşir**.

Türkiye''de aileler hâlâ "hamile bebeği saçlı oluyor demektir, dayan" söylemiyle anneleri yalnız bırakıyor. Oysa kontrolsüz reflü hem anne yaşam kalitesini düşürür, hem **beslenmeyi engeller**, hem de uzun süreli işlenmemiş asit özofagusta hasara yol açabilir. Bu rehberde gebelik refluksünün nedenini, beslenme stratejisini, güvenli ve **yasaklı ilaçları**, ne zaman doktora gideceğinizi anne dostu, kanıt-temelli bir dille anlatıyoruz.

Neden Olur? Hamilelikte Reflünün Bilimsel Nedeni

Gebelik refluksünü 3 mekanizma birlikte oluşturur:

1. Progesteron Hormonu Etkisi

**Progesteron** rahmi gevşeterek erken doğumu önler ama yan etki olarak tüm düz kasları gevşetir, dahil **alt yemek borusu kapakçığı (lower esophageal sphincter, LES)**. Bu kapakçık normalde mide içeriğinin yukarı çıkmasını engeller. Gevşeyince asit yemek borusuna geri kaçar → yanma hissi.

2. Mekanik Bası

Büyüyen rahim mideye yukarı doğru bası yapar; mide içi basınç artar, asit reflüye eğilim artar. Bu yüzden **3. trimesterda şikâyet zirve yapar**.

3. Mide Boşalmasının Yavaşlaması

Progesteron midenin boşalmasını da yavaşlatır; asit ve yiyecek midede uzun kalır → reflü riski artar.

Trimester Bazında Sıklık

(Kaynak: ACG 2022 + Cochrane 2015 meta-analizi)

Belirtiler: Reflü mü, Yoksa Başka Bir Şey mi?

Gebelik refluksünün tipik belirtileri:

• Göğüs ortasında yanma (özellikle yemekten sonra, uzanınca)
• Boğaza ekşi-acı sıvı gelmesi (regürjitasyon)
• Geceleri uyandıran yanma
• Gırtlakta yanma, ses kısıklığı
• Kuru öksürük, hıçkırık
• Yutmada zorluk hissi (globus)
• Boğazda tıkanma duygusu

Karıştırılabilecek Durumlar

**Uyarı:** 3. trimesterda yeni başlayan **şiddetli sağ üst karın ağrısı** tek başına reflü olarak yorumlanmamalı — preeklampsi/HELLP ekarte edilmeli (bkz. `/blog/hamilelikte-preeklampsi`).

Beslenme Stratejisi: İlk Basamak Tedavi

ACG 2022 rehberi gebede **önce yaşam tarzı, sonra ilaç** önerir. Doğru beslenme ile reflünün %50-60''ı kontrol edilebilir.

Yenmeyecek/Az Tüketilecek Yiyecekler

• **Kafein**: kahve, çay (özellikle siyah), kola, çikolata, yeşil çay
• **Asitli**: portakal, mandalina, greyfurt, limonata, domates, domates sosu
• **Baharatlı**: acı biber, karabiber, kırmızı biber, hardal, sarımsak (yüksek miktarda)
• **Yağlı**: kızartmalar, fast-food, hamurişi, krema, sosis, salam
• **Nane** (LES''i gevşetir — nane çayı, nane şekeri kaçınılmalı)
• **Soğan** (çiğ)
• **Karbonatlı içecek** (gazoz, soda)
• **Alkol** (gebelikte zaten yasak)

Yenebilecek Reflü Dostu Yiyecekler

• Yulaf ezmesi (asit absorbe eder)
• Muz, elma (asitsiz meyveler)
• Patates, fırın patates
• Tam tahıllı ekmek
• Yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak haricinde, biraz)
• Tavuk, balık (haşlama, fırın — kızartma değil)
• Az yağlı süt, yoğurt, kefir
• Zencefil çayı (bulantıya da iyi gelir)
• Adaçayı, papatya çayı (LES''i gevşetmez)
• Badem (avuç dolusu, asit nötralize eder)

Beslenme Düzeni Kuralları

1. **Az ve sık**: 3 büyük öğün yerine 5-6 küçük öğün yiyin.

2. **Yatmadan 3 saat önce** son öğün; yatağa aç gitmeyin ama tok da gitmeyin.

3. **Yemek sırasında az sıvı** — sıvı mide hacmini artırır, sonra için.

4. **Yavaş ve iyi çiğneyin** — büyük lokmalar reflüyü tetikler.

5. **Yemekten hemen sonra uzanmayın** — 30-60 dakika dik durun, kısa yürüyüş yapın.

Yatış Pozisyonu

• **Yatağın baş kısmını 15-20 cm yükseltin** (kitap, kalın yastık altta — sadece baş yastığı yetmez, gövde dahil yükseltilmeli).
• **Sol yana yatın** — anatomik olarak mide-özofagus geçişi solda kapalı kalır.
• Sırtüstü yatmak hem reflüyü artırır hem **vena kava sendromu** riski (3. trimester).
• Bel-üst gövde yastıkla biraz yükseltilmiş şekilde uyuyun (bkz. `/blog/gebelikte-uyku-pozisyonu-rehber`).

Güvenli ve Yasaklı İlaçlar

Bu konu kritik. Türkiye''de aileler "doğal ilaçtır, kullan" diye soda-karbonat içiriyor; eczacı bilmeden gebede yasaklı ilaç veriyor. Aşağıdaki tabloyu yatak başında bulundurun.

1. Antasitler (İlk Basamak — Genelde Güvenli)

Sodyum bikarbonat (yemek sodası, karbonat, Bevit)** annelerin geleneksel olarak kullandığı ama **gebede yasak** maddedir. Sıvı tutulumuna, ödeme ve metabolik alkaloza yol açar; preeklampsi riskini artırabilir. **"Soda iç geçer" söylemi tıbben yanlıştır.

2. H2 Reseptör Blokerleri (İkinci Basamak)

**Ranitidin (Zantac/Ulcuran/Ranixol)** Türkiye''de 2020-2021''de Sağlık Bakanlığı tarafından **piyasadan toplatıldı** çünkü FDA ranitidinin kanserojen NDMA''ya bozunduğunu tespit etti. Eski kalan kutular varsa kullanmayın, eczaneye iade edin.

3. Proton Pompa İnhibitörleri (PPI — Üçüncü Basamak)

Yaşam tarzı + antasit + H2 yetersiz kalırsa:

PPI''lar **yalnızca doktor reçetesi ile** ve en kısa sürede kullanılmalı. Uzun süreli (>1 yıl) PPI kullanımı bebekte alerji ve yenidoğan B12 eksikliği ile ilişkilendirilmiş çalışmalar var ama gebelikte 4-12 hafta kullanım güvenli kabul edilir.

4. Diğer

• **Metoklopramid (Metpamid, Reglan)** — Bulantıya yönelik antiemetik; gebede kullanılır ama uzun süreli (>5 gün) ekstrapiramidal yan etki riski. Reflü için ilk tercih değildir.
• **Domperidon (Motilium)** — Türkiye''de gebede kullanılır; çoğu rehberde Kategori C, kısa süreli güvenli kabul edilir.
• **Sukralfat (Sucrate)** — Yemek borusu yüzeyine kaplama; lokal etki, gebelikte güvenli (Kategori B), ek seçenek.

Doğal Çözümler ve Bitkiler

Etkili ve Güvenli

• **Zencefil** (1-2 g/gün taze veya çay) — bulantıyı da azaltır, ACOG onaylı.
• **Papatya çayı** — günde 2-3 fincan güvenli.
• **Adaçayı** — günde 1-2 fincan, çok fazla değil (östrojen etkisi).
• **Bal + ılık su** — gece yanmaya yumuşak etki.
• **Çiğnenmiş badem** — küçük avuç, asit nötralize.

Tehlikeli/Şüpheli Bitkiler (Kullanmayın)

• **Nane çayı, nane yağı** — LES''i gevşetir, reflüyü artırır.
• **Aloe vera (içme)** — uterus kasılması.
• **Sinameki, rezene yüksek doz** — uterus uyarıcı.
• **Tarçın yüksek doz** — koumarin içerir.
• **Eucalyptus, mentol içeren öksürük şurupları** — reflüyü tetikler.

Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Aşağıdaki durumlarda mutlaka kadın doğum + gastroenteroloji değerlendirmesi:

• Yutkunmada **gerçek zorluk** (lokmalar takılıyor) → disfaji, endoskopi gerekebilir
• **Kanlı kusma**, kahve telvesi gibi siyah kusma → üst GI kanama
• Siyah, kömür gibi dışkı (melena) → gizli kanama
• **Yeterli kilo alamama** + reflü
• Şiddetli **göğüs ağrısı** sol kola yayılan + nefes darlığı → kalp acil
• **Sağ üst karın ağrısı** + yüksek tansiyon + idrarda protein → preeklampsi acil
• Reçeteli antasit + PPI 2 hafta yeterli olmuyor
• Gece uyku tamamen bozuluyor, depresyon belirtileri ekleniyor

İdrar tahlili, tam kan sayımı, karaciğer enzimleri ve gerekirse **endoskopi** (gebelikte sedasyonsuz mümkün, 2. trimesterda en güvenli) yapılabilir.

Doğum Sonrası: Ne Bekleyelim?

Doğumdan 1-2 hafta sonra progesteron normale düşer, rahim küçülür, mide normal pozisyonuna döner → **%90 vakada reflü tamamen geçer**. Geçmezse:

• Önceden var olan GERD ortaya çıkmış olabilir → gastroenterolog
• Hiatus hernisi olabilir → endoskopi
• Emzirirken kullanılabilen ilaçlar var (famotidin, omeprazol kategorize emzirmede uyumlu)

Sıkça Sorulan Sorular

1. Saçlı bebek mide yanması yapar, doğru mu?

Kısmen. Johns Hopkins 2006 küçük çalışması yüksek östrojen → hem reflü hem fetal saç ile ilişki bulmuştu (n=64). Ama büyük popülasyon çalışması yok. Yani **bilimsel temeli zayıf, halk arası söylem**. Bebeğin saçı reflünüzü etkilemez.

2. Sıkı korse/karın bağı reflüyü kötüleştirir mi?

Evet, kesinlikle. Karın içi basıncı artırır. Hamilelikte sıkı kemer-bel bandı kullanmayın.

3. Antasit kullanırken demir/folik asit hapı emilir mi?

Antasit demir emilimini %30-40 azaltır. **Demir hapı + antasit arasında 2 saat fark olmalı**. Folik asit emilimi etkilenmez.

4. Çok su içersem reflü artar mı?

Yemek esnasında çok su evet artırır. Yemek aralarında küçük yudumlarla içmek ideal. Susuz kalmak da iyi değil — günlük 2-2.5 L hedef.

5. Yatağı yükseltmek bebeğe zarar verir mi?

Hayır, tam tersi reflüyü azaltır, anne uyku kalitesini artırır → bebek için faydalı.

6. Bebek doğunca reflü hemen geçer mi?

2-4 hafta içinde. Geçmezse altta yatan başka GERD var demektir, gastroenterolog değerlendirmeli.

İlgili İçerikler

• `/blog/hamilelikte-sik-gorulen-rahatsizliklar` — Diğer hamilelik şikâyetleri
• `/blog/gebelikte-uyku-pozisyonu-rehber` — Sol yan yatış + yastık desteği
• `/blog/hamilelikte-preeklampsi` — Sağ üst karın ağrısı ile ayırıcı tanı
• `/blog/hamilelikte-beslenme-rehberi` — Trimester bazlı genel beslenme
• `/asistan` — Şikâyetinizin acil mi olduğunu sorun
• `/araclar` — Hamilelik haftası ve gelişim takibi

Kaynaklar

• American College of Gastroenterology (ACG) 2022 — Pregnancy GI Guidelines
• ACOG (2018) — Nausea, Vomiting and GERD in Pregnancy
• Cochrane (2015) — Interventions for Heartburn in Pregnancy
• FDA 2020 — Ranitidine NDMA Recall
• T.C. Sağlık Bakanlığı 2021 — Ranitidin Toplatma Kararı
• TJOD (2023) — Gebelikte Sık Görülen Sindirim Sorunları
• Johns Hopkins (2006) — Fetal Hair and Maternal Heartburn (n=64)