Bebeklerde Reflü Hastalığı (GERD): Belirtiler, Tanı ve Tedavi Rehberi

Bebeğinizin her emzirme sonrası bol miktarda süt çıkarması, beslenme sırasında kıvranıp ağlaması, geceleri rahat uyumaması — bu sahneler her gün milyonlarca anne tarafından yaşanıyor. Sağlıklı bebeklerin yaklaşık %50'sinde günde bir defadan fazla geri akış (gastroözofageal reflü, kısaca GER) görülmesi normaldir. Ama bazı bebeklerde bu durum sadece "kıvama gelmemiş midenin" işi değil, gerçek bir hastalık tablosudur: Reflü hastalığı (gastroözofageal reflü hastalığı, kısaca GERD).

Bu rehber, sıradan bebek reflüsü ile tedavi gerektiren GERD arasındaki farkı netleştirir, alarm bulgularını anlatır, beslenme değişikliklerinden ilaç tedavisine kadar tüm seçenekleri açıklar.

Bebek Reflüsü ve GERD: Aynı Şey Değil

**GER (basit reflü):** Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Bebeklerin %70-85'inde 2 aylıkken, %50'sinde 4 aylıkken günlük olarak görülür. **Mutlu kusucular (happy spitters)** terimi tam olarak bu bebekleri tanımlar — kusarlar ama kilo alırlar, neşelidirler, beslenmeden kaçınmazlar. 12 ay civarında neredeyse tamamen geçer.

**GERD (reflü hastalığı):** Aynı geri kaçışın komplikasyonlarla seyretmesidir — kilo alamama, beslenmeden kaçınma, sürekli ağrı, solunum belirtileri. Bebeklerin yaklaşık %2-7'sinde görülür. Tedavi edilmezse büyüme geriliği, yemek borusu iltihabı (özofajit) ve solunum yolu sorunları oluşturabilir.

Yeni Anne için kritik ayrım: **Bebek kilo alıyor + neşeli + uyuyabiliyor → GER (zamanla geçer).** **Kilo alamıyor + sürekli ağlıyor + beslenmeden kaçınıyor → GERD (doktor değerlendirmesi şart).**

GERD Belirtileri: Anne-Babanın Fark Edebileceği Bulgular

Beslenme ve Sindirim Belirtileri

• **Sık ve bol kusma:** Sadece geğirme sırasında değil, beslenmeden 30-60 dakika sonra da. Bazen burundan da gelebilir.
• **Beslenme sırasında ağlama:** Bebek aç ama biberonu/memeyi reddediyor, birkaç yudum sonra ağlamaya başlıyor.
• **Sandifer sendromu:** Bebek başını arkaya atıyor, sırtını kavis yapıyor, boynunu yan tarafa eğiyor. Yemek borusundaki acıyı azaltmak için içgüdüsel bir pozisyondur.
• **Kilo alamama:** 0-3 ay arası bebekler haftada 150-200 gr almalıdır. Bu seviyenin altındaysa alarm.
• **Sık geğirme, hıçkırık, ağız kokusu**

Solunum ve Diğer Belirtiler

• **Tekrarlayan hırıltılı solunum:** Mide asidi nefes borusuna kaçıp solunum yollarını tahriş ediyor.
• **Boğulma atakları, mavileşme nöbetleri:** Acil değerlendirme gerektirir.
• **Sık tekrarlayan zatürre, orta kulak iltihapları**
• **Ses kısıklığı, kronik öksürük**
• **Geceleri huzursuzluk:** Yatay yatınca asit yemek borusunda daha kolay kalır.

Alarm Bulguları (Acil Doktor)

Aşağıdaki belirtilerden BİRİ bile varsa hemen çocuk doktoruna gidin:

• **Yeşil veya sarımsı kusma (safra)** → bağırsak tıkanıklığı düşündürür
• **Kanlı kusma veya kanlı dışkı**
• **Fışkırır tarzda kusma (projektil kusma)** → pilor darlığı (piloric stenoz) olabilir
• **Beslenme sonrası mavileşme veya nefes durması**
• **Şuur değişikliği, halsizlik, ateş**
• **Kilo kaybı veya kilo eğrisinin durması**

GERD Neden Olur? Risk Faktörleri

Bebeklerin alt yemek borusu kapakçığı (alt özofageal sfinkter, LES) doğumda olgunlaşmamıştır. Bu kapakçık 12-18 ay arasında işlevsel hale gelir. GERD'de kapakçık olağandan daha gevşektir veya ters yönde kasılır.

Yüksek risk grupları:

• **Prematüre bebekler:** Sindirim sistemi olgunlaşması gecikmiş.
• **İnek sütü alerjisi (CMPA) olan bebekler:** Kusmaların yaklaşık %40'ında inek sütü proteini tetikleyici.
• **Beyin hasarı/serebral palsi olan bebekler:** Kas tonusu sorunları.
• **Diyafragma hernisi öyküsü:** Doğumsal anatomik sorun.
• **Hava yolu anomalileri (laringomalazi):** Solunum-yutma koordinasyon sorunu.

Tanı: Hangi Testler Gerekli?

Çoğu bebekte tanı **klinik (öykü + muayene)** ile konulur. Test gerektiren özel durumlar:

• **24 saatlik pH/empedans monitörizasyonu:** Yemek borusuna ne kadar asit/sıvı geri kaçtığını gösterir. Tedaviye yanıtsız olgularda.
• **Üst gastrointestinal sistem grafiyi (baryumlu mide grafisi):** Anatomik anomaliler (pilor darlığı, malrotasyon) şüphesinde.
• **Endoskopi (gastroskopi):** Yemek borusu iltihabı (özofajit) şüphesinde, kanama varsa veya 1 yaş üstü çocuk hâlâ semptomatikse.
• **Üst sindirim sistemi ultrasonografisi:** Pilor darlığı şüphesinde ilk basamak.

ABD'deki NASPGHAN-ESPGHAN 2018 ortak kılavuzu klinik tanıyı önerir; tetkikler atipik veya alarm bulgusu varsa yapılır.

Tedavi: Adım Adım Yaklaşım

1. Basamak — Yaşam Tarzı ve Pozisyon Değişiklikleri

Beslenme tekniği:

• Daha sık, daha az miktarda besle (her 2-3 saatte bir, her seferinde standart miktarın %75'i kadar).
• Beslenme sonrası bebeği **20-30 dakika dik tut.** Anakucağı/araba koltuğunda DEĞİL — bu pozisyon karın içi basıncı artırıyor, GERD'i kötüleştiriyor.
• Beslenme ortasında geğirme molası ver.
• Aşırı beslemeyi önle. Biberonla beslenen bebeklerde mama kutusunun arkasındaki tabloya değil, bebeğin tokluk işaretlerine güven.

Uyku pozisyonu (kritik!):

• 1 yaş altında **sırt üstü uyutma şarttır** (SIDS, ani bebek ölümü sendromu önleme).
• Yatak başını kaldırma (eğimli yatak, kama yastık) **artık önerilmiyor** — AAP 2022 kılavuzu güvenli uyku için DÜZ zemin önerir.
• Dik tutma sadece UYANIK pozisyonda geçerli.

Anne diyeti (emziren anneler için):

• İnek sütü ve ürünleri (peynir, yoğurt, krema) 2-4 hafta dene.
• Soya, yumurta, kabuklu yemiş, balığı şüphede çıkar.
• Belirgin iyileşme varsa CMPA tablosu doğrulanmıştır, çocuk doktoruyla emzirme süresi planla.

2. Basamak — Mama Değişikliği

Biberonla beslenen veya karma beslenen bebeklerde:

• **Hidrolize formül (eHF — extensive hydrolysate):** İnek sütü proteini parçalanmış. Nutramigen, Pregomin, Aptamil Pepti gibi.
• **Aminoasit bazlı formül (AAF):** En şiddetli alerjilerde. Neocate, Alfamino.
• **Antireflü mama (AR mama):** Pirinç nişastası ile koyulaştırılmış. Hızlı geri kaçışı azaltır ama gerçek alerjiyi iyileştirmez.

Mama değişikliği 2 hafta denenmeli, iyileşme yoksa farklı yaklaşıma geçilmeli.

3. Basamak — İlaç Tedavisi

Asit baskılayıcı ilaçlar (PPI — proton pompası inhibitörü):

• Omeprazol, esomeprazol, lansoprazol
• Sadece GERD tanısı kesinleşmiş ve diğer önlemler işe yaramamış bebeklerde
• Genellikle 4-8 hafta süreyle, sonra azaltılarak kesilir
• **Yan etkiler:** Bağırsak florası bozulması, kemik mineral yoğunluğu azalması, akciğer enfeksiyon riski. Bu yüzden gereksiz/uzun kullanım sakıncalı.

**H2 reseptör blokerleri (ranitidin, famotidin):** Daha az tercih edilir, etki PPI'lardan zayıf. Ranitidin 2020'de NDMA kontaminasyonu nedeniyle çoğu ülkede toplatıldı.

**Antiasit ve mide-bağırsak hareketi düzenleyiciler:** Domperidon, metoklopramid bebeklerde ABD/Avrupa onayından çıkarıldı. Türkiye'de hâlâ yazılıyor ama EMA bebeklerde önermiyor.

**ÖNEMLİ UYARI:** "Çayda omeprazol", "doğal asit baskılayıcı" iddiası olan bitkisel ürünler, anason, rezene karışımları bebeğe verilmez. Etkinlikleri kanıtlanmamış, bazıları zehirlenmeye yol açabiliyor.

4. Basamak — Cerrahi (Çok Nadir)

**Nissen fundoplikasyonu:** Mide üst kısmının yemek borusu çevresine sarılması. Sadece şu durumlarda:

• 6 aylık ilaç + diyet tedavisine yanıt yok
• Ciddi kilo alamama, büyüme geriliği
• Tekrarlayan akciğer komplikasyonları
• Yemek borusu kanaması, ileri evre özofajit

Türkiye'de pediatrik cerrahi merkezlerinde yılda yüzlerce vaka yapılıyor. Komplikasyon riski gerçek (yutma sorunu, gaz çıkaramama).

Anne ve Babaya Pratik Tavsiyeler

**Beslenme günlüğü tut:** Saat, miktar, kusma türü (geğirme/projektil), bebeğin tepkisi. Doktor randevusunda altın bilgi.

**Bebeği dik konumda taşı:** Ergonomik kanguru veya wrap kullanırken yüz dışa, sırt destekli olsun. Beslenme sonrası 20-30 dk bu pozisyon kusmayı belirgin azaltır.

**Sigaradan uzak tutun:** Pasif sigara dumanı LES gevşekliğini artırır. GERD bebeklerinde bu özellikle önemlidir.

**Kilo eğrisini takip et:** WHO büyüme eğrilerinde 2 standart sapmadan fazla düşüş varsa derhal pediatri konsültasyonu.

**Birbirinizi destekleyin:** GERD bebeklerinin anneleri postpartum depresyon riski 2 kat. "Bebeğim sürekli ağlıyor → benim hatam" düşüncesi yanlış. Profesyonel destek alın.

Doğal Seyir: Ne Zaman Geçer?

• **GER (basit reflü):** %95 oranında 12-15 ay arası kendiliğinden geçer.
• **GERD:** Tedaviyle %80'i 18-24 ayda iyileşir. Az bir kısmı çocukluk çağında devam eder, ergenlikte yeniden değerlendirme gerekir.
• **Kalıcı GERD:** %5'ten az olguda yetişkinliğe taşınır. Bu grupta anatomik veya genetik faktörler var.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bebeğim her beslenmeden sonra kusuyor ama kilo alıyor. GERD mi?

Hayır, büyük ihtimalle **mutlu kusucu (happy spitter)** kategorisinde. Kilo alımı normal, ağlama ve beslenme reddi yoksa GER (hastalık değil) tablosu. 12 ay civarı geçer. Bebek bezi/kıyafet kirliliği zorlu ama tıbbi tedavi gereksiz.

Antireflü (AR) mama gerçekten işe yarar mı?

Görünür kusmayı %30-40 azaltır ama gerçek mide-yemek borusu reflüsünü pH metriyle azaltmaz. Anne için "ortalık daha temiz" hissi verir, bebeğin gerçek rahatsızlığını her zaman düzeltmeyebilir. Hidrolize mama (eHF) ile karıştırılmamalıdır — AR farklı, eHF farklı amaçlıdır.

Omeprazol bebeklerde güvenli mi?

Tıbbi endikasyon varsa kısa süreli (4-8 hafta) güvenli. Uzun kullanımda kemik, bağırsak florası ve akciğer enfeksiyon riski endişeleri var. Pediatrik gastroenterolog reçetesi olmadan kullanılmamalı.

Bebeği yatak başını kaldırarak yatırabilir miyim?

**HAYIR.** Bu eski bir öneriydi, AAP 2022 ve Türk Neonatoloji Derneği güncel rehberi DÜZ zemin önerir. Eğimli pozisyon SIDS riskini artırıyor. Beslenme sonrası dik tut ama uykuda DÜZ yatır.

Bebeğim 4 aylık, hâlâ kusuyor. Endişelenmeli miyim?

4 ay normal pik dönemi (%67 bebekte hâlâ günlük geri akış). Şu durumlarda doktora git: kilo eğrisi düşüyor, beslenme sırasında ağlıyor, sırt kavislenmesi (Sandifer sendromu) var, geceleri uyuyamıyor, projektil kusma var, kanlı kusma var.

Probiyotik reflüye iyi gelir mi?

Lactobacillus reuteri DSM 17938'in bebek koliği ve kusmada hafif yararlı olduğu bazı araştırmalarda gösterildi (Indrio ve ark., 2014, JAMA Pediatrics). Düzenli klinik kullanım için kanıt yetersiz. Doktor onayı olmadan başlamayın.

Birinci dereceden yakınımda GERD vardı, bebeğimde de olur mu?

Aile öyküsü riski 2-3 kat artırıyor. Genetik yatkınlık + LES olgunlaşma hızı ailesel olabilir. Erken belirti varsa pediatri kontrolü yararlı.

İlgili Makaleler

• [Bebeklerde İnek Sütü Alerjisi (CMPA): Belirtiler, Tanı, Beslenme Rehberi](/blog/bebeklerde-inek-sutu-alerjisi)
• [Bebeklerde Laktoz İntoleransı: Belirtiler, Tanı ve Beslenme Rehberi](/blog/bebeklerde-laktoz-intoleransi)
• [Bebeklerde Reflü: Belirtiler, Tedavi ve Beslenme Önerileri](/blog/bebeklerde-reflu)
• [Bebeklerde Gaz Sorunu: Nedenleri ve Pratik Çözümler](/blog/bebek-gaz-sorunu)
• [Kolik Nedir? Belirtileri ve Rahatlatma Yöntemleri](/blog/kolik-bebek-rahatlatma)

Bibliyografi

1. Rosen R, Vandenplas Y, Singendonk M, et al. Pediatric Gastroesophageal Reflux Clinical Practice Guidelines: Joint Recommendations of NASPGHAN and ESPGHAN. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2018;66(3):516-554.

2. American Academy of Pediatrics. Updated Recommendations for a Safe Infant Sleeping Environment. Pediatrics. 2022;150(1).

3. Vandenplas Y, et al. Practical Algorithms for Managing Common Gastrointestinal Symptoms in Infants. Nutrition. 2013;29(1):184-194.

4. Indrio F, et al. Prophylactic Use of a Probiotic in the Prevention of Colic, Regurgitation, and Functional Constipation. JAMA Pediatrics. 2014;168(3):228-233.

5. T.C. Sağlık Bakanlığı, Türk Pediatrik Gastroenteroloji Hepatoloji ve Beslenme Derneği. Bebeklik Çağı Reflü Yaklaşım Rehberi 2021.

> Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bebeğinizin belirtileri için çocuk doktorunuzla görüşün.