İkili tarama, anne kanından genetik tarama (NIPT), şeker yükleme testi (OGTT), üçlü test ve daha fazlası. Hangi test hangi haftada yapılır, ne anlama gelir?
Kan grubu, Rh faktörü, hemogram (kansızlık taraması), rubelya bağışıklığı, sifiliz, hepatit B, HIV, tiroid fonksiyon testi (TSH), idrar kültürü
Baş-popo mesafesi (CRL) ile kesin gebelik haftası belirlenir, bebeğin kalp atışı teyit edilir, çoğul gebelik araştırılır
Anne kanındaki bebek DNA parçalarından Trisomi 21 (Down sendromu), Trisomi 18 (Edwards sendromu), Trisomi 13 (Patau sendromu) taraması yapılır
Anne kanında serbest beta-hCG ve hamilelik plazma proteini A (PAPP-A) ölçülür; ultrasonla ense saydamlığı (NT) değerlendirilir. Birleşik risk hesabı yapılır.
AFP, hCG ve östradiol (üçlü) veya ek olarak inhibin A (dörtlü) ölçülür. Nöral tüp defektleri (açık omurga — spina bifida) ve Down sendromu risk tahmini yapılır.
Tüm organ sistemleri incelenir: kalp (ekokardiyografi dahil), beyin, böbrekler, mide, yüz, el-ayak yapıları, omurga. Plasenta yerleşimi ve amniyotik sıvı miktarı değerlendirilir.
75g veya 100g glikoz şurubu içildikten sonra 1. ve 2. saat kan şekerleri ölçülür. Normal değerleri aşanlar gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) tanısı alır.
Rh negatif annelere Anti-D immünoglobulin enjeksiyonu yapılır. Rh uyuşmazlığı (izoimmünizasyon) önlenir. Doğum sonrası bebek Rh pozitifse ikinci doz yapılır.
Vajinal ve rektal sürüntü kültürü ile Grup B streptokok bakterisi taranır. GBS pozitif annelere doğumda antibiyotik verilir.
Bebeğin kalp atışı ve hareketleri monitörize edilir. Reaktif NST bebeğin iyi durumda olduğunu gösterir. Biyofizik profil (BFP) ile birleştirilebilir.
Bu sayfadaki test bilgileri TC Sağlık Bakanlığı Ulusal Tarama Programı, Türk Perinatoloji Derneği, ACOG (Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji) ve NICE (İngiltere Ulusal Sağlık Rehberleri)temel alınarak hazırlanmıştır. Bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi danışma yerine geçmez.
Hamilelikte yapılan testler üç temel amaca hizmet eder: annenin sağlığını izlemek, bebeğin gelişimini takip etmek ve olası komplikasyonları erken saptamak. Rutin gebelik takibinde ortalama 10-12 kontrol ve 3-4 ultrason yapılır. Bu kontrollerin zamanlaması tesadüfi değil; her test özellikle o haftada en güvenilir sonucu verdiği için belirli haftalara konumlandırılmıştır.
İkili tarama, üçlü tarama ve anne kanından genetik tarama (NIPT) tarama testleridir; risk tahmini yapar, kesin tanı koymaz. Amniyosentez ve plasenta biyopsisi (CVS) isetanı testleridir; bebek hücrelerini doğrudan inceleyerek kesin sonuç verir ama küçük bir girişim riski (%0.5-1 düşük) taşır. Yüksek risk sonucunda doktor ve genetik danışmanla birlikte en uygun adım planlanır.
İkili tarama testi 11-14. gebelik haftaları arasında yapılır. Bu testte anne kanında gebelik hormonu (serbest beta-hCG) ve hamilelik plazma proteini A (PAPP-A) ölçülür. Ultrason ile bebekte ense saydamlığı (NT — ense kalınlığı) değerlendirilir. Bu üç verinin birleşimi Trisomi 21 (Down sendromu), Trisomi 18 ve Trisomi 13 riskini hesaplar.
Anne kanından genetik tarama (NIPT — hücre dışı fetal DNA testi), 10. gebelik haftasından itibaren yapılabilen bir tarama testidir. Anne kanındaki bebek DNA parçaları analiz edilerek Trisomi 21 (Down sendromu), Trisomi 18 (Edwards sendromu), Trisomi 13 (Patau sendromu) ve cinsiyet kromozom anormalliklerini %99 üzeri hassasiyetle tarar. İnvazif (girişimsel) değildir, bebeğe ve anneye risk oluşturmaz.
Üçlü tarama (AFP, hCG, östradiol) ve dörtlü tarama (AFP, hCG, östradiol + inhibin A) 15-20. haftalar arasında, tercihen 16-18. haftada yapılır. Bu testler nöral tüp defektleri (açık omurga — spina bifida) ve kromozom anormalliklerini tarar. İkili tarama veya NIPT yapıldıysa genellikle ek olarak önerilmez.
Şeker yükleme testi (OGTT — oral glikoz tolerans testi) gebelik şekerini (gestasyonel diyabet) saptamak için 24-28. haftalar arasında yapılır. Risk faktörü olan kadınlarda daha erken istenilebilir. Testte 75g veya 100g glikoz şurubu içilir; 1 ve 2. saat kan şekerleri ölçülür. Sonuçlar normal değerlerin üzerindeyse gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) tanısı konur.
Ayrıntılı anatomik ultrason (anomali taraması) 20-22. haftada yapılır. Bebeğin tüm organ sistemleri (kalp, beyin, böbrekler, mide, yüz, el-ayak yapıları, omurga) incelenir. Plasenta yerleşimi ve amniyotik sıvı miktarı değerlendirilir. Bu ultrason gebeliğin en kapsamlı görüntülemesidir.
Bebek izlem testi (NST — non-stres test), 36. gebelik haftasından itibaren düzenli olarak yapılan bir değerlendirmedir. Dışarıdan baskı uygulamadan (non-stres) bebeğin kalp atışları ile hareketleri arasındaki ilişki incelenir. Bebek hareket ettiğinde kalp hızının artması (reaktif NST) bebeğin iyi durumda olduğunu gösterir.
Kan grubu Rh negatif olan annelere 28. haftada Anti-D immünoglobulin enjeksiyonu (Anti-D aşısı) yapılır. Bu işlem, Rh negatif annenin Rh pozitif bebeğin kanına karşı antikor geliştirmesini (Rh uyuşmazlığı — izoimmünizasyon) önler. Doğum sonrası bebek Rh pozitifse ikinci bir doz daha yapılır.
Amniyosentez 15-20. haftalar arasında yapılan ve bebek hücrelerinin analizi için amniyotik sıvıdan örnek alınan bir girişimdir. İkili tarama veya NIPT sonucu yüksek risk (1/150'den büyük) çıkan, ileri anne yaşı (35 üzeri), önceki gebelikte kromozom anomalisi öyküsü veya aile hastalığı bulunan kadınlara önerilir. Yaklaşık %0.5-1 düşük riski taşıyan invazif (girişimsel) bir testtir.
Tarama testleri (ikili, üçlü, NIPT) risk tahmini yapar; tanı koyamaz. Yüksek risk sonucunda doktor genellikle güvenilir tanı için amniyosentez veya plasenta biyopsisi (CVS) önerir. Bu testler %99 tanı doğruluğuna sahiptir ancak küçük bir girişim riski taşır. Genetik danışman ile görüşmek bu süreçte çok değerlidir.
İlk kontrolde: kan grubu ve Rh faktörü, hemogram (kansızlık taraması), rubelya bağışıklığı, toksoplazmoz, sifiliz (VDRL), hepatit B (HBsAg), HIV, tiroid fonksiyonu (TSH), idrar tahlili. 24-28. haftada şeker yükleme testi (OGTT). 36. haftada grup B streptokok (GBS) vajinal kültürü rutin protokolün parçasıdır.