Yeni kayıt olanlara %20 Premium indirimi! Fırsatı kaçırmayın.Hemen Al
Bu değerlendirme bilgilendirme amaçlıdır. GDM tanısı yalnızca doktor tarafından konulabilir. Belirtileriniz varsa hemen hekiminize başvurun.
Aşırı susama / çok idrara çıkmaGörme bulanıklığıAni kilo artışıŞiddetli yorgunluk
IADPSG 2010 • ADA 2024 • ACOG PB#190 • Türk Diyabet Derneği 2024
Hamilelik Glikoz Tolerans GDM Hesaplama — OGTT Yorumu + Risk Skoru
Gestasyonel diyabet (GDM) risk faktörlerini, 75 g ve 100 g OGTT değerlerini, HbA1c ve günlük kan şekeri ölçümlerini girin; IADPSG/ADA 2024 kriterlerine göre risk kategorisi, OGTT yorumu, SMBG hedef değerlendirmesi, tedavi basamağı ve doğum planı önerisi alın.
Risk skoru: DÜŞÜK / ORTA / YÜKSEKOGTT yorumu (IADPSG + CC)SMBG hedef karşılamaTedavi basamağı önerisiDoğum planıPostpartum tarama hatırlatması
GDM / Glikoz Tolerans Hesaplayıcı
IADPSG 2010 + ADA 2024 + ACOG + Türk Diyabet Derneği
Temel Bilgiler
Risk Faktörleri
Test Sonuçları (bilinmiyorsa boş bırakın)
HbA1c
50 g GCT (2-adım ACOG taraması — 1. saat eşik: 130–140 mg/dL)
75 g OGTT — 1-adım (IADPSG/ADA 2024 eşikler: açlık ≥92 / 1.sa ≥180 / 2.sa ≥153 mg/dL)
100 g 3-saatlik OGTT — 2-adım (Carpenter-Coustan: 95/180/155/140 mg/dL — 2 veya daha fazla yüksek = GDM)
Günlük Ev Kan Şekeri Ölçümü (SMBG) — ADA hedefler: açlık <95, 1.sa postprandial <140 mg/dL
Gestasyonel Diyabet (GDM) Nedir?
GDM; gebelikte saptanan, gebelik öncesinde tanımlanmamış glikoz intoleransıdır (ICD-10: O24.4). Gebeliğin 2. trimesterinde plasental hormonların (hPL, progesteron, kortizol) artmasıyla insülin direnci fizyolojik olarak yükselir. Beta hücreleri bu direnci yeterince kompanse edemezse GDM gelişir. Türkiye'de prevalans %7–12, dünya genelinde yaklaşık %14 (IDF Atlas 2023).
Türkiye Prevalansı
%7–12
Her 8–14 gebeden birinde GDM. Türk Diyabet Cemiyeti 2024.
T2DM Riski
7×
GDM geçirenlerde ilerleyen yıllarda T2DM gelişme riski. ADA 2024.
İyi Kontrolde
%70–85
GDM vakalarında yalnızca diyet+egzersiz ile hedef glisemiye ulaşılır.
GDM Tarama Yöntemleri — 1-Adım vs 2-Adım
İki uluslararası protokol mevcuttur. IADPSG/ADA 2024, 1-adım 75 g OGTT'yi tercih ederken ACOG 2-adım yöntemi önermektedir. Türkiye'de her iki yöntem de kullanılmaktadır.
1-Adım — 75 g OGTT (IADPSG / ADA Tercih)
8 saat açlık + 75 g glikoz + 0., 1. ve 2. saat ölçüm. 24–28. gebelik haftası.
Açlık: ≥ 92 mg/dL
Herhangi 1 değer yüksekse GDM tanısı konur
1. saat: ≥ 180 mg/dL
Tek yüksek değer yeterli
2. saat: ≥ 153 mg/dL
Pregestasyonel DM için açlık ≥126 veya 2.sa ≥200
Tek oturumda sonuç. Daha fazla GDM yakalanır. WHO 2013 ve ADA 2024 tercih eder.
ACOG hâlâ 2-adım yöntemi öneriyor. Türkiye'de her iki yöntem de kullanılmaktadır.
Kaynak: IADPSG 2010 / ADA Standards of Care 2024
2-Adım — 50 g GCT + 100 g OGTT (ACOG Tercih)
1. Adım: 50 g GCT (açlık gerekmez) — 1. saat eşik 130–140 mg/dL. Pozitifse: 100 g 3-saatlik OGTT.
Açlık: ≥ 95 mg/dL (CC)
2 veya daha fazla değer yüksekse GDM tanısı
1. saat: ≥ 180 mg/dL
Carpenter-Coustan kriterleri
2. saat: ≥ 155 mg/dL
NDDG alternatif: 105/190/165/145
3. saat: ≥ 140 mg/dL
2+ yüksek = GDM
İki aşamalı; yalnızca pozitif GCT alanlar uzun teste geçer.
Hafif GDM vakaları kaçabilir. İki ayrı ziyaret gerektirir.
Kaynak: ACOG Practice Bulletin #190 (2018, reaffirmed 2023)
GDM Risk Faktörleri
Aşağıdaki faktörlerin varlığında 1. trimester erken tarama önerilir. Birden fazla orta risk faktörü yüksek risk ile eşdeğer kabul edilebilir.
BMI ≥ 30 (obezite)
İnsülin direncini artırır; GDM riskini 2–4 kat yükseltir.
Önceki GDM
En güçlü tek risk faktörü. Sonraki gebelikte tekrar riski %33–50.
35 yaş üstü
Beta hücre rezervi ve insülin duyarlılığı yaşla azalır.
Ailede Tip 2 DM
1. derece aile bireyi — genetik yatkınlık belirgin.
Polikistik Over Sendromu
Kronik insülin direnci; GDM riskini 2–3 kat artırır.
Önceki makrosomi (> 4 kg)
Geçmişte fetal makrosomi olmuşsa altta yatan GDM akla gelir.
Prediabet / bozulmuş glikoz toleransı
HbA1c 5.7–6.4% veya açlık 100–125 mg/dL.
Etnik risk grupları
Orta Doğu, Güney Asya, Afrika ve Uzak Doğu kökenli kadınlarda risk yüksek.
GDM Yönetim Basamakları
ADA 2024 ve ACOG Practice Bulletin #190: %70–85 vakada yalnızca diyet ve egzersiz yeterli. 1–2 haftada hedefler tutturulamazsa insülin 1. seçim ilaçtır.
Tıbbi Beslenme Tedavisi
- Günde minimum 175 g karbonhidrat (nöral tüp + fetal beyin için)
- Düşük glisemik indeksli karbonhidratlar tercih edilmeli
- 3 ana öğün + 2–4 ara öğün — öğün atlamamak kritik
- Basit şeker, meyve suyu, beyaz ekmek kısıtlanmalı
- Proteinli yiyecekler açlık kan şekerini stabilize eder
Kaynak: ADA Standards of Care 2024
Egzersiz
- Günde 30 dakika orta yoğunlukta yürüyüş (ACOG onaylı)
- Yemek sonrası 10–15 dakika yürüyüş postprandial glikozu düşürür
- Kontraendike değilse haftada 3–5 gün egzersiz
- Yüzme ve doğum topu egzersizleri de uygun alternatifler
Kaynak: ACOG Committee Opinion 804 (2020)
SMBG (Günlük Ev Kan Şekeri Takibi)
- Günde 4×: sabah açlık + her öğünden 1–2 saat sonra
- ADA 2024 hedefler: açlık < 95, 1.sa postprandial < 140, 2.sa < 120 mg/dL
- Ölçüm kaydı hekiminize gösterilmeli
- Sürekli glikoz monitörü (CGM) yüksek riskli GDM'de kullanılabilir
Kaynak: ADA Standards of Care 2024
Farmakolojik Tedavi
- İnsülin — 1. seçim; plasenta geçmez; tüm trimesterlarda güvenli
- Detemir ve aspart/lispro — ADA 2024 güvenli kabul ediyor
- Metformin — 2. seçim; plasenta geçer, kısa vadede güvenli, uzun dönem bebek verisi sınırlı
- Gliburid — artık önerilmiyor (plasenta geçer, neonatal hipoglisemi)
- 1–2 hafta diyet+egzersiz sonrası hedeflere ulaşılamazsa insülin başlanmalı
Kaynak: ADA 2024 / ACOG Practice Bulletin #190
Kontrolsüz GDM'nin Anne ve Bebek Üzerindeki Etkileri
İyi glisemik kontrol bu riskleri önemli ölçüde azaltır. İyi kontrol = açlık <95, postprandial <140 mg/dL.
Anne
Bebek
Preeklampsi (%2–8 artış)
Makrosomi (fetal ağırlık > 4 kg)
Sezaryen doğum oranı artar
Omuz distosisi ve doğum travması
Uzun vadede T2DM (%35–60, 10 yılda)
Neonatal hipoglisemi (doğum sonrası)
Tekrarlayan GDM (%33–50)
Polisitemi, solunum güçlüğü, sarılık
Metabolik sendrom riski
İleride obezite ve T2DM riski artmış
Gebelikte İnsülin Güvenliği — ADA 2024
Güvenli Kabul Edilen İnsülinler
- Detemir (Levemir): Bazal — ADA 2024 güvenli
- NPH (hümanlinsülin): Bazal — uzun süreli veri mevcut
- Aspart (NovoRapid): Bolus — ADA 2024 güvenli
- Lispro (Humalog): Bolus — ADA 2024 güvenli
- Regular (kısa etkili): Bolus — klasik seçim
Dikkatli / Sınırlı Veri
- Glargin (Lantus): Sınırlı gebelik verisi; bazı kılavuzlar kabul eder
- Metformin: Plasenta geçer; kısa dönem güvenli, uzun dönem veri yetersiz
- Gliburid: Artık önerilmiyor — neonatal hipoglisemi, plasenta geçiş
Not: İnsülin dozu ve tipi perinatoloji uzmanı ve diyetisyen ile birlikte belirlenir. Kendi başınıza doz değiştirmeyiniz.
Tıbbi Uyarı ve Sorumluluk Reddi
Bu araç IADPSG 2010, ADA Standards of Care 2024, ACOG Practice Bulletin #190 ve Türk Diyabet Cemiyeti 2024 kılavuzlarına dayalı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. GDM tanısı yalnızca sağlık profesyoneli tarafından konulabilir. ICD-10 kodları: O24.4 (GDM), O24.0 (Preexisting T1DM), O24.1 (Preexisting T2DM), Z13.1 (DM tarama).
Sıkça Sorulan Sorular
Hamilelikte GDM ve glikoz toleransı hakkında en çok merak edilen 12 soru.
Gestasyonel diyabet (GDM) nedir?
GDM; gebelik süresince ortaya çıkan, gebelik öncesinde tanımlanmamış glikoz intoleransıdır. ICD-10 kodu O24.4. Gebeliğin yarattığı insülin direnci beta hücrelerini yeterince kompanse edemediğinde gelişir. Türkiye'de prevalans %7–12, dünya genelinde yaklaşık %14 (IDF 2023). Genellikle doğumdan sonra normale döner ancak annede ileriki T2DM riski 7 kat artar.
OGTT testi nasıl yapılır, açlık şart mı?
75 g OGTT için 8–14 saat öncesinden aç olunmalı, test sabah yapılır. Önce açlık kanı alınır, 75 g glikoz solüsyonu içilir; 1. ve 2. saatte tekrar kan alınır. Test boyunca oturulmalı, sigara içilmemeli. 50 g GCT'de açlık gerekli değildir — günün herhangi bir saatinde yapılabilir.
1-adım ve 2-adım yöntem arasındaki fark nedir?
1-adım (IADPSG/ADA): Tek seferde 75 g OGTT — herhangi 1 değer eşiği geçerse GDM tanısı. 2-adım (ACOG): Önce 50 g GCT, pozitifse 100 g 3-saatlik OGTT; Carpenter-Coustan eşiklerinden 2 veya fazlası yüksekse GDM. 1-adım daha fazla GDM yakalamakta ama bazı tartışmalar sürüyor. Türkiye'de her iki yöntem de kullanılmaktadır; hekiminiz size uygun protokolü seçecektir.
GDM taraması kaçıncı haftada yapılır?
Standart tarama 24–28. gebelik haftasında yapılır. Ancak erken tarama endikasyonu olanlar (önceki GDM, BMI ≥ 30, PCOS, aile öyküsü, glukozüri, 1. trimester HbA1c ≥ 5.7%) için gebeliğin başında (1. trimester) açlık glikozu ve HbA1c önerilir. Erken testte normal çıksa bile 24–28. haftada tekrar OGTT yapılması gerekir.
GDM'de hangi beslenme programı izlenmeli?
ADA 2024 önerisine göre günde minimum 175 g karbonhidrat alınmalı (nöral tüp ve fetal beyin gelişimi için). Düşük glisemik indeksli karbonhidratlar (tam tahıl, baklagil, sebze) tercih edilmeli. 3 ana öğün + 2–4 ara öğün planlanmalı, öğün atlanmamalı. Meyve suyu, beyaz un ürünleri ve şekerli içecekler kısıtlanmalı. Diyetisyen takibi altında kişiselleştirilmiş plan oluşturulması en iyisidir.
GDM'de insülin ne zaman başlanır?
Diyet ve egzersizle 1–2 hafta içinde ADA hedefleri (açlık < 95 mg/dL, 1.sa postprandial < 140 mg/dL) tutturulamazsa insülin başlanır. GDM'de insülin 1. seçim farmakolojik tedavidir; plasenta geçmez. Gebelikte güvenli insülin tipleri: detemir (bazal), aspart ve lispro (boluslar). Glargin için sınırlı veri mevcut, hekiminiz karar verecektir.
Metformin GDM'de güvenli midir?
Metformin plasenta geçer; fetal kısa dönem güvenlik verisi mevcuttur ancak uzun dönem (çocukluk ve erişkinlik) etkileri tam bilinmemektedir. ADA 2024 ve bazı kılavuzlar insülin kullanamayan hastalarda 2. seçim olarak kabul eder. ACOG ise insülini önce sıralamaktadır. Hekiminizin yönlendirmesi esastır.
GDM bebek için ne kadar tehlikeli?
Kontrol altına alınamayan GDM'de fetal riskler: makrosomi (> 4 kg), omuz distosisi, neonatal hipoglisemi, polisitemi, sarılık ve solunum güçlüğü. İyi kontrol sağlandığında bu riskler anlamlı azalır. Bunun için haftalık NST, 3. trimester fetal büyüme USG ve umbilikal doppler takibi önerilir.
GDM doğum sonrası geçer mi?
Genellikle doğumdan sonra glikoz normale döner. Ancak GDM geçiren kadınlarda ilerleyen 5–10 yıl içinde T2DM gelişme riski 7 kat artmıştır. Bu nedenle doğumdan 6–12 hafta sonra 75 g OGTT yapılmalı; normal çıksa bile yıllık açlık glikozu veya HbA1c takip edilmeli. Emzirmek ve sağlıklı kilo korumak T2DM riskini önemli ölçüde azaltır.
GDM'de ne zaman doğum yapılır?
Diyet ile iyi kontrol sağlanan GDM'de 39–40. hafta planlı doğum yapılabilir. Glisemi kontrolü kötü, makrosomi var veya ek komplikasyon (preeklampsi vb.) gelişmişse 39. haftada indüksiyon değerlendirilir. Tahmini fetal ağırlık > 4500 g ise elektif sezaryen önerilir (ACOG). Genel kural: kontrolsüz GDM + ek risk = erken doğum.
HbA1c gebelikte neyi ifade eder?
1. trimester HbA1c ≥ 6.5% pregestasyonel (gebelik öncesi tanımlanmamış) diyabeti gösterir — acil endokrinoloji değerlendirmesi gerekir (ICD-10: O24.0 T1DM, O24.1 T2DM). HbA1c 5.7–6.4% prediabet; erken OGTT ve beslenme danışmanlığı önerilir. Gebelikte HbA1c eritrosit ömrü kısaldığı için hafif düşük çıkabilir; glisemi takibinin tek göstergesi olmamalıdır.
Doğum sonrası emzirme GDM'den korur mu?
Evet. Emzirme insülin duyarlılığını artırır, maternal kilo kaybını destekler ve uzun vadede T2DM riskini azaltır (Cochrane metaanaliz 2015). GDM öyküsü olan annelerde emzirme güçlü şekilde desteklenir. Emzirme sırasında metformin geçişi düşük düzeyde olsa da insülin kullanımı daha güvenlidir.
Bilimsel Kaynaklar
- ACOG Practice Bulletin #190 (2018, reaffirmed 2023): American College of Obstetricians and Gynecologists. Gestational Diabetes Mellitus. Obstet Gynecol. 2018;131(2):e49-e64. 2-adım tarama protokolü, Carpenter-Coustan kriterleri, tedavi ve doğum zamanlaması.
- ADA Standards of Medical Care in Diabetes 2024: American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes — 2024. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S282-S294. Gebelikte tanı, SMBG hedefleri, ilaç güvenliği, postpartum tarama.
- IADPSG Konsensus 2010: International Association of Diabetes and Pregnancy Study Groups Recommendations on the Diagnosis and Classification of Hyperglycemia in Pregnancy. Diabetes Care. 2010;33(3):676-682. 1-adım 75 g OGTT kriterleri kaynağı.
- WHO 2013 — Gebelikte Hiperglisemi Tanısı: World Health Organization. Diagnostic criteria and classification of hyperglycaemia first detected in pregnancy. WHO/NMH/MND/13.2. IADPSG eşiklerini benimseyerek WHO standartlarını güncelledi.
- NICE NG3 — Diyabet ve Gebelik (2015, güncel 2023): National Institute for Health and Care Excellence. Diabetes in pregnancy: management from preconception to the postnatal period. NG3. 75 g OGTT, beslenme ve insülin protokolleri.
- Türk Diyabet Cemiyeti — Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi 2024: Türk Diyabet Cemiyeti. Diyabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu — 2024. GDM tanı eşikleri ve Türkiye'ye özgü uygulama önerileri.
- Cochrane — GDM'de Farmakolojik Tedavi (2023): Brown J, et al. Insulin for the treatment of women with gestational diabetes. Cochrane Database Syst Rev. 2023. İnsülin vs metformin karşılaştırması; emzirme ve uzun dönem sonuçları.
- IDF Diabetes Atlas 11th Edition (2023): International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 11th Edition. Dünya genelinde GDM prevalansı: %14; bölgesel istatistikler.
Hamilelik Kategorisinde Diğer Araçlar
Tümünü GörGebelik HaftasıPopüler
Son adet tarihinden gebelik haftanı ve trimester bilgini öğren.
Hamilelik HaftasıPopüler
Hafta hafta hamilelik takibi ve bebeğin gelişimi.
Doğum TarihiPopüler
Tahmini doğum tarihini Naegele formülü ile öğren.
Folik Asit İhtiyacıPopüler
Gebelik öncesi ve gebelikte günlük folik asit dozu.
Gebelik Testi Ne Zaman?
Hangi günde test yapmak en güvenilir sonucu verir?
Gebelik Kilo Takibi
BMI ve hafta bazında ideal kilo aralığı.