Yeni kayıt olanlara %20 Premium indirimi! Fırsatı kaçırmayın.Hemen Al
IADPSG 2010 • ACOG PB 190 • ADA 2024 • T.C. Sağlık Bakanlığı 2018
Gestasyonel Diyabet Risk Hesaplama 2026 — Gebelikte Şeker Riski Skoru
Yaş, BMI, aile öyküsü, PCOS, önceki GDM ve etnik köken bazlı 11 faktörlü risk skoru. 24-28. haftada 75 g OGTT eşik değerleri, beslenme & egzersiz önerileri ve doğum sonrası 6-12 hafta tarama protokolü dahil.
11 risk faktörü75 g OGTT eşikleriBeslenme rehberiEgzersiz protokolüDoğum sonrası takip
Gestasyonel Diyabet Risk Skoru Hesaplayıcı
ACOG PB 190 (2018) ve ADA 2024 risk faktörleri ile 11 boyutlu puanlama. Bu araç tarama testinin yerini almaz; doktorunuza danışın.
Asya, Hispanik, Afrika ve Yakın Doğu kökenli kadınlarda GDM riski 2-3 kat artar (ACOG PB 190).
Lütfen yaşınızı giriniz.
Tıbbi Uyarı ve Sorumluluk Reddi
Bu araç IADPSG 2010, ACOG PB 190 (2018) ve ADA 2024 kılavuzlarına dayalı genel bilgi amaçlıdır; kişisel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Hesaplanan risk skoru tarama değildir — OGTT testinin yerini almaz. Türkiye'de tüm gebelere 24-28. haftada 75 g OGTT önerilir. Düşük risk çıksa bile testi atlamayın. Her durumda kadın doğum uzmanınıza ve perinatologa danışın.
Gestasyonel Diyabet Risk Faktörleri
ACOG PB 190 (2018), ADA 2024 ve IADPSG 2010 kılavuzlarında listelenen 11 ana risk faktörü ve hesaplayıcıda kullanılan puan ağırlıkları.
| Risk Faktörü | Puan | Açıklama | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 35 yaş ve üzeri anne | +2 (35-39 yaş) / +3 (40+) | İleri anne yaşı insülin direncini artırır. | ACOG PB 190 (2018) |
| BMI ≥ 25 kg/m² (gebelik öncesi) | +1 / +2 (≥30) / +3 (≥40) | Aşırı kilo en güçlü değiştirilebilir risk faktörü. | ADA 2024 |
| 1. derece akrabada diyabet öyküsü | +2 | Anne, baba veya kardeşte tip 2 diyabet. | IADPSG 2010 |
| Önceki gebelikte GDM | +3 | Sonraki gebelikte tekrarlama oranı %30-70. | ACOG PB 190 (2018) |
| Önceki makrozomik bebek (>4 kg) | +2 | Tanımlanmamış GDM göstergesi olabilir. | NIH-NICHD 2015 |
| Polikistik over sendromu (PCOS) | +1 | İnsülin direnci ile yakın ilişkili. | ADA 2024 |
| Açlık glukoz öyküsü (prediyabet) | +2 | Gebelik öncesi 100-125 mg/dL açlık glukoz değeri. | ADA 2024 |
| Yüksek riskli etnik köken | +1 | Asya, Hispanik, Yakın Doğu, Afrika kökenli. | IADPSG 2010 |
| Önceki ölü doğum / açıklanamayan kayıp | +1 | GDM ile ilişkili olabilir. | ACOG PB 190 |
| Kronik hipertansiyon | +1 | Metabolik sendrom bileşeni. | ADA 2024 |
| Antipsikotik veya kortikosteroid kullanımı | +1 | İnsülin duyarlılığını düşürür. | ADA 2024 |
Skor: 0-3 düşük, 4-7 orta, 8 ve üstü yüksek risk. Yüksek risk → 1. trimester açlık glukoz + HbA1c.
75 g OGTT Eşik Değerleri (IADPSG 2010)
24-28. gebelik haftasında uygulanır. Üç değerden HERHANGİ biri eşit veya yüksek ise gestasyonel diyabet tanısı konur.
Açlık plazma glukozu
≥ 92 mg/dL (5.1 mmol/L)
En az 8 saat açlık sonrası
1. saat (75 g glukoz sonrası)
≥ 180 mg/dL (10.0 mmol/L)
Glukoz alımından 60 dk sonra
2. saat (75 g glukoz sonrası)
≥ 153 mg/dL (8.5 mmol/L)
Glukoz alımından 120 dk sonra
ACOG İki Aşamalı Yaklaşım (Carpenter-Coustan)
1. aşama:50 g GCT — 1 saatte plazma glukozu ölçülür. ≥ 130-140 mg/dL → 2. aşamaya geçilir.
2. aşama:100 g 3 saatlik OGTT — Carpenter-Coustan kriterleri: Açlık ≥ 95, 1. saat ≥ 180, 2. saat ≥ 155, 3. saat ≥ 140 mg/dL. İki ya da daha fazla değerin yüksek olması GDM tanısı koyar.
Beslenme ve Egzersiz Önerileri
ADA 2024 ve ACOG PB 190 önerilerine göre GDM riskini azaltan ve tanı sonrası ilk basamak tedavi olan tıbbi beslenme tedavisi (MNT) ve fiziksel aktivite.
Karbonhidrat Sayımı
Günlük 175-200 g kompleks karbonhidrat (toplam kalorinin %40-45). Ana öğünde 30-45 g, ara öğünde 15-30 g. Basit şeker (şekerleme, gazlı içecek, beyaz ekmek) sınırlı.
Düşük Glisemik İndeks
Tam tahıl, kuru baklagil, sebze, yağlı tohum, az şekerli meyve. GI <55 olan gıdalar tokluk şekerini düşürür. Beyaz pirinç yerine bulgur, beyaz ekmek yerine tam tahıllı.
Lif ve Protein Dengesi
Günde ≥28 g lif (kepekli ekmek, sebze, kuru baklagil). Protein 1.1 g/kg/gün (yumurta, balık, yağsız et, süt ürünleri). Akşam ara öğününde protein gece açlığını dengeler.
Egzersiz Protokolü
Haftada 5 gün 30 dk orta tempolu yürüyüş (toplam 150 dk). Yemek sonrası 10-15 dk yürüyüş tokluk şekerini %20-30 düşürür. Gebelik yogası, yüzme, sabit bisiklet güvenli.
Kilo Alımı Hedefi
IOM 2009: Normal BMI'de 11.5-16 kg, fazla kilolu (BMI 25-30) 7-11.5 kg, obezde (BMI ≥30) 5-9 kg. Aşırı kilo alımı insülin direncini artırır.
Glukoz Takibi (Tanı Sonrası)
Günde 4 ölçüm: açlık + 3 öğün sonrası 1. saat. Hedef: açlık <95, tokluk <140 mg/dL. 1-2 hafta diyetle hedef tutturulamazsa insülin başlanır.
Kırmızı Bayraklar — Acil Doktora Başvur
ACOG PB 190 ve ADA 2024 kılavuzlarına göre GDM seyrinde acil değerlendirme gerektiren durumlar.
Aşağıdaki durumlarda gecikmeden kadın doğum uzmanına ulaşın
Polihidramnios (aşırı amniyon sıvısı)
ACOG PB 190
Bebek tahmini ağırlığı 90. persantil üstü (makrozomi)
ACOG PB 190
Preeklampsi belirtileri (yüksek tansiyon + proteinüri)
ACOG / ADA
Açlık şekeri 95 mg/dL üstü (sürekli)
ADA 2024
Tokluk şekeri 140 mg/dL üstü (1. saat)
ADA 2024
3 günden uzun süren açıklanamayan glukoz dalgalanması
IADPSG 2010
Bebeğin hareketlerinde belirgin azalma
ACOG fetal monitorizasyon
Aşırı susama, sık idrar, kilo kaybı (gebelikte)
ADA 2024
Doğum Sonrası Takip Protokolü
ADA 2024 ve ACOG PB 190 önerileri: GDM geçiren her kadın için zorunlu izlem programı.
1
Doğum — 0-72 saat
Plasenta atıldıktan sonra çoğu hastada glukoz değerleri normalleşir. Hastanede 2-3 ölçüm yapılır.
2
6-12 hafta sonra
75 g 2 saatlik OGTT — ZORUNLU. ADA 2024: Açlık <100 ve 2. saat <140 normal. Açlık 100-125 veya 2. saat 140-199 prediyabet, ≥126 / ≥200 Tip 2 diyabet.
3
6-12 ayda bir
Açlık plazma glukozu veya HbA1c. Emzirme döneminde de kontrol edilir; emzirme Tip 2 diyabet riskini azaltır.
4
Her 1-3 yılda bir (yaşam boyu)
Tip 2 diyabet riski %50 değerine varır (Bellamy 2009). DPP çalışması: yaşam tarzı değişikliği %58 risk azaltır.
5
Sonraki gebelik öncesi
Açlık plazma glukozu + HbA1c. Sonraki gebelikte 1. trimester tarama + 24-28. hafta 75 g OGTT (tekrarlama riski %30-70).
Sıkça Sorulan Sorular
Gestasyonel diyabet hakkında en çok merak edilen sorular ve bilimsel yanıtları.
Gestasyonel diyabet (gebelik şekeri) nedir?
Gestasyonel diabetes mellitus (GDM); gebelikten önce diyabeti olmayan bir kadında, gebelik sırasında ilk kez tespit edilen herhangi bir derecedeki glukoz intoleransıdır. Plasenta hormonlarının (özellikle insan plasental laktojen) anneye karşı insülin direnci oluşturması nedeniyle ortaya çıkar. ADA 2024 ve IADPSG 2010 tanımı: 24-28. gebelik haftasında 75 g OGTT ile tanı konur. Türkiye’de gebeliklerin yaklaşık %7-14’ünü etkilediği tahmin edilir.
Gebelik şekeri testi ne zaman yapılır?
Tüm gebelere 24-28. gebelik haftasında 75 g 2 saatlik OGTT (oral glukoz tolerans testi) yapılır — IADPSG 2010 ve ADA 2024 önerisi. Yüksek riskli kadınlarda (BMI >30, önceki GDM, 1. derece diyabet öyküsü, PCOS) ek olarak 1. trimesterde açlık plazma glukozu ve HbA1c bakılır. ACOG PB 190 (2018) iki aşamalı yaklaşımı (50 g GCT ardından 100 g OGTT) da kabul eder; Türkiye’de Sağlık Bakanlığı 2018 Gebelik İzlem Rehberi tek basamaklı 75 g OGTT’yi önerir.
OGTT (şeker yükleme testi) nasıl yapılır?
Test sabah, en az 8 saat (tercihen 10-14 saat) açlık sonrası uygulanır. Önce damardan kan alınarak açlık plazma glukozu ölçülür. Ardından 75 g glukoz 250-300 mL suda eritilerek 5 dakika içinde içilir. 1. ve 2. saatte tekrar kan alınır. Test boyunca yürünmez, sigara içilmez, sadece su tüketilir. Bulantı veya kusma olursa test geçersiz sayılır ve başka gün tekrarlanır. Test öncesi 3 gün boyunca normal karbonhidratlı beslenme (≥150 g/gün) sürdürülmelidir.
IADPSG 75 g OGTT eşik değerleri nelerdir?
IADPSG 2010 (HAPO çalışması temelli) kriterleri: Açlık ≥ 92 mg/dL (5.1 mmol/L), 1. saat ≥ 180 mg/dL (10.0 mmol/L), 2. saat ≥ 153 mg/dL (8.5 mmol/L). Bu üç değerden HERHANGİ BİRİ ya da daha fazlası eşit veya yüksek ise gestasyonel diyabet tanısı konur. ADA 2024 ve T.C. Sağlık Bakanlığı 2018 rehberi de bu eşikleri benimsemiştir.
Şekerim yüksek çıktı, ne olacak? Bebeğime zarar verir mi?
Tedavi edilmeyen GDM’de bebekte makrozomi (>4 kg), doğum travması, yenidoğan hipoglisemisi, sarılık, solunum sıkıntısı sendromu ve uzun vadede çocuklukta obezite/Tip 2 diyabet riski artar. Annede ise preeklampsi, polihidramnios ve sezaryen ihtiyacı yükselir. Ancak iyi kontrol edilen GDM’de bu riskler büyük ölçüde normale döner — HAPO çalışması (NEJM 2008) ve Crowther 2005 RCT (NEJM) tedavi ile sonuçların iyileştiğini göstermiştir. Düzenli takip, beslenme ve gerekirse insülin ile çoğu GDM gebeliği sağlıklı sonlanır.
Gebelik şekeri sadece diyetle yönetilebilir mi?
GDM tanısı alanların yaklaşık %70-85’i sadece tıbbi beslenme tedavisi (MNT) ve düzenli egzersiz ile hedef glukoz değerlerine ulaşır — ADA 2024 raporu. Hedefler: Açlık < 95 mg/dL, 1. saat tokluk < 140 mg/dL, 2. saat tokluk < 120 mg/dL. Kalan %15-30 hastada diyet yetersiz kalırsa insülin (1. seçenek) veya metformin (off-label, ACOG kabul ediyor) eklenir. Egzersiz: haftada 5 gün 30 dk orta tempolu yürüyüş veya gebelik yogası önerilir.
Gebelikte insülin bebeğe zarar verir mi?
Hayır. İnsülin plasentadan geçmez ve fetüs üzerinde doğrudan etkisi yoktur. ADA 2024 ve ACOG PB 190 GDM’de ilk seçenek farmakolojik tedavi olarak insülini önerir. Türkiye’de en sık kullanılan formlar NPH (orta etkili) ve hızlı etkili analoglar (lispro, aspart) — gebelikte güvenli kategori. Metformin de oral alternatif olarak ACOG tarafından kabul edilmiştir (kategori B). Doz titrasyonu endokrinolog veya kadın doğum uzmanı tarafından yapılır.
Gestasyonel diyabet doğumdan sonra geçer mi?
Evet, GDM gebeliğin sonlanmasıyla genellikle düzelir; ancak doğumdan sonraki 5-10 yıl içinde Tip 2 diyabet gelişme riski %50’ye kadar yükselir (DPP çalışması). Bu nedenle ADA 2024 ve ACOG: Tüm GDM’li kadınlara doğumdan 6-12 hafta sonra 75 g OGTT yapılması zorunludur. Sonra her 1-3 yılda bir tarama önerilir. Emzirme Tip 2 riskini azaltır; sağlıklı kilo, beslenme ve düzenli egzersiz koruyucudur.
Sonraki gebelikte de gestasyonel diyabet olur mu?
Evet, GDM tekrarlama oranı %30-70 arasındadır (NIH-NICHD 2015). Risk faktörleri: önceki GDM’de insülin kullanımı, BMI ≥30, ileri anne yaşı, gebelikler arası kilo alımı. Sonraki gebelikte 1. trimester açlık plazma glukozu ve HbA1c, 24-28. haftada tekrar OGTT yapılması ACOG PB 190 önerisidir. Gebelikler arası dönemde sağlıklı kilo, akdeniz tipi beslenme ve egzersiz tekrar riskini azaltır.
Yenidoğanı GDM nasıl etkiler?
Anne kanından geçen yüksek glukoz fetüste pankreasta aşırı insülin üretimine yol açar (hiperinsülinemi). Sonuçta makrozomi (doğum kilosu >4 kg veya 90. persantil üstü), omuz distozisi, doğum travması, yenidoğan hipoglisemisi (ilk 24 saat), polisitemi, hiperbilirubinemi (sarılık) ve nadiren respiratuar distres sendromu görülür. Yenidoğan ilk 24 saat kapiller glukoz takibi gerektirir. Uzun vadede çocukluk obezitesi ve Tip 2 diyabet riski 2-4 kat artar (HAPO Follow-Up).
Gestasyonel diyabet sonrası Tip 2 diyabet riski nedir?
GDM geçiren kadınlarda yaşam boyu Tip 2 diyabet gelişme riski %50’ye varır (Bellamy et al., Lancet 2009 meta-analiz). Risk doğumdan sonraki ilk 5 yılda en yüksektir. Önleme: doğum sonrası 6-12 hafta OGTT, ardından her 1-3 yılda bir tarama (ADA 2024). Yaşam tarzı değişiklikleri (DPP çalışması: %58 risk azalması) — kilo kontrolü, akdeniz beslenme, haftada 150 dk orta tempolu egzersiz, emzirme. Gerekirse metformin profilaksisi (yüksek riskli) düşünülebilir.
Düşük riskli gebeyim, OGTT yine de gerekli mi?
Evet, IADPSG 2010 ve T.C. Sağlık Bakanlığı 2018 Gebelik İzlem Rehberi tüm gebelere 24-28 hafta arası 75 g OGTT yapılmasını önerir — düşük risk dahil. ACOG PB 190 (2018) çok düşük riskli alt grupta (yaş <25, normal BMI, GDM aile öyküsü yok, düşük riskli etnik köken, önceki GDM/makrozomi yok) opsiyonel olarak değerlendirir, ancak Türkiye’de evrensel tarama standarttır. Bu hesaplayıcı düşük risk çıkarsa bile testi atlamayın; klinik karar her zaman doktorunuza aittir.
Bilimsel Kaynaklar
- IADPSG 2010 (Diabetes Care 33:676): International Association of Diabetes and Pregnancy Study Groups Consensus Panel. Recommendations on the Diagnosis and Classification of Hyperglycemia in Pregnancy. Diabetes Care. 2010;33(3):676-682. 75 g OGTT eşikleri: açlık ≥92, 1. saat ≥180, 2. saat ≥153 mg/dL.
- ACOG PB 190 (2018): American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 190: Gestational Diabetes Mellitus. Obstet Gynecol. 2018;131(2):e49-e64. Risk faktörleri, iki aşamalı tarama, insülin tedavisi, doğum sonrası izlem.
- ADA 2024 Standards of Care: American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes — 2024. Section 15: Management of Diabetes in Pregnancy. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S282-S294. Glukoz hedefleri, MNT, insülin, postpartum tarama.
- HAPO Study (NEJM 2008): HAPO Study Cooperative Research Group. Hyperglycemia and Adverse Pregnancy Outcomes. N Engl J Med. 2008;358(19):1991-2002. 25.000 gebede maternal hiperglisemi ile makrozomi, sezaryen ve neonatal hipoglisemi ilişkisi gösterildi.
- NIH-NICHD 2013 (referenced 2015): NIH Consensus Development Conference Statement. Diagnosing Gestational Diabetes Mellitus. National Institutes of Health. 2013. GDM tanı stratejileri, uzun dönem maternal-neonatal sonuçlar, tarama yaklaşımları.
- T.C. Sağlık Bakanlığı 2018: Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi — Gebelik İzlem Rehberi. 2018. Türkiye’de tüm gebelere 24-28. haftada tek basamaklı 75 g OGTT önerisi.
- Crowther 2005 (NEJM 352:2477): Crowther CA et al. Effect of Treatment of Gestational Diabetes Mellitus on Pregnancy Outcomes. N Engl J Med. 2005;352:2477-2486. ACHOIS RCT: GDM tedavisi ciddi perinatal komplikasyonları %1’den %4’ten azalttı.
- Bellamy 2009 (Lancet 373:1773): Bellamy L, Casas JP, Hingorani AD, Williams D. Type 2 diabetes mellitus after gestational diabetes: a systematic review and meta-analysis. Lancet. 2009;373(9677):1773-1779. GDM sonrası Tip 2 diyabet riski 7.43 kat (RR), yaşam boyu %50’ye yakın.
Hamilelik Kategorisinde Diğer Araçlar
Tümünü GörGebelik HaftasıPopüler
Son adet tarihinden gebelik haftanı ve trimester bilgini öğren.
Hamilelik HaftasıPopüler
Hafta hafta hamilelik takibi ve bebeğin gelişimi.
Doğum TarihiPopüler
Tahmini doğum tarihini Naegele formülü ile öğren.
Folik Asit İhtiyacıPopüler
Gebelik öncesi ve gebelikte günlük folik asit dozu.
Gebelik Testi Ne Zaman?
Hangi günde test yapmak en güvenilir sonucu verir?
Gebelik Kilo Takibi
BMI ve hafta bazında ideal kilo aralığı.