Yeni kayıt olanlara %20 Premium indirimi! Fırsatı kaçırmayın.Hemen Al
ACİL DURUM — Bu belirtilerde 112 veya en yakın acil servise gidin
Şiddetli, geçmeyen baş ağrısı
Görme bozukluğu (bulanıklık, ışık çakması)
Sağ üst kadran / epigastrik ağrı
Ani şişme — eller, yüz, göz çevresi
Nefes darlığı + ateş gibi şikayetler
Bebek hareketlerinde belirgin azalma
ACOG PB 222 (2020) • USPSTF 2021 • NICE NG133 • ISSHP 2018 • FIGO 2019
Preeklampsi Risk Hesaplama 2026 — Gebelikte Yüksek Tansiyon ve Zehirlenme Skoru
Yüksek ve orta risk faktörlerinizden risk skorunuzu hesaplayın. ACOG ve USPSTF 2021 önerisine göre 12-28. hafta arası düşük doz aspirin (81-150 mg) profilaksi endikasyonunuzu öğrenin. Kırmızı bayrak semptomları, şiddetli preeklampsi ve HELLP sendromu uyarılarını dahil ettik.
Yüksek + Orta risk skoru12-28 hafta aspirin endikasyonuKırmızı bayrak semptomlarHELLP / şiddetli preeklampsi uyarısıTanı kriterleri (≥140/90)
Preeklampsi Risk Hesaplayıcı
Risk faktörlerinizi seçin; ACOG ve USPSTF 2021 kılavuzuna göre risk skorunuz ve aspirin profilaksi öneriniz hesaplansın.
+5 / +4 puan
+1 / +2 puan
Acil değerlendirme
Tıbbi Uyarı ve Sorumluluk Reddi
Bu araç ACOG, USPSTF, NICE, ISSHP ve FIGO kılavuzlarına dayalı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Hesaplanan risk skoru ön değerlendirme niteliğindedir. Gerçek preeklampsi tanısı tansiyon, idrar tetkiki ve laboratuvar bulgularıyla birlikte konur. Aspirin profilaksi kararı ve gebelik takibi mutlaka kadın doğum hekiminizle birlikte planlanmalıdır.
Yüksek Risk Faktörleri (ACOG / USPSTF)
Aşağıdaki faktörlerden en az biri varsa 12-28. hafta arası düşük doz aspirin önerilir.
Önceki gebelikte preeklampsi
En güçlü prediktör. Önceki gebelikte preeklampsi geçirenlerde tekrarlama riski %16-50.
Kaynak: ACOG PB 222 (2020)
Kronik böbrek hastalığı (KBH)
Glomerüler filtrasyon hızında azalma, proteinüri ve hipertansiyon zemini hazırlar.
Kaynak: NICE NG133 (2019)
Kronik hipertansiyon
Gebelik öncesi tanılı hipertansiyon, süperempoze preeklampsi riskini 5-7 kat artırır.
Kaynak: ACOG PB 222 / NICE NG133
Tip 1 veya Tip 2 Diabetes Mellitus
Endotel disfonksiyonu ve mikrovasküler hasar nedeniyle preeklampsi riski 3-4 kat yüksek.
Kaynak: ACOG PB 222 (2020)
Otoimmün hastalık (SLE / APS)
Sistemik lupus eritematozus veya antifosfolipid sendromu plasenta yetersizliğine yol açar.
Kaynak: USPSTF 2021
Çoğul gebelik (ikiz/üçüz)
Plasenta yükü ve hormonal değişikliklerin artışıyla preeklampsi riski 2-3 kat yüksek.
Kaynak: ACOG PB 222 (2020)
Orta Risk Faktörleri
Aşağıdaki faktörlerden iki veya daha fazlası varsa hekiminizle aspirin profilaksi kararını birlikte değerlendirin.
+1
İlk gebelik (nullipar)
İlk gebelikte preeklampsi insidansı tekrar gebeliklere göre 2-3 kat yüksek.
USPSTF 2021
+1
35 yaş ve üzeri
İleri anne yaşı vasküler ve plasental adaptasyon sorunlarıyla riski artırır.
ACOG PB 222
+2
BMI 30 ve üzeri (obezite)
Obezite, kronik inflamasyon ve insülin direnci yoluyla preeklampsi riskini 2 kat artırır.
USPSTF 2021 / NICE NG133
+1
Aile öyküsü (anne/kız kardeş)
Birinci derece akrabalarda preeklampsi öyküsü genetik yatkınlığı gösterir.
FIGO 2019
+1
10 yıl ve üzeri gebelik aralığı
Uzun gebelik aralığı, vasküler değişiklikleri etkileyerek riski artırır.
ACOG PB 222
+1
İn vitro fertilizasyon (IVF)
Yardımcı üreme teknikleriyle elde edilen gebeliklerde risk hafif yüksek.
ACOG PB 222
+1
Afrika kökenli olmak
Etnik faktörler ve sosyoekonomik etkilerle preeklampsi insidansı artar.
USPSTF 2021
+1
Düşük sosyoekonomik düzey
Sağlık erişiminin kısıtlı olması erken tanı ve takibi olumsuz etkiler.
FIGO 2019
Kırmızı Bayrak Semptomlar — Hemen 112
Şiddetli preeklampsi veya HELLP sendromu işareti olabilecek uyarı belirtileri.
Bu belirtilerde gecikmeden acil servise başvurun
Şiddetli, geçmeyen baş ağrısı
Paracetamol ile geçmeyen, ensede / şakaklarda yoğun ağrı.
Görme bozukluğu (skotom, bulanıklık, ışık çakması)
Geçici körlük, çift görme, gözlerde benek görme retinal ödem işareti olabilir.
Epigastrik / sağ üst kadran ağrısı
Karaciğer kapsül gerilmesi — HELLP sendromu habercisi olabilir.
Ani şişme — eller, yüz, göz çevresi
Hızlı kilo alımı (1 haftada 2 kg+) ile birlikte olan ödem önemli.
Nefes darlığı / öksürük
Pulmoner ödem belirtisi olabilir; oksijenasyon bozulur.
İdrar miktarında ani azalma
24 saatte 500 mL altı idrar — böbrek fonksiyon bozukluğu işareti.
Bulantı, kusma — 2. trimester sonrası
Yeni başlayan bulantı/kusma karaciğer tutulumu işareti olabilir.
Bebek hareketlerinde belirgin azalma
Plasental yetersizlik ve fetal distres işareti olabilir.
Preeklampsi Tanı Kriterleri (ACOG PB 222 / ISSHP)
20. gebelik haftası sonrasında konabilen tanı için gereken klinik ve laboratuvar kriterler.
Klasik preeklampsi (20. hafta sonrası)
- Tansiyon ≥ 140/90 mmHg (4 saat arayla 2 ölçüm)
- Proteinüri ≥ 300 mg / 24 saat idrar
- Veya idrar protein/kreatinin oranı ≥ 0.3
- Veya dipstick +1 (diğer yöntemler yoksa)
Kaynak: ACOG PB 222 (2020) / ISSHP 2018
Şiddetli özellikler (herhangi biri)
- Tansiyon ≥ 160/110 mmHg
- Trombosit < 100.000 /mm³
- Kreatinin > 1.1 mg/dL veya 2 katına çıkma
- Karaciğer enzimleri (AST/ALT) 2 kat üstü
- Pulmoner ödem
- Yeni başlayan baş ağrısı veya görme bozukluğu
- Şiddetli sağ üst kadran/epigastrik ağrı
Kaynak: ACOG PB 222 (2020)
Proteinüri olmadan preeklampsi (yeni tanım)
- Tansiyon ≥ 140/90 + aşağıdakilerden biri:
- Trombositopeni (< 100.000)
- Böbrek yetmezliği (Kr > 1.1)
- Karaciğer fonksiyon bozukluğu
- Pulmoner ödem
- Yeni başlayan serebral/görsel semptomlar
Kaynak: ACOG PB 222 (2013 güncelleme, 2020 PB)
Düşük Doz Aspirin Profilaksi (USPSTF 2021)
Yüksek riskli kadınlarda aspirin başlatma kriterleri ve uygulama rehberi.
Doz
81 - 150 mg / gün düşük doz aspirin. Türkiye'de 100 mg formu yaygın olarak kullanılır.
Başlama Zamanı
12 - 28. hafta arası, ideal olarak 12 - 16. hafta. Bu pencere plasenta gelişiminin etkilendiği kritik dönemdir.
Süre
Doğuma kadar (ya da en az 36 - 37. haftaya kadar) sürdürülür. Hekim önerisiyle doğum öncesi kesilebilir.
Aspirin Etkililiği
ASPRE çalışması (NEJM 2017) ve USPSTF 2021 meta-analizi: Yüksek riskli kadınlarda 12 - 28. haftada başlatılan düşük doz aspirin preeklampsi insidansını yaklaşık %15 - 20, erken başlangıçlı preeklampsiyi ise %62 oranında azaltır. Aspirin başlama kararı mutlaka kadın doğum hekimi ile birlikte verilmelidir.
Beslenme ve Yaşam Tarzı Önerileri
ACOG, NICE ve WHO kılavuzlarına göre kanıt temelli öneriler ve eski uygulamaların güncel durumu.
Kalsiyum Desteği
Diyetle kalsiyum alımı düşük olan kadınlarda 1.5 - 2 g/gün kalsiyum desteği önerilir (WHO 2018, FIGO 2019). Türkiye'de seçilmiş vakalarda hekim önerisiyle.
Tuz Kısıtlaması — Önerilmez
Eski bir tavsiye olan rutin tuz kısıtlaması artık önerilmez (ACOG, NICE NG133 2019). Aşırı kısıtlama plazma volümünü ve plasenta perfüzyonunu azaltabilir.
Sağlıklı Kilo Alımı
BMI'ye göre uygun gebelik kilo alımı önemli. Obez gebelerde fazla kilo almamak preeklampsi riskini düşürür.
Düzenli Hafif Egzersiz
Haftada 150 dakika orta yoğunluklu egzersiz (yürüyüş, yoga, yüzme) ACOG önerisi olarak preeklampsi riskini azaltır.
Vitamin C ve E — Önerilmez
Antioksidan vitamin desteği preeklampsi önlemesinde etkisiz bulunmuştur (Cochrane meta-analizi). Rutin önerilmez.
Düzenli Tansiyon Takibi
Yüksek riskli gebelerde haftada 2 kez ev tansiyon ölçümü, 20. haftadan itibaren 2 haftada bir doktor kontrolü önerilir (NICE NG133).
Tek Küratif Tedavi: Doğum
Preeklampsinin günümüzde bilinen tek kesin tedavisi plasenta ve bebeğin doğmasıdır. Hafif preeklampsi 37. haftada doğumla sonlandırılırken, şiddetli preeklampsi gebelik haftasına bakılmaksızın stabilizasyon sonrası doğum endikasyonudur (ACOG PB 222).
Erken haftalarda (< 34 hafta) magnezyum sülfat (eklampsi profilaksisi), betametazon (akciğer matürasyonu) ve antihipertansif tedavi başlanır. Postpartum dönemde 6 haftaya kadar preeklampsi devam edebilir veya yeni ortaya çıkabilir; doğum sonrası takip ihmal edilmemelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) hakkında en çok merak edilen sorular ve bilimsel yanıtları.
Preeklampsi nedir ve neden gebelik zehirlenmesi denir?
Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi), 20. gebelik haftasından sonra ortaya çıkan, tansiyon yüksekliği (≥140/90) ve organ tutulumu (proteinüri, karaciğer/böbrek/trombosit/akciğer/santral sinir sistemi) ile karakterize, plasentaya bağlı sistemik bir gebelik komplikasyonudur. ACOG Practice Bulletin 222 (2020) tanımına göre tek küratif tedavi doğumdur. Türkçedeki gebelik zehirlenmesi terimi, vücudun adeta zehirlenmiş gibi tepki vermesi ve bu durumun anne-bebek için ciddi tehdit oluşturmasından gelir.
Düşük doz aspirin preeklampsiyi önler mi, ne zaman başlanmalı?
Evet, düşük doz aspirin (81-150 mg/gün) yüksek riskli kadınlarda preeklampsi insidansını yaklaşık %15-20 azaltır. USPSTF 2021 önerisi: en az bir yüksek risk faktörü (önceki preeklampsi, kronik HT, KBH, T1/T2 DM, otoimmün hastalık, çoğul gebelik) veya iki/daha fazla orta risk faktörü olan gebelerde 12-28. hafta arasında (ideal 12-16. hafta) başlanmalı ve doğuma kadar sürdürülmeli. Aspirin başlatma kararı mutlaka kadın doğum hekimi ile birlikte verilmelidir.
Preeklampsi hangi haftada ortaya çıkar?
Preeklampsi tanım gereği 20. gebelik haftasından sonra ortaya çıkar. Erken başlangıçlı preeklampsi (< 34 hafta) daha şiddetli seyirli ve plasenta yetersizliğine bağlıyken, geç başlangıçlı preeklampsi (≥ 34 hafta) genellikle daha hafif seyirlidir. Doğum sonrası 6 haftaya kadar (postpartum preeklampsi) ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır. ISSHP 2018 sınıflamasına göre erken başlangıçlı vakalar daha kötü neonatal sonuçlarla ilişkilidir.
HELLP sendromu nedir, preeklampsi ile ilişkisi nedir?
HELLP sendromu (Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets) şiddetli preeklampsinin bir varyantıdır ve gebeliklerin yaklaşık %0.5-0.9 unda görülür. Hemoliz, karaciğer enzim yüksekliği (AST/ALT) ve düşük trombosit (<100.000) üçlüsü ile karakterizedir. Sağ üst kadran ağrısı, bulantı-kusma, halsizlik klasik bulgularıdır. HELLP, anne ve bebek mortalitesini artıran acil bir durumdur; tanı konduğunda gebelik haftasına bakılmaksızın doğum endikasyonu vardır. Mutlaka ACOG kriterleri ile değerlendirilir.
Tuz kısıtlaması preeklampsiyi önler mi?
Hayır, ACOG ve NICE NG133 (2019) güncel kılavuzlarına göre rutin tuz kısıtlaması preeklampsi önlemede etkili değildir ve önerilmez. Eskiden yaygın bir tavsiye olan aşırı tuz kısıtlaması, plazma volümünde azalmaya ve plasenta perfüzyonunun bozulmasına yol açabilir. Normal sodyum alımı (5-6 g/gün) sürdürülmelidir. Önemli olan dengeli beslenme, yeterli kalsiyum (1.5-2 g/gün, diyetle alımı düşükse), sağlıklı kilo alımı ve düzenli takiptir.
Kalsiyum desteği preeklampsiyi önler mi?
WHO 2018 ve FIGO 2019 önerisi: Diyetle kalsiyum alımı düşük olan (< 1 g/gün) bölgelerde 1.5-2 g/gün kalsiyum desteği preeklampsi riskini azaltabilir. Türkiye gibi diyet kalsiyumu görece yeterli olan ülkelerde rutin kalsiyum desteği zorunlu değildir; ancak risk faktörü olan kadınlarda hekim önerisi ile uygulanabilir. Vitamin C/E gibi antioksidan destekleri ise kanıt yetersizliği nedeniyle önerilmez.
Preeklampsi taramasında PlGF ve sFlt-1 testleri nedir?
PlGF (Plasental Growth Factor) ve sFlt-1 (soluble fms-like tyrosine kinase 1) plasentadan salgılanan iki anjiyojenik markerdir. sFlt-1/PlGF oranı yüksek değerlere çıktığında plasenta yetersizliği ve preeklampsi öngörüsü güçlenir. Fetal Medicine Foundation (FMF) algoritması, 11-13+6 hafta arası anne karakteristikleri, ortalama arteriyel basınç (MAP), uterin arter Doppler PI ve PlGF kombinasyonu ile preeklampsi riski tahmini sağlar. Türkiye'de bazı merkezlerde rutinleşmiş olup duyarlılığı yüksek bir tarama yöntemidir.
Şiddetli preeklampsiyle hafif preeklampsi farkı nedir?
Hafif preeklampsi: Tansiyon 140-159/90-109 mmHg, hafif proteinüri, organ tutulumu yok, anne-bebek stabil. Şiddetli preeklampsi (ACOG 2020): Tansiyon ≥ 160/110, trombosit < 100.000, kreatinin > 1.1 veya iki katı, karaciğer enzim yüksekliği (AST/ALT 2 kat), pulmoner ödem, yeni baş ağrısı veya görme bozukluğu, şiddetli sağ üst kadran ağrısı. Şiddetli preeklampsi, gebelik haftasına bakılmaksızın doğum endikasyonudur ve ICU şartlarında izlem gerektirir.
Preeklampsi tedavi edilmezse ne olur, hangi komplikasyonlar gelişir?
Tedavi edilmeyen preeklampsi, hem anne hem de bebek için ölümcül olabilir. Anne komplikasyonları: Eklampsi (konvülsiyon), HELLP sendromu, serebral kanama, böbrek/karaciğer yetmezliği, pulmoner ödem, ablasyo plasenta, akut kalp yetmezliği, ölüm. Bebek için: İntrauterin gelişme geriliği (IUGR), preterm doğum, plasental yetersizlik, intrauterin ölüm. Türkiye'de anne ölümlerinin önemli nedenlerinden biri olup erken tanı ve takip hayat kurtarır.
Preeklampsi sonrası gelecek gebeliklerde yine olur mu?
Önceki preeklampsi öyküsü, sonraki gebelikte tekrar riski %16-50 olan en güçlü prediktördür. Şiddetli erken başlangıçlı preeklampsi geçirenlerde risk daha yüksektir. Bu kadınlarda gelecek gebelikte 12-28. haftada düşük doz aspirin profilaksi, MAP-PlGF tabanlı tarama, sık tansiyon ve idrar protein takibi kritiktir. Ayrıca preeklampsi geçiren kadınlarda yaşam boyu kardiyovasküler hastalık riski artar; menopoz sonrası kontrolleri ihmal edilmemelidir.
Preeklampsi şüphem var, ne zaman 112 aramalıyım?
Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa 112 aramaktan veya doğrudan acil servise gitmekten çekinmeyin: Şiddetli ve geçmeyen baş ağrısı, görme bozukluğu (bulanıklık, skotom, çift görme, ışık çakması), sağ üst kadran/epigastrik ağrı, ani şişme (eller-yüz-göz çevresi) ile birlikte 1 haftada 2 kg+ kilo alımı, nefes darlığı, idrar miktarında ciddi azalma, bebek hareketlerinde azalma, kasılma ya da bilinç değişikliği. Bu belirtiler şiddetli preeklampsi veya HELLP sendromu işareti olabilir.
Bilimsel Kaynaklar
- ACOG Practice Bulletin No. 222 (2020): American College of Obstetricians and Gynecologists. Gestational Hypertension and Preeclampsia. Obstet Gynecol. 2020;135(6):e237-e260. Tanı kriterleri, şiddetli özellikler, yönetim algoritması.
- USPSTF 2021 — Aspirin Profilaksi: US Preventive Services Task Force. Aspirin Use to Prevent Preeclampsia and Related Morbidity and Mortality: USPSTF Recommendation Statement. JAMA. 2021;326(12):1186-1191. 12-28. hafta düşük doz aspirin önerisi.
- NICE NG133 (2019, güncel 2023): National Institute for Health and Care Excellence. Hypertension in pregnancy: diagnosis and management. NICE guideline NG133. Risk faktörleri, tanı, antihipertansif tedavi seçimleri.
- ISSHP 2018 Sınıflama: Brown MA, Magee LA, Kenny LC, et al. Hypertensive Disorders of Pregnancy: ISSHP Classification, Diagnosis, and Management Recommendations. Hypertension. 2018;72(1):24-43.
- FIGO 2019 — İlk Trimester Tarama: Poon LC, Shennan A, Hyett JA, et al. The International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) initiative on pre-eclampsia: A pragmatic guide for first-trimester screening and prevention. Int J Gynaecol Obstet. 2019;145 Suppl 1:1-33.
- T.C. Sağlık Bakanlığı 2018: Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Riskli Gebelikler Yönetim Rehberi. 2018. Türkiye'de preeklampsi yönetimi ve sevk kriterleri.
- FMF Triple Test (PlGF / sFlt-1): Fetal Medicine Foundation. Preeclampsia Risk Assessment Algorithm: MAP, Uterine Artery Doppler PI ve PlGF kombinasyonuyla 11-13+6 hafta arası tarama. ASPRE çalışması (NEJM 2017) ile validite.
- ASPRE Çalışması (NEJM 2017): Rolnik DL, Wright D, Poon LC, et al. Aspirin versus Placebo in Pregnancies at High Risk for Preterm Preeclampsia. N Engl J Med. 2017;377:613-622. Aspirin profilaksinin etkililiği.
Hamilelik Kategorisinde Diğer Araçlar
Tümünü GörGebelik HaftasıPopüler
Son adet tarihinden gebelik haftanı ve trimester bilgini öğren.
Hamilelik HaftasıPopüler
Hafta hafta hamilelik takibi ve bebeğin gelişimi.
Doğum TarihiPopüler
Tahmini doğum tarihini Naegele formülü ile öğren.
Folik Asit İhtiyacıPopüler
Gebelik öncesi ve gebelikte günlük folik asit dozu.
Gebelik Testi Ne Zaman?
Hangi günde test yapmak en güvenilir sonucu verir?
Gebelik Kilo Takibi
BMI ve hafta bazında ideal kilo aralığı.