Yeni kayıt olanlara %20 Premium indirimi! Fırsatı kaçırmayın.Hemen Al
WHO 2006/2007 + Tanner-Whitehouse 1976 + ESPE 2016 + AAP 2017
Cocuk Buyume Hizi Hesaplama — cm/yil Normal Aralik ve Alarm Sinyalleri
0-19 yas cocuk yillik boy hizi (cm/yil) ve kilo artisi (kg/yil) hesaplayici. WHO ve Tanner-Whitehouse referans degerleriyle karsilastirma, mid-parental hedef boy (Tanner-Whitehouse 1976), Tanner pubertal evrelemesi, BMI persantil ve ESPE 2016 GHD klavuzu temelli endokrin alarm sinyalleri. Turkiye nin en kapsamli buyume hizi takip araci.
0-19 yascm/yil + kg/yilMid-parental hedef boyTanner I-V evrelemesi5 alarm sinyali12 SSSEndokrin akis
Tibbi Uyari
Bu hesaplama araci bilgilendirme ve takip amaclidir, hekim degerlendirmesinin yerini almaz. Yillik boy hizi pre-pubertal donemde 4 cm/yil altinda ise, persantil egrisinde 2 cizgi asagi kayma varsa veya pubertal sicrama gecikmis (kiz 13+, erkek 14+ Tanner I) ise pediatrik endokrinoloji konsultasyonu gerekir. Tek olcumle karar vermeyin — en az 6 ay arayla 2 olcum sart.
Buyume Hizi Hesaplayicisi
WHO 2007 + Tanner-Whitehouse 1976 + ESPE 2016 standartlarina gore yillik boy hizi (cm/yil), kilo hizi (kg/yil), mid-parental hedef boy ve endokrin alarm degerlendirmesi.
Onceki yilki boy verisi varsa cm/yil hizi otomatik hesaplanir ve alarm sinyalleri kontrol edilir.
Mid-parental formul: Erkek = (Anne + Baba + 13) / 2 ve Kiz = (Anne + Baba - 13) / 2 ile hedef boy araligi (Tanner-Whitehouse 1976).
I: pre-pubertal · II: baslangic · III: pubertal sicrama · IV: gec donem · V: tamamlanmis
Yasa Gore Yillik Buyume Hizi Tablosu (0-19 Yas)
Tanner-Whitehouse 1976 + WHO 2007 referansi. Cm/yil ve kg/yil normal araliklar. Pubertal sicrama kizlarda 10-12, erkeklerde 12-14 yas arasinda olur.
| Yas | Erkek (cm/yil) | Kiz (cm/yil) | Erkek (kg/yil) | Kiz (kg/yil) | Donem Notu |
|---|---|---|---|---|---|
| 0-1 yas | 24-26 | 24-26 | 6-8 | 6-8 | Ilk yil — en hizli buyume |
| 1-2 yas | 11-13 | 11-13 | 2-3 | 2-3 | Hiz belirgin yavaslar |
| 2-3 yas | 8-9 | 8-9 | 2-2.5 | 2-2.5 | Stabilize donem |
| 3-4 yas | 7-8 | 7-8 | 2-2.5 | 2-2.5 | Stabil yillik 7 cm |
| 4-6 yas | 5-7 | 5-7 | 2-3 | 2-3 | Latent donem baslar |
| 6-9 yas | 5-6 | 5-6 | 2.5-3.5 | 2.5-3.5 | Yillik 5-6 cm sabit |
| 9-10 yas (Kiz) | 5-6 | 5-8 | 3-4 | 3-5 | Kiz erken pubertal |
| 10-12 yas (Kiz) | 5-6 | 7-11 | 3-5 | 4-8 | Kiz peak height velocity |
| 11-13 yas (Erkek) | 5-8 | 5-9 | 3-6 | 4-8 | Erkek pubertal baslangic |
| 13-15 yas (Erkek) | 8-12 | 2-5 | 4-9 | 2-5 | Erkek peak height velocity |
| 15-17 yas | 2-4 | 0-1 | 1-3 | 0-1 | Buyume yavaslar |
| 17-19 yas | 0-1 | 0 | 0-1 | 0 | Buyume biter, epifiz kapanir |
5 Endokrin Alarm Sinyali — Ne Zaman Doktor?
ESPE 2016 GHD klavuzu ve AAP 2017 buyume degerlendirme rehberinden derlenen, cocuk endokrinoloji konsultasyonu gerektiren bilim destekli kriterler:
Yetersiz boy hizi (4-10 yas, < 4 cm/yil)
Pre-pubertal donemde yillik 4 cm altinda buyume Buyume Hormonu Eksikligi (GHD), hipotiroidi, celiac, kronik bobrek hastaligi veya psikososyal cucelik habercisi olabilir. ESPE 2016 GHD klavuzu en guclu tarama parametresi olarak yillik boy hizini onerir.
Asiri hizli buyume
Yasa gore +2 SD ustu yillik artis (orn. 8 yas erkek 10+ cm/yil) erken puberte, GH fazlaligi (akromegali, gigantizm), Sotos sendromu, Marfan, McCune-Albright veya konjenital adrenal hiperplazinin bulgusu olabilir. Kemik yasi ve LH/FSH degerlendirmesi gerekir.
Ani kilo kaybi veya artisi
Aciklanmayan 6 ay icinde %5 ustu kilo kaybi celiac, IBD, tiroid hastaligi, malignite veya yeme bozuklugu uyarisidir. Asiri kilo artisi (yillik > 8 kg, latent donemde) Cushing, hipotalamik obezite veya Prader-Willi acisindan degerlendirilmelidir.
Persantil capraz gecisi
Bir yillik takipte boy persantilinde 2 cizgi (yaklasik 2 SD) asagi kayma anlamli buyume bozuklugu isaretidir. WHO ve T.C. Saglik Bakanlegi takip rehberi bu durumu otomatik konsultasyon kriteri olarak tanimlar.
Pubertal gecikme
Kizlarda 13 yas, erkeklerde 14 yas geçmis ve hala Tanner I (pre-pubertal) ise konstitusyonel buyume gecikmesi vs hipogonadotropik hipogonadizm vs GHD ayrimi yapilmalidir. Kemik yasi grafisi (sol el-bilek) ve hormonal panel istenir.
Tanner Pubertal Evrelemesi (I-V)
Tanner JM, 1962. Pubertal gelisimin standart evrelemesi. Boy hizi peak height velocity (PHV) Tanner III-IV evresinde olusur — kizlarda menars (12-13 yas) sonrasi yavaslama baslar.
| Evre | Kiz Yas | Kiz Bulgu | Erkek Yas | Erkek Bulgu | Boy Hizi |
|---|---|---|---|---|---|
| I | < 8 yas | Pre-pubertal: meme ve pubik kil yok | < 9 yas | Pre-pubertal: testis < 4 mL, pubik kil yok | 5-6 cm/yil |
| II | 8-13 yas | Meme tomurcugu (telarche), seyrek pubik kil | 9-14 yas | Testis 4-6 mL, skrotum hafif pigmentasyon | 6-8 cm/yil |
| III | 10-14 yas | Meme buyumesi, pubik kil koyulasir — peak velocity | 10-14.5 yas | Testis 6-12 mL, penis uzar, pubik kil koyu | Kiz: 7-11 cm/yil, Erkek: 7-10 cm/yil |
| IV | 11-15 yas | Meme dolgun, areola cikinti — menars (12-13) | 11.5-16 yas | Testis 12-15 mL, peak velocity (8-12 cm/yil) | Kiz: 5-7 cm/yil, Erkek: 8-12 cm/yil |
| V | 12-17 yas | Eriskin meme, pubik kil eriskin tipte | 13-18 yas | Testis 15-25 mL, eriskin pubik kil ve genital | < 2 cm/yil |
Endokrin Degerlendirme Akisi (6 Adim)
ESPE 2016 GHD klavuzu adim adim degerlendirme protokolu. Suphede pediatrik endokrinoloji uzmanina yonlendirme sart.
1
Antropometrik olcum
En az 6 ay arayla 2 sabah olcumu (ayni saat, stadiyometre, ayni teknik). Hafif egilme bile 1-2 cm hata yaratir; cocuk dik, topuk-kalca-omuz-bas Frankfurt duzleminde olmali.
2
Anamnez ve fizik muayene
Dogum oykusu, anne-baba boyu, dogum agirligi, kronik hastalik, beslenme. Tanner evreleme, dismorfik bulgular (Turner, Noonan, akondroplazi), tiroid muayenesi.
3
Kemik yasi grafisi
Sol el-bilek grafisi (Greulich-Pyle veya TW3 atlasi). Kronolojik yastan 2 yil geri veya ileri ise patolojik degerlendirilir. GHD ve konstitusyonel gecikme ayriminda kritik.
4
Birinci basamak laboratuar
Tam kan, biyokimya, TSH-T4, IGF-1, IGFBP-3, celiac (anti-TG IgA), idrar tahlili. Kiz cocuk + boy < P3 ise karyotip (Turner). Anomali yoksa GH provokasyon testine gec.
5
GH provokasyon testi (ESPE 2016)
2 farkli uyari (klonidin, glukagon, insulin, arginin, levodopa) ile pik GH < 7 ng/mL (rIA) veya < 5 ng/mL (rekombinan kit) ise GHD tanisi. MR ile hipofiz goruntulemesi sart.
6
Tedavi karari
GHD, Turner, SGA (small for gestational age), Prader-Willi, Noonan ve idiyopatik kisa boyda rekombinant insan GH (rhGH) endikasyonu vardir. Haftalik 0.18-0.35 mg/kg subcutan. Yillik kemik yasi ve IGF-1 takibi yapilir.
Konstitusyonel Buyume Gecikmesi vs Buyume Hormonu Eksikligi (GHD)
Iki durum arasindaki ayrim klinikte en zor karar — mid-parental hedef boy, kemik yasi ve hormonal panel kombinasyonu ile yapilir. Erken ve dogru ayrim, gereksiz tedavi ve kacirilmis tedaviyi onler.
| Ozellik | Konstitusyonel Gecikme | GHD |
|---|---|---|
| Aile oykusu | Anne/baba veya kardes geç pubertal — tipik | Aile oykusu yoktur |
| Boy hizi | Yillik 4-5 cm (yasa gore biraz dusuk ama normal) | Yillik < 4 cm (4-10 yas), persantil capraz gecisi |
| Kemik yasi | Geri (kronolojik yastan 2 yil az) | Belirgin geri (>2 yil, boy yasi ile uyumlu) |
| Hedef boy | Mid-parental hedefe ulasir | Hedefin altinda kalir, P3 alti seyreder |
| IGF-1 / IGFBP-3 | Kemik yasina gore normal | Belirgin dusuk |
| GH provokasyon | Normal pik (>7 ng/mL) | Dusuk pik (<7 ng/mL) |
| Pubertal sicrama | Gec ama dolgun (16-17 yas dogal sicrama) | Yapilamaz, tedavisiz dolgun olmaz |
| Final eriskin boy | Genetik hedefte (normal) | Tedavisiz < P3, tedavili hedefe yakin |
Sikca Sorulan Sorular (12 Soru)
Cocugun kisa boyu genetik mi?
Yaklasik %80 oraninda boy genetik olarak belirlenir. Ancak genetik tek faktor degildir — beslenme, uyku, kronik hastalik, hormon dengesi ve psikososyal ortam da kritik etkiye sahiptir. Mid-parental hedef boy formulu (Tanner-Whitehouse 1976) anne ve babanin boylarini esas alir: erkek (anne+baba+13)/2 ve kiz (anne+baba-13)/2. Gercek eriskin boy bu hedef etrafinda ±8.5 cm araliginda olur. Cocugun boyu hedefin disinda seyrediyorsa endokrinoloji degerlendirmesi gerekir.
Buyume hormonu eksikligi (GHD) testi nasil yapilir?
GHD tanisi cok asamali konur: 1) Yillik boy hizi pre-pubertal donemde < 4 cm/yil, 2) Boy P3 alti veya hedefin -1.5 SD altinda, 3) Kemik yasi geri (>2 yil), 4) IGF-1 ve IGFBP-3 dusuk, 5) GH provokasyon testi (klonidin, insulin, glukagon, arginin, levodopa) ile pik GH < 7 ng/mL. ESPE 2016 klavuzu en az 2 farkli uyari testi onerir. Pozitif olursa hipofiz MR ile yapisal degerlendirme yapilir. Tani konursa rekombinant insan GH (rhGH) tedavisi baslanir, haftalik 0.18-0.35 mg/kg subcutan.
Kemik yasi nedir, nasil degerlendirilir?
Kemik yasi, sol el-bilek grafisinde el bilegi ve parmak kemiklerinin olgunlasma durumudur. Greulich-Pyle atlasi (1959) ve Tanner-Whitehouse 3 (TW3, 2001) yontemleri kullanilir. Kronolojik yastan en fazla ±1 yil sapma normaldir. >2 yil geri kemik yasi konstitusyonel buyume gecikmesi, GHD, hipotiroidi veya kronik hastalik isaretidir. >2 yil ileri ise erken puberte, GH fazlaligi veya konjenital adrenal hiperplazi dusundurur. Kemik yasi ile boy yasi uyumlu ise final boy daha iyi tahmin edilir.
Mid-parental hedef boy nasil hesaplanir?
Tanner-Whitehouse 1976 formulu: Erkek = (Anne boyu + Baba boyu + 13) / 2 ve Kiz = (Anne boyu + Baba boyu - 13) / 2. Sonuca ±8.5 cm guven araligi eklenir (yaklasik P10-P90 araligi). Ornek: Anne 165 cm, baba 178 cm, erkek cocuk icin (165+178+13)/2 = 178 cm hedef, ±8.5 cm ile 169.5-186.5 cm araligi. Gercek eriskin boy bu aralikta seyreder. Cocugun guncel persantili hedef boyun beklenen aralginin disindaysa neden arastirilmalidir.
Beslenme cocugun boyunu ne kadar etkiler?
Yetersiz beslenme buyumeyi belirgin yavaslatir, ozellikle ilk 1000 gun (gebelik + 2 yas) kritiktir. Protein eksikligi (gunluk 1.0-1.2 g/kg alti), demir ve cinko eksikligi, D vitamini eksikligi (gunluk 600-1000 IU alti), kalsiyum ve iyot eksikligi buyumeyi durdurur. Celiac hastaligi malabsorpsiyon nedeniyle persantil capraz gecisinin sik bir nedenidir. Yeterli ve dengeli beslenmis cocuk kendi genetik potansiyeline ulasir. Asiri kalori ve seker buyumeyi degil yag dokusunu artirir, hatta erken puberte ile final boyu kisaltabilir.
Uyku buyumeyi nasil etkiler?
Buyume hormonu (GH) salinimi en cok derin uyku (Evre 3 NREM) sirasinda olur — gunluk GH miktarinin %70 kadari uykuda salgilanir. 6-12 yas cocuklarda gunluk 9-12 saat, ergenlerde 8-10 saat uyku ihtiyaci vardir. Kronik uyku eksikligi, gec yatma, mavi isik (telefon-tablet) GH salinimini bozar ve uzun donemde boy uzamasini olumsuz etkiler. Uyku apnesi de GHD benzeri buyume gerilemesi yapabilir. Saat 22:00 oncesi yatma ve 7+ saat kesintisiz uyku onerilir.
Spor cocugun boyunu uzatir mi?
Duzenli orta yogunlukta egzersiz GH ve IGF-1 salinimini uyarir, kemik yogunlugunu artirir ve iskelet gelisimini destekler. Voleybol, basketbol, yuzme, atletizm gibi sporlar dolayli olarak boyu olumlu etkiler. Ancak boy artisi sporun degil, genetigin sonucudur — basketbol oynayan herkes uzun olmaz, uzun olanlar basketbola yonelir. Asiri yogun antrenman (haftalik 20+ saat, jimnastik, dans, gures) puberteyi geciktirebilir ve buyumeyi yavaslatabilir. ABD Pediatri Akademisi haftalik 5-7 saat orta-yogun aktivite onerir.
Gecikmis puberte (geç ergenlik) ne demektir?
Kizlarda 13 yas geçmesine ragmen meme tomurcugu (telarche) yok, erkeklerde 14 yas geçmesine ragmen testis hacmi 4 mL altinda ise gecikmis puberte tanimi girer. En sik neden konstitusyonel buyume gecikmesi (gec acan cocuk) — ailede oyku tipiktir, tedavisiz spontan acilim olur (16-17 yas). Diger nedenler: hipogonadotropik hipogonadizm (Kallmann sendromu), hipergonadotropik (Turner, Klinefelter), kronik hastalik, anoreksiya, asiri spor. LH-FSH, testosteron/estradiol, kemik yasi, kromozom analizi yapilir. Tedavi neden bagimlidir.
Erken puberte (puberte prekoks) ne zaman dusunulur?
Kizlarda 8 yas, erkeklerde 9 yas oncesi pubertal bulgu (meme, testis buyumesi, pubik kil) erken puberte tanimi girer. Hizli kemik yasi ilerlemesi nedeniyle paradoksal olarak final boyu kisaltir. Santral (gerçek) erken puberte LHRH agonist tedavisi ile durdurulur — onarici olarak ergen yaslarda boy kazandirilir. Periferik (sahte) erken puberte (over kisti, McCune-Albright, KAH, ekzojen hormon) altta yatan nedene yonelik tedavi edilir. LH, FSH, testosteron/estradiol, GnRH stimulasyonu, abdomen-pelvis US ve kemik yasi temel tetkikleridir.
Anneden mi babadan mi boy gecer?
Boy genetigi cinsiyete bagli kalitsal degildir; anne ve baba esit oranda etkiler. Yaklasik 700 farkli gen (cogu kucuk etkili) boyu belirler. Mid-parental formul ortalama anne ve baba boyunu esit agirlikta esas alir. Yine de bazi calismalarda baba boyunun erkek cocuk uzerine bir miktar daha guclu etkisi rapor edilmistir, ancak fark klinik anlamli degildir. Cocugun nihai boyu ailedeki hem anne hem baba taraflinin uzun yillara ait genetik karisimidir; bu nedenle dede-anneanne boylari da onemli ipucudur.
Boy uzatici ilac veya kalsiyum hapi calisir mi?
Reklam edilen "boy uzatici" ilaclar, gida takviyeleri ve homeopatik urunler bilimsel olarak kanitlanmamistir. FDA, EMA ve T.C. Saglik Bakanligi onayli tek farmakolojik tedavi rekombinant insan GH (rhGH) — sadece GHD, Turner sendromu, SGA, Prader-Willi, Noonan, idiyopatik kisa boy ve kronik bobrek yetmezligi gibi tibbi endikasyonlarda kullanilir. Saglikli cocukta GH tedavisi 5-7 cm ekstra boy kazandirabilir ama yan etkileri (insulin direnci, slipped capital femoral epiphysis, idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon) vardir. Kalsiyum, D vitamini, cinko sadece eksiklik varsa boy gelisimine katki saglar.
Ne zaman pediatrik endokrinolog gerekir?
Su durumlarda hemen pediatrik endokrinoloji konsultasyonu istenir: 1) Yillik boy hizi pre-pubertal donemde 4 cm/yil altinda, 2) Boy P3 altinda veya mid-parental hedefin -1.5 SD altinda, 3) 6-12 ay icinde persantilde 2 cizgi asagi kayma, 4) Kiz 13 yas, erkek 14 yas geçmis ama Tanner I, 5) Kiz 8 yas, erkek 9 yas oncesi pubertal bulgu (erken puberte), 6) Asiri yillik buyume (yasa gore +2 SD ustu), 7) Boy ile bedenin orantisiz olmasi (kisa govde-uzun bacak, dismorfizm), 8) Onemli kronik hastalik (Turner, celiac, hipotiroidi suphesi). Aile oykusu, kemik yasi ve hormonal panel ile ileri tetkik yapilir.
Akademik Kaynaklar (8 Referans)
- WHO Multicentre Growth Reference Study (MGRS) 2006: WHO Child Growth Standards: length/height-for-age, weight-for-age, weight-for-length, weight-for-height and body mass index-for-age. Geneva: World Health Organization, 2006. 0-5 yas standardi.
- WHO Reference 2007: de Onis M, Onyango AW, Borghi E, et al. Development of a WHO growth reference for school-aged children and adolescents. Bull World Health Organ. 2007;85(9):660-667. 5-19 yas referansi.
- Tanner JM, Whitehouse RH 1976: Tanner JM, Whitehouse RH. Clinical longitudinal standards for height, weight, height velocity, weight velocity, and stages of puberty. Arch Dis Child. 1976;51(3):170-179. Klasik buyume hizi referansi.
- CDC 2000 Growth Charts: Kuczmarski RJ, Ogden CL, Guo SS, et al. 2000 CDC Growth Charts for the United States: methods and development. Vital Health Stat 11. 2002;(246):1-190. ABD nufusu icin referans.
- ESPE 2016 GHD Klavuzu: Grimberg A, DiVall SA, Polychronakos C, et al. Guidelines for Growth Hormone and Insulin-Like Growth Factor-I Treatment in Children and Adolescents: GHD, Idiopathic Short Stature, and Primary IGF-I Deficiency. Horm Res Paediatr. 2016;86(6):361-397.
- Cole TJ 2002 BMC Pediatrics: Cole TJ. A chart to link child centiles of body mass index, weight and height. Eur J Clin Nutr. 2002;56(12):1194-1199. LMS yontemi ile buyume egrisi olusturma.
- AAP 2017 Growth Assessment: American Academy of Pediatrics, Committee on Nutrition. Pediatric Nutrition. 7th ed. Itasca, IL: AAP; 2017. Pediatrik buyume degerlendirmesi referansi.
- T.C. Saglik Bakanligi Bebek-Cocuk-Ergen Izlem Protokolleri: Halk Sagligi Genel Mudurlugu, Cocuk ve Ergen Sagligi Daire Baskanligi. 0-72 ay buyume rehberi ve okul cagi izlem protokolleri. Ankara: T.C. Saglik Bakanligi, 2018.
Ilgili Araclar
Çocuk (1-6 Yaş) Kategorisinde Diğer Araçlar
Tümünü GörAteş Düşürücü DozuPopüler
Parol/Calpol kilo bazlı doz hesabı.
Okul HazırlığıPopüler
Sosyal, motor ve bilişsel hazırlık taraması.
Tuvalet Eğitimi HazırlığıPopüler
Çocuğun hazır olup olmadığını değerlendir.
Altını Islatma (Enürezis)
Yaşa göre değerlendirme ve müdahale zamanı.
Çocuk BMI
Yaş ve cinsiyete göre BMI persantili.
Çocuk Boy Tahmini
Anne-baba boyuna göre yetişkin boyu öngörüsü.