Şiddetli Gebelik Bulantısı (Hiperemezis Gravidarum) Rehberi 2026

# Şiddetli Gebelik Bulantısı (Hiperemezis Gravidarum) Rehberi 2026

İlk üç ayın bulantısı pek çok hamilede görülür ve genelde 12. haftada hafiflemeye başlar. Ama bazı annelerde bu bulantı **dayanılmaz şiddete** ulaşır: günde 10-20 kez kusma, su bile içemeyecek hal, kilo kaybı, hastane yatışı. Bu tabloya **şiddetli gebelik bulantısı (hiperemezis gravidarum — HG)** denir. Bu rehber HG'yi normal bulantıdan ayırmanıza, evde ne yapacağınıza, ne zaman hastaneye başvurmanız gerektiğine yardımcı olur.

Şiddetli Gebelik Bulantısı Nedir?

Hiperemezis gravidarum, hamileliğe bağlı **kontrol edilemeyen, vücut sıvı-tuz dengesini bozan, kilo kaybına yol açan şiddetli bulantı-kusma tablosudur**. Hamilelerin yaklaşık **%0,5-3'ünde** görülür. Türkiye'de yıllık ~30.000-50.000 kadın HG nedeniyle hastaneye başvurur, %20-30'u en az bir kez yatış gerektirir.

İngilizce "hyperemesis gravidarum" — "hyper" (aşırı), "emesis" (kusma), "gravidarum" (gebelikle ilgili) — yani gebeliğe bağlı aşırı kusma anlamına gelir.

Normal Hamilelik Bulantısından Farkı

PUQE Skoru — Şiddet Ölçümü

PUQE (Pregnancy-Unique Quantification of Emesis) hamilelik bulantısının şiddetini objektif ölçen, dünya çapında kullanılan üç soruluk bir testtir. 24 saatlik dilim için doldurulur:

Soru 1: Son 24 saatte ne kadar süre bulantınız vardı?

• 1 saatten az = 1 puan
• 1-2 saat = 2
• 3-4 saat = 4 (yazım hatası değil — atlanır)... aslında: 2-3 saat = 3 puan
• 4-6 saat = 4 puan
• 6+ saat = 5 puan

Soru 2: Son 24 saatte kaç kez kustunuz?

• Hiç = 1
• 1-2 = 2
• 3-4 = 3
• 5-6 = 4
• 7+ = 5

Soru 3: Son 24 saatte kaç kez kusma içeriksiz öğürme yaptınız?

• Hiç = 1
• 1-2 = 2
• 3-4 = 3
• 5-6 = 4
• 7+ = 5

Toplam:

• **3-6 puan:** Hafif bulantı (evde tedavi)
• **7-12 puan:** Orta şiddetli (poliklinik, oral ilaç)
• **13+ puan:** Şiddetli (hastane yatışı, IV sıvı)

PUQE skoru 13 ve üzeri ise vakit kaybetmeden gebelik takip merkezine başvurun.

HG Neden Olur?

Tek bir neden tanımlanamamıştır, çoklu faktörler rol oynar:

1. hCG Yüksekliği

Gebelik hormonu hCG (insan koryonik gonadotropini) ilk üç ayda zirve yapar. HG'li gebelerde hCG daha yüksek olduğu gözlenir. **İkiz/çoğul gebelik, mol gebeliği** (içi su dolu plasenta tablosu) hCG'yi aşırı yükseltir, HG riskini artırır.

2. Östrojen Yüksekliği

Östrojen mide-bağırsak hareketlerini yavaşlatır ve koku duyusunu keskinleştirir — birçok hamilenin "et kokusunu kaldıramama" hali bundandır.

3. Genetik

Annesi/kız kardeşi HG yaşamış kadınlarda risk **3 kat artar.** GDF15 ve IGFBP7 genleri 2023'te suçlanmış genler arasındadır.

4. H. pylori (Mide Bakterisi)

Mide ülserine yol açan **Helicobacter pylori** bakterisinin HG ile ilişkili olduğu birçok çalışmada gösterilmiştir. Tedavisi gebelikte ertelenebilir ama kronik HG durumunda araştırılmalı.

5. Tiroid Fonksiyon Bozukluğu

HG'li gebelerin %50-70'inde geçici **gestasyonel hipertiroidi** (gebelik tiroidi) tablosu görülür. hCG'nin tiroid hormon reseptörünü uyarması nedeniyledir, genelde tedavi gerektirmez.

6. Psikolojik Faktörler

Eskiden HG'nin psikojen olduğu sanılırdı — bu görüş **kesin olarak çürütülmüştür.** Ama HG kendisi şiddetli stres ve depresyon yaratır (kısır döngü).

Risk Faktörleri

• Önceki hamilelikte HG (%80 tekrar riski)
• İkiz/üçüz gebelik
• Mol gebeliği (içi su dolu plasenta)
• İlk gebelik
• Genç anne yaşı (<20)
• Obezite
• Migren öyküsü
• Hareket hastalığı (deniz tutması) öyküsü
• HG aile öyküsü
• Diyabet, tiroid hastalığı
• Kız bebek gebeliği (hafifçe artmış risk)

Komplikasyonlar — Neden Ciddiye Alınmalı?

HG sadece "şiddetli bulantı" değil, ihmal edilirse hayati komplikasyonlar yapar:

1. Wernicke Ensefalopatisi (B1 Vitamini Eksikliği Beyin Hasarı)

Uzun süreli kusma + glükozlu serum verilmesi B1 vitamini (tiamin) eksikliğini tetikler. Geri dönüşsüz beyin hasarı yapar. Türkiye'de yıllık birkaç vaka raporlanır. **Hastanede HG'li gebeye glükoz öncesi mutlaka B1 vitamini IV yapılır** — bunu hatırlatın!

2. Mallory-Weiss Yırtıkları

Şiddetli kusmaya bağlı yemek borusu alt ucunda yırtık. Kanlı kusma, göğüs ağrısı yapar. Endoskopik tedavi gerekir.

3. Refeeding Sendromu (Yeniden Beslenme Sendromu)

Uzun açlık sonrası hızlı beslenmenin yarattığı tehlikeli mineral dengesizliği. Hipopotasemi (potasyum düşüklüğü), hipofosfatemi, kalp ritim bozukluğu yapar. HG sonrası yavaş, kontrollü beslenme şart.

4. Dehidrasyon ve Böbrek Yetmezliği

Şiddetli sıvı kaybı böbrek perfüzyonunu bozar, akut böbrek yetmezliği yapabilir.

5. Bebek Üzerine Etkiler

• Düşük doğum ağırlığı (HG ağır seyrederse)
• Erken doğum riski hafif artışı
• Şiddetli kilo kaybı varsa nöral tüp defekti (B vitamini eksikliği)
• Hafif HG'de bebek genelde iyi kilo alır

6. Annede Ruhsal Etkiler

HG'li gebelerin %18-30'u **doğum sonrası depresyon** yaşar. Gebeliği "kabus" gibi hatırlama, sonraki gebelikten korkma (ikinci çocuk istememe), travma sonrası stres bozukluğu (PTSD) görülebilir.

Evde Yapabilecekleriniz (Hafif-Orta HG)

PUQE 3-12 arasındaysa evde yönetilebilir. Adım adım:

1. Sık ve Az Beslenme

• Aç kalmayın — boş mide bulantıyı tetikler
• Saatte bir, kuru ve yağsız gıda: peynir-ekmek, kraker, pişmiş elma, haşlanmış patates
• Asla yemekte aşırı yemeyin
• Yatak başında kraker bulundurun, sabah yataktan kalkmadan önce 2-3 tane yiyin

2. Sıvı Yönetimi

• Yemek sırasında sıvı tüketmeyin — yemek bitiminden 30 dk sonra için
• Buz parçaları emin (bütün su yutmaktan kolay)
• Soğuk, gazlı içecekler (kola yarısı + maden suyu yarısı)
• Limonlu su, ısılı zencefilli su

3. Kaçınılacaklar

• Yağlı, baharatlı, kızartma gıdalar
• Güçlü kokular (mutfak, parfüm, kahve)
• Dolu mideyle uzanma — yemek sonrası 30 dk dik durun
• Yüksek vücut ısısı (sıcak banyo)

4. Akupunktur ve Akupres Bantları

P6 noktasına basınç uygulayan **deniz tutma bantları** (Sea-Bands) bilek altına takılır. Plasebo karşılaştırmalı çalışmalarda HG'de %30-50 fayda göstermiştir, yan etkisi yoktur, eczanede satılır.

5. B6 Vitamini

**Piridoksin** (B6 vitamini) 25 mg, günde 3 kez bulantı tedavisinde **ilk basamak ilaçtır.** Reçetesiz alınabilir, gebelikte güvenlidir. Yeterli olmazsa B6 + doxylamine kombinasyonu (Diclectin) eklenir — ikinci basamak.

6. Zencefil

Zencefil özü (250 mg, 4×/gün) bulantıyı azaltır. Çay, çiğ rendelenmiş, kapsül formları mevcut. Doğal ve gebelikte güvenlidir.

7. Dinlenme ve Stres Yönetimi

• Gerekirse hastalık raporu alın (T.C. SGK gebelik raporu HG için verir)
• Aile-eş desteği — yemek pişirme, çocuk bakımı paylaşılmalı
• Karanlık, sessiz oda
• Hafif yürüyüş (durabiliyorsanız)

Tıbbi Tedavi — Doktora Gitmek

PUQE 7+ ise doktor değerlendirmesi şart. Tıbbi seçenekler:

Birinci Basamak

• **B6 vitamini (piridoksin) + doxylamine** (Diclectin / Diclegis)
• Gebelikte FDA Kategori A — en güvenli ilaç sınıfı

İkinci Basamak

• **Metoklopramid** (Metpamid) — bulantı önleyici, gebelikte güvenli
• **Prometazin** (Pipolphen) — antihistaminik, bulantı önler

Üçüncü Basamak

• **Ondansetron** (Zofran) — güçlü bulantı ilacı
• 2014'te ilk üç ayda tavşan dudak/yarık damak riski tartışılmış ama 2018-2024 büyük çalışmalar bunu DOĞRULAMAMIŞTIR. Riskten fayda yüksek olduğunda kullanılır.

Dördüncü Basamak

• **Kortikosteroid (metilprednizolon)** — şiddetli, dirençli HG'de
• 10. haftadan sonra kullanılır (öncesinde dudak yarığı riski)

Hastane Yatışı (PUQE 13+)

• IV (damar içi) **Ringer laktat** veya **%0,9 NaCl** sıvı tedavisi
• B1 vitamini (tiamin) IV — Wernicke önlemi için zorunlu
• IV ondansetron + metoklopramid
• Elektrolit replasmanı (potasyum, magnezyum)
• Şiddetli vakalarda **PEG (mide tüpü)** veya **TPN (toplam parenteral beslenme — IV besleme)**

Anne Dostu Tıbbi Açıklamalar

• **Hiperemezis Gravidarum (HG):** Hamileliğe bağlı şiddetli kontrol edilemeyen bulantı-kusma tablosu
• **hCG (insan koryonik gonadotropini):** Gebelik hormonu, idrar gebelik testinin ölçtüğü hormon
• **Mol gebeliği:** Plasentanın anormal gelişip içi su keseleriyle dolması — gerçek bebek yok, kürtajla sonlandırılır
• **Wernicke ensefalopatisi:** B1 vitamini eksikliğine bağlı geri dönüşsüz beyin hasarı
• **Mallory-Weiss yırtığı:** Yemek borusu alt ucunda şiddetli kusmaya bağlı yırtık
• **Refeeding sendromu:** Uzun açlık sonrası hızlı beslenmenin yarattığı tehlikeli mineral dengesizliği
• **PUQE skoru:** Hamilelik bulantısı şiddet ölçümü, üç soruluk test
• **Diclectin / Diclegis:** B6 + doxylamine kombinasyon ilacı, HG'de birinci basamak
• **TPN (Total Parenteral Beslenme):** Mide-bağırsak kullanılmadan damar yoluyla tam besleme

Ne Zaman ACİL Hastaneye? — Kırmızı Bayraklar

Bu bulgulardan herhangi biri varsa **hemen** gebelik takip merkezine veya en yakın acile gidin:

• **24 saat hiç sıvı tutamama** (su bile içemiyorsanız)
• **Şiddetli baş dönmesi, bayılma**
• **İdrar miktarında belirgin azalma** (12 saatten az idrara çıkma)
• **Koyu kahverengi/kanlı kusma**
• **Şiddetli karın ağrısı**
• **Çift görme, denge kaybı, bilinç bulanıklığı** (Wernicke uyarısı — ACİL)
• **38°C üzeri ateş**
• **5 günde 2+ kg kilo kaybı**
• **Kalp çarpıntısı, nefes darlığı**
• **Hâlâ kanlı veya yeşil-sarı sürekli kusma**

Anne Sağlığı ve Ruhsal Destek

HG döneminde anne ruh sağlığı çok zorlanır:

• Aile hekiminize EPDS (Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği) aldırın — gebelikte de kullanılır
• Eşinizle açık konuşun: "Yardıma ihtiyacım var, kahvaltıyı sen hazırlayabilir misin"
• Online destek grupları: HER Foundation Türkiye (www.hyperemesis.org), Türkiye Hiperemezis Destek Grubu Facebook
• Psikolog/psikiyatrist desteği — gebelikte SSRI antidepresan güvenli kullanılabilir (sertralin tercih edilir)
• "Bu gebeliği istemediğimi düşünüyorum" duygusu HG'de **çok yaygındır** — suçluluk değil, fizyolojik tükenme

Sıkça Sorulan Sorular

HG bebeğime zarar verir mi?

Hafif-orta HG'de bebek genelde sağlıklı doğar. Şiddetli, tedavi edilmemiş HG'de düşük doğum ağırlığı, erken doğum riski hafif artar. Kontrol altındaki HG'de uzun vadeli zarar yoktur. Anne kilo kaybetmiş olsa bile, plasentanın üzerinde "Maslow hiyerarşisi" gibi davranıp bebeğe gereken besinleri öncelikli verir.

İkinci hamilelikte HG tekrar olur mu?

Evet, tekrar riski **%75-80**. Ama önceki HG'den ders çıkarmış olursunuz: B6 vitamini ve diklegis'i hamilelik testi pozitif çıkar çıkmaz başlatabilirsiniz, ilk haftalardan itibaren küçük öğünler yiyebilirsiniz, doktorunuz daha hızlı tedaviye başlayabilir.

Ne zaman geçer?

HG genelde 16-20. haftada hafiflemeye başlar ama **bazı HG vakalarında doğuma kadar sürer.** %50'sinde 20. haftada sona erer, %25'inde 28-32 haftaya kadar uzar, %5'inde doğumun ertesi gününe kadar.

HG'de kürtaj seçeneği var mı?

Türkiye'de yasal kürtaj sınırı 10. hafta. HG nedeniyle gebeliğin sonlandırılması istisnai bir karardır ve **şiddetli, hayati tehlikeye yol açan, tedaviye dirençli vakalarda** etik kurul kararıyla ileri haftalarda da yapılabilir. Bu kararı vermek istiyorsanız hekiminizle ve psikolojik destek alarak konuşun, suçluluk hissetmeyin — HG yaşam kalitesini sıfıra indirebilir.

Antibulantı ilaçlar bebeğe zararlı mı?

Diclectin (B6+doxylamine) FDA Kategori A — yıllar içinde milyonlarca gebede kullanılmış, bebek malformasyon ilişkisi gösterilmemiştir. Ondansetron için ilk üç ayda hafif risk tartışmaları olmuş ama büyük çalışmalar (2018-2024) doğrulamamıştır. Tedavisiz şiddetli HG'nin bebek-anne riski, ilaçların potansiyel riskinden kat kat daha yüksektir.

İlgili Momwo İçerikleri

• [Hamilelikte Sık Görülen Rahatsızlıklar](/hamilelikte-sik-gorulen-rahatsizliklar) — genel hamilelik şikayetleri
• [Hamilelikte Beslenme Rehberi](/hamilelikte-beslenme-rehberi) — trimester bazlı beslenme
• [Hamilelikte Anksiyete](/hamilelikte-anksiyete) — gebelik kaygısı yönetimi
• [Hamilelikte Tiroid Hastalıkları](/hamilelikte-tiroid-hastaliklari) — tiroid değerleri
• [Postpartum Depresyon](/postpartum-depresyon-anne-rehberi) — doğum sonrası depresyon

Kapanış

Şiddetli gebelik bulantısı, "anneliğin doğal yan etkisi" değil, ciddiye alınması gereken tıbbi bir tablodur. PUQE skoru 13+ ise evde idare edilemez, hastane gerekir. B6 vitamini + diklegis gibi güvenli ilaçlar erken başlamalıdır. Annenin kilo kaybı, idrar azalması, baş dönmesi gibi bulguları "annelik kaderi" değil, müdahale gerektiren tıbbi bulgulardır. Yalnız değilsiniz — yardım isteyin.

Sorularınız için Momwo [Asistan](/asistan) sayfası 7/24 destek sağlar, kişiselleştirilmiş gebelik takibi için [Araçlar](/araclar) sayfasındaki PUQE skor takip aracını kullanabilirsiniz.