Gebelikte GBS Taraması (B Grubu Streptokok): Test, Sonuçlar ve Doğum Antibiyotiği Rehberi

# Gebelikte GBS Taraması (B Grubu Streptokok): Test, Sonuçlar ve Doğum Antibiyotiği Rehberi

Hamileliğinizin son ayında doktorunuz "GBS testi yaptıralım" dediğinde çoğu anne adayı bu testi ilk kez duyuyor. Türkiye'de B grubu streptokok (GBS) taraması rutine girmiş bir test olmasına rağmen hâlâ her hastanede aynı standartla uygulanmıyor. Oysa GBS, dünyada **yenidoğan ölümlerinin önlenebilir en önemli enfeksiyon nedenlerinden biri**. Bu rehberde testin neden önemli olduğunu, nasıl yapıldığını, pozitif çıkarsa doğumda ne yapıldığını ve bebeğinizin güvende olması için bilmeniz gereken her şeyi anlatıyoruz.

B Grubu Streptokok (GBS) Nedir?

**Streptococcus agalactiae**, halk arasında "B grubu strep" veya "GBS" olarak bilinen bir bakteridir. **Sağlıklı yetişkinlerin %20-30'unda** vajen, rektum (bağırsak son kısmı), idrar yolları veya boğazda doğal olarak bulunur. Anne için **çoğunlukla zararsızdır** — semptom yapmaz, hastalık oluşturmaz. Ama hamilelikte iki nedenle önemli hale gelir:

1. **Yenidoğan enfeksiyonu riski:** Doğum kanalından geçerken bebek bakteriyle karşılaşıyor. Bağışıklık sistemi henüz olgunlaşmadığı için ciddi enfeksiyon (sepsis, menenjit, pnömoni) gelişebiliyor.

2. **Annede idrar yolu enfeksiyonu:** GBS gebelikte aktive olup idrar yolu enfeksiyonuna sebep olabiliyor; bu da erken doğum riskiyle bağlantılı.

Sayılarla GBS

• Hamilelerin **%10-30'u** GBS taşıyıcısı (Türkiye verisi: %12-25)
• Tarama yapılmayan ülkelerde her **1.000 doğumda 1-3 yenidoğan** GBS sepsisi geçiriyor
• Tarama + intrapartum antibiyotik (IAP) ile bu oran **0.2/1.000'in altına** iniyor (CDC verisi, %80 azalma)
• Erken başlangıçlı GBS hastalığında mortalite **%4-6**, prematürelerde **%20-30'a** kadar çıkıyor

Yenidoğanda GBS Hastalığı: İki Türü Var

Erken başlangıçlı GBS (Early-Onset GBS — EOGBS)

• Bebek **hayatın ilk 0-7 gününde** hastalanır (genelde ilk 24-48 saat)
• Sebep: Doğum sırasında doğum kanalından bakteri geçişi
• Belirtiler: Solunum sıkıntısı, ateşsiz hipotermi, beslenmeme, halsizlik, sepsis
• **Önlenebilir**: Doğumda IV antibiyotik ile büyük oranda engelleniyor

Geç başlangıçlı GBS (Late-Onset GBS — LOGBS)

• Bebek **7. gün ile 3. ay arasında** hastalanır
• Sebep: Anne sütü, çevreden geçiş, hastane temas, kardeş
• Belirtiler: Ateş, beslenmeme, irritabilite, menenjit (boyun sertliği yok genelde, fontanel bombelik)
• **Tarama önlemiyor** — çünkü bulaşma sonradan oluşuyor

GBS Taraması Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Zamanlama

CDC, ACOG ve Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD) önerisi: 36 0/7 - 37 6/7. gebelik haftası

Eskiden 35-37 hafta arasıydı, 2019 ACOG güncellemesiyle 36+0'a çekildi. Sebep: GBS taşıyıcılığı zamanla değişebildiği için doğuma daha yakın yapılan tarama daha güvenilir. Test sonucu **5 hafta geçerli**.

Test nasıl yapılıyor?

Süreç çok basittir, **5 dakika** sürer:

1. Doktorunuz veya ebeniz steril, ince pamuklu bir çubuk (sürüntü çubuğu) kullanır

2. Önce **vajinanın alt bölümünden**, sonra **rektumdan (anal kanal — 2 cm içeri)** sıvazlama tarzı örnek alır

3. Aynı çubukla iki örnek alınabilir (CDC önerisi)

4. Çubuk transport ortamına konur ve laboratuvara gönderilir

5. Sonuç **48-72 saatte** çıkar

**Acı verir mi?** Hayır. Vajinal smear gibi kısa bir bası hissi olabilir, kanama olmaz. Sürüntü serviksten değil sadece dış vajinal alandan alınır, gebeliğe zarar vermez.

Kendiniz alabilir misiniz?

**Evet, doğru tekniği biliyorsanız.** ACOG ve CDC onaylı self-collection mevcut. Bazı hastaneler kit veriyor, evde alıp götürüyorsunuz. Ancak ilk seferse mutlaka sağlık personelinin alması daha güvenli.

Test ne kadar güvenilir?

PCR bazlı testler **%95+ duyarlılık** sağlıyor. Geleneksel kültür ortamı (Granada agar, selektif besiyeri) %80-85. Türkiye'de hem PCR hem kültür kullanılıyor. Eski "rapid antigen" testleri artık önerilmiyor — yanlış negatif çok yüksek.

Test Sonucum Pozitif Çıktı, Şimdi Ne Olacak?

Önce sakin olun: Bu çok yaygın bir durum

Hamilelerin %10-30'u pozitif çıkıyor — yani siz yalnız değilsiniz. Pozitif olmanız "bebeğim hasta olacak" anlamına gelmez. Tedavi etmenin yolu çok net: **doğum sırasında IV antibiyotik**.

Doğum sırasında ne yapılacak?

**Intrapartum Antibiyotik Profilaksisi (IAP)** denilen protokol uygulanır:

1. Doğum başladığında veya su geldiğinde (membran rüptürü) hastaneye gelirsiniz

2. **Doğum başlangıcından itibaren 4 saatte bir** damar yoluyla antibiyotik verilir

3. Doğum gerçekleşene kadar devam eder

4. **En etkili olması için en az 4 saat öncesinde başlanmalı** — bebeğin kana antibiyotik geçişi için

Hangi antibiyotik kullanılır?

Birinci tercih: Penisilin G (5 milyon ünite IV başlangıç, sonra 4 saatte bir 2.5-3 milyon ünite)

Alternatifler:

• **Ampisilin** (2 g IV başlangıç, 4 saatte bir 1 g) — penisilin yoksa
• **Sefazolin** (2 g IV başlangıç, 8 saatte bir 1 g) — hafif penisilin alerjisi (sadece döküntü)
• **Klindamisin** (900 mg IV her 8 saatte bir) — ağır penisilin alerjisi (anafilaksi); dirençlilik testi negatifse
• **Vankomisin** (20 mg/kg IV her 8 saatte bir, max 2 g) — klindamisin direnci varsa veya bilinmiyorsa

**Önemli:** Penisilin alerjiniz varsa testi yaptıran doktora söyleyin; test öncesi alerji notu alınmalı ki sonuç pozitif çıkarsa direnç testi (klindamisin/eritromisin direnci) de yapılsın.

Sezaryen olacaksam yine antibiyotik gerekiyor mu?

**Sezaryen + zar bütün + doğum başlamamışsa GBS profilaksisi gerekmez.** Çünkü bebek doğum kanalından geçmiyor. Ama **sezaryen kararı doğum başladıktan sonra alındıysa veya su geldiyse** profilaksi yine de uygulanır (zaten sezaryen için verilen profilaktik antibiyotik bunu kapsar).

Tarama Yapılmadıysa Veya Sonuç Bilinmiyorsa

Bazı durumlarda **tarama yapılmamış veya sonuç doğumda elde yoksa**. Bu durumda **risk bazlı yaklaşım** uygulanır. Şu kriterlerden BİRİ varsa antibiyotik verilir:

• **Doğum 37. haftadan önce başladı** (preterm doğum)
• **Su geldi 18 saatten fazla zaman geçti** (uzamış zar rüptürü)
• **Annede ateş 38 °C'nin üstünde** (intrapartum ateş)
• **Önceki bebekte GBS hastalığı geçirilmiş**
• **Bu gebelikte GBS bakteriürisi (idrar kültüründe GBS) saptanmış**

Bu beş kriterden hiçbiri yoksa antibiyotik verilmez.

Yenidoğan Tarafında Ne Yapılır?

Annenin pozitif veya pozitif kabul edildiği durumlarda bebek için iki yaklaşım var:

1. Anne yeterli antibiyotik aldıysa (en az 4 saat önce başlanmış 2 doz)

• Bebek normal yenidoğan bakımı alır
• **48 saat boyunca hastanede gözlem** önerilir
• Ateş, beslenmeme, solunum sıkıntısı, hipotermi takibi
• Sorun yoksa eve gönderilir

2. Anne antibiyotik almadı veya yetersiz (4 saatten az)

• Bebek **48 saat boyunca yakın gözlemde** kalır
• Doğum öncesi/anı risk faktörleri varsa kan kültürü, tam kan sayımı, CRP alınır
• Klinik şüphe varsa **ampirik antibiyotik** (ampisilin + gentamisin) başlanır, kültür sonucuna göre 36-48 saatte kesilir

Yenidoğanda GBS hastalığı belirtileri

Hastaneden çıktıktan sonra ilk 7 günde şu belirtiler için **acil hastaneye** götürün:

• **Ateş 38 °C üstü veya hipotermi 36 °C altı**
• **Beslenmeme, emmeme**
• **Aşırı uyuklama veya çok huzursuzluk**
• **Hızlı/zorlu solunum, inleme, göğüs çekilmeleri**
• **Cilt morarması, lekelenme**
• **Konvulsiyon (havale)**

GBS Pozitif Annenin Sıkça Sorduğu Sorular

1. Ben pozitifim, bebeğim mutlaka hastalanır mı?

Hayır. Tarama + IAP ile bebeğin GBS hastalığı geçirme riski **%75-90 azalıyor**. Antibiyotik verilmemiş pozitif annede bebek hastalanma oranı %1-2 iken, IAP sonrası bu oran **%0.05-0.2'ye** iniyor.

2. Bir sonraki gebeliğimde de pozitif çıkar mıyım?

GBS taşıyıcılığı zamanla değişiyor. Bu gebelikte pozitif olmanız bir sonrakinde de pozitif olacağınız anlamına gelmiyor. Her gebelikte tarama tekrarlanır.

3. GBS taşıyıcılığını yok edebilir miyim? Antibiyotik kürü işe yarar mı?

Hayır. Gebelikte oral antibiyotik kürü GBS'i yok etmiyor — bakteri bağırsaktan tekrar üreyip kolonileniyor. Sadece doğum sırasında verilen IV antibiyotik bebeği koruyor.

4. Probiyotik veya doğal yöntemler GBS'i azaltır mı?

Lactobacillus rhamnosus, L. reuteri içeren probiyotikler bazı çalışmalarda GBS yükünü azaltıyor ama **GBS'i tamamen yok ettiği veya IAP'ı gereksizleştirdiği kanıtlanmadı**. Tarama ve IAP standart olmaya devam ediyor.

5. Sarımsak, çay ağacı yağı, kolloidal gümüş GBS'i tedavi eder mi?

Hayır. Bu yöntemlerin hiçbiri kanıtlanmış etkiye sahip değil. Bazıları (örneğin yüksek doz çay ağacı yağı) gebelikte zararlı olabilir. Doktorunuzun önerdiği IV antibiyotiği uygulamak gerekiyor.

6. Doğum öncesi vajinal duş veya temizlik yardım eder mi?

Vajinal klorheksidin yıkamasıyla yapılan çalışmalar IV antibiyotik kadar etkili olmadığını gösterdi. CDC ve ACOG bu yöntemi önermiyor.

Tarama Yaptırmazsam Ne Olur?

Bu kişisel bir karardır ama bilgilendirilmiş bir karar olmalıdır:

• Tarama olmadan bebeğin GBS hastalığı geçirme olasılığı **1.000'de 1-3**
• Tarama + IAP ile bu olasılık **5.000'de 1**
• GBS sepsisi geçiren bebeklerde mortalite **%4-6**, sağ kalanlarda %20-50'sinde nörolojik sekel

Hastane yönetmenliği gereği bazı kurumlar tarama yapmayanlara doğumda risk bazlı yaklaşımla yine antibiyotik verebilir. Çıkarınız için yaptırmak en güvenli yol.

Önleme: Hamileliğin Geri Kalanında Ne Yapabilirsiniz?

• **36-37. hafta tarama randevusunu kaçırmayın**
• **İdrar yolu enfeksiyonu (yanma, sık idrar) belirtisi varsa hemen kontrol edin** — GBS'li idrar yolu enfeksiyonu erken doğum riskini artırıyor
• **Doğum çantanıza GBS sonucunuzun fotokopisini koyun** — başka hastanede doğum yapmak zorunda kalırsanız işe yarar
• **Penisilin alerjiniz varsa kayıt edin** — alerji testi yaptırın, anafilaksi mi yoksa hafif döküntü mü olduğunu netleştirin

Bibliyografi ve Güvenilir Kaynaklar

• **CDC: Group B Strep — Pregnancy Guidelines (2019 Update)** — Tarama ve IAP protokolü
• **ACOG Committee Opinion No. 797 (2020)** — Prevention of Early-Onset Group B Streptococcal Disease
• **Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD) Klinik Rehberi 2022** — Türkiye için güncel öneri
• **WHO Guidelines on Maternal and Newborn Care** — GBS önleme stratejisi
• **NICE Guideline NG195 (2021)** — Group B streptococcus prevention (UK)
• **Türk Neonatoloji Derneği — Yenidoğan GBS Yönetimi 2023**

> **Önemli not:** Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. GBS taraması ve doğum planı için kadın doğum hekiminizle görüşün.

İlgili Momwo İçerikleri

• [Doğum Çantası Hazırlığı: Eksiksiz Kontrol Listesi](/blog/dogum-cantasi-hazirligi)
• [Hamilelikte Preeklampsi (Gebelik Zehirlenmesi)](/blog/hamilelikte-preeklampsi)
• [Doğum Planı Nasıl Hazırlanır?](/blog/dogum-plani-hazirlama)
• [Yenidoğanda Solunum Sıkıntısı (RDS)](/blog/yenidoganda-solunum-sikintisi-rds)
• [Yenidoğan Sarılığı ve Fototerapi](/blog/yenidoganda-sariligi-ve-fototerapi)
• [Hamilelikte Sık Görülen Rahatsızlıklar](/blog/hamilelikte-sik-gorulen-rahatsizliklar)