Çocukta Krup (Havlama Tarzı Öksürük): Belirti, Tedavi ve Acil İşaretler

# Çocukta Krup (Havlama Tarzı Öksürük): Belirti, Tedavi ve Acil İşaretler

Gecenin ortasında çocuğunuzun aniden boğuk, havlayan bir köpek gibi öksürdüğünü duyduğunuzda kalbiniz duracak gibi olur. Bu klasik **krup tablosu** — tıp dilinde **laringotrakeit** veya **viral krup**. 6 ay-6 yaş arasında çok yaygın; çoğu çocuk en az bir kez geçirir. Çoğunlukla evde yatışır ama bazı işaretler 112'yi gerektirir. Bu rehberde **havlama öksürüğü tanımak, evde rahatlatmak, ne zaman acile koşmak** — anne dostu dille net.

> **Krup hızlıca anlamak:** Üst solunum yolu enfeksiyonu (ses telleri ve nefes borusunun girişi şişer) → daralan hava yolundan geçen hava "havlama tarzı" ses yapar. Çoğu vaka 3-5 günde geçer. **Asıl tehlike: nefes alırken çocuğun mavimsi/morumsu rengi veya tükürük yutmama → hemen 112.**

Krup Nedir, Hangi Yaşta Görülür?

Krup **viral bir hastalıktır** — en sık parainfluenza virüsü 1, 2, 3 (özellikle parainfluenza tip 1) sebep olur. Diğer sebepler: RSV, influenza, adenovirüs, korona virüs.

Yaş aralığı:

• En sık: 6 ay - 3 yaş
• Sıklığı azalır: 3-6 yaş
• Nadir: 6 yaş üstü (bu yaşta düşünülürse epiglotit veya yabancı cisim ekarte edilmeli)
• Erkek > Kız (1.4 kat)

**Mevsim:** Sonbahar ve kış pikleri (Ekim-Mart). Bir çocuk her sezon 1-2 kez geçirebilir.

Belirtileri: Klasik 3'lü

1. **Havlama tarzı öksürük (köpek gibi havlama):** Karakteristik. Bir kez duyduğunuzda hayatınız boyunca tanırsınız. Aniden gece başlar.

2. **Kısık ses (afoni veya disfoni):** Ses telleri şiş, sesi çıkmıyor veya boğuk.

3. **Stridor (içe çekerken öten ses):** Ciddi vakada nefes alırken duyulan ıslık benzeri ses. Soluk borusu girişi daralmış.

Eşlik eden belirtiler:

• Düşük-orta ateş (38-39°C)
• Burun akıntısı, hapşırma (1-2 gün önce başlar)
• Geceleri kötüleşir, gündüz hafifler
• Ağlama, korku → semptomlar artar (panik nefesi)
• Kusma nadir (ağır vakada)

**Patern:** Belirtiler 2-3 gece üst üste tekrarlar, gündüz hafifler. 4-7 günde tamamen düzelir.

Westley Skoru: Doktor Hangi Kriterlerle Şiddeti Belirler?

Acil servisteyseniz hekim Westley krup skorunu hesaplar. Skor 0-17 arası, 5 kriter:

Skor yorumu:

• 0-2: Hafif (evde yönetim)
• 3-5: Orta (acil değerlendirme)
• 6-11: Şiddetli (hastane)
• 12+: Yoğun bakım/entübasyon riski

Kırmızı Bayrak — 112 Acil İşaretler

Aşağıdakilerden BİRİ varsa hemen 112 arayın:

**112'yi ararken:** "Çocuğum havlama tarzı öksürüyor, mor [veya nefes alamıyor]" deyin. Operatöre yaşı, kiloyu, mevcut durumu söyleyin. Hat üstünde kalın.

Krup mu, Yoksa Daha Ciddi Bir Durum mu?

Krup ile karıştırılan durumlar — ayırıcı tanı:

Doktorlar genelde tanıyı **klinik olarak** koyar — boyun röntgeni "kalem ucu" işareti gösterirse destekler ama gerekli değildir.

Evde Müdahale: 7 Adımlık Plan

1. Soğukkanlı Olun

Çocuğun ağlaması ve panik = nefesi daha da darlar. Sakin olun, kucağınıza alın, alçak sesle konuşun. Sallamak, ninni, dikkat dağıtma yardımcı.

2. Soğuk/Serin Hava

Eski klasik tedavi: çocuğu pencere önüne götürün, balkona çıkın (ılık örtün), buzdolabının kapağını açtırın. Soğuk hava ses tellerinin şişmesini azaltır. **5-10 dakikada belirgin rahatlama** görülür.

3. Buharlı Banyo (Tartışmalı ama Faydalı Olabilir)

Bilimsel kanıt zayıf ama pratikte çalışan bir yöntem: banyoda sıcak suyu açın, kapı kapalı banyoyu buharla doldurun, çocuğu 10-15 dakika orada nefes alsın. **Direkt buharlı tencere üzerine tutmayın — yanık riski yüksek.**

4. Dik Pozisyon

Yatay pozisyon nefes almayı zorlaştırır. Çocuğunuzu kucağınızda dik tutun, oturmasına yardımcı olun, yastık desteği verin. Uyurken biraz yüksek başlık altına yastık.

5. Sıvı

Su içirin (ilik). Su tükürük tellerini nemlendirir. Sütlü/yoğurtlu içecek balgamı koyulaştırabilir, hafif vakada sınırlı.

6. Ateşi Düşürün

38.5°C üzeri ateşte parasetamol (15 mg/kg/doz, 4-6 saatte bir) veya ibuprofen (10 mg/kg/doz, 6-8 saatte bir, 6 ay üstü). **Aspirin YASAK** (Reye sendromu).

7. Sigara Dumanından Uzak

Pasif sigara dumanı krup atağını ciddi şekilde uzatır ve ağırlaştırır. Ev içinde sigara kesinlikle içilmez.

Tıbbi Tedavi: Hekim Ne Verir?

Hafif krup (Westley 0-2):

• Tek doz oral deksametazon 0.15-0.6 mg/kg
• Nadir vakada nebulize budesonid
• Evde takip

Orta-şiddetli krup (Westley 3+):

• Deksametazon 0.6 mg/kg (max 16 mg) — IM veya oral
• Nebulize epinefrin (rasemik veya L-epinefrin) — 10-30 dk içinde belirgin rahatlama, 2 saat sonra etki azalır (rebound olabilir)
• Oksijen desteği (saturasyon < %92)
• Hastane gözlem 4-6 saat (epinefrin sonrası)
• Ağırlaşırsa entübasyon ve yoğun bakım

**Antibiyotik:** Krup viral, antibiyotik **gereksiz**. Bakteriyel komplikasyon (otit, pnömoni) varsa eklenir.

**Mukolitik şuruplar:** Krup'ta etkisi kanıtlanmamış, gereksiz.

**Soğuk algınlığı şurupları (dekonjestan, antihistaminik):** 6 yaş altı önerilmez, krup'ta katkısı yok.

Anne Yanılgıları — 5 Mit Yıkıyoruz

**Mit 1: "Krup geçer mi yoksa kalıcı mı?"**

Gerçek: Tamamen geçer, kalıcı hasar bırakmaz. 4-7 günde düzelir.

**Mit 2: "Aşı krup'tan korur."**

Gerçek: Spesifik krup aşısı yok. Ama influenza ve hib aşısı bazı sebeplerden korur.

**Mit 3: "Bir kez geçirirsen bağışıklık kazanırsın."**

Gerçek: Hayır. Farklı virüsler tekrar krup yapabilir. Bir çocukta 5-6 atak görülebilir.

**Mit 4: "Bal/limon krupta iyi gelir."**

Gerçek: Bal **1 yaş altı yasak** (botulizm). 1+ yaşta öksürüğü hafifletir, ama krupta hava yolu darlığını çözmez. Soğuk hava + steroid altın standart.

**Mit 5: "Buharlı tencere üstüne tutmak gerekir."**

Gerçek: Yanık riski **çok yüksek** — yıllarca önce yapılırdı, artık önerilmez. Banyo buharı yeterli ve güvenli.

Hekim Randevusunda Sormanız Gereken 6 Soru

1. Krup atak şiddeti hangi seviyede (Westley)?

2. Steroid ilacının dozu ve süresi nedir?

3. Tekrar atak gelirse evde ne yaparım, hangi belirtide hastaneye?

4. Çocuğum sigara dumanına maruz kalıyorsa nasıl korurum?

5. Tekrarlayan krup için (yılda 3+ atak) ileri tetkik gerekir mi?

6. Aile hekimi mi, çocuk doktoru mu, KBB mi takip edecek?

Türkiye'de Pratik Bilgi

Hangi acil servise:

• Çocuk hastanesi (varsa) — birinci tercih
• Devlet hastanesi çocuk acil
• Özel hastane çocuk acil (SGK kapsamı)

Maliyet:

• SGK kapsamı: ücretsiz acil + tedavi
• Özel acil: 600-1500 TL muayene + nebülize işlem 200-400 TL
• Deksametazon ampul 25-50 TL, oral form 30-60 TL
• Nebulizatör (ev için): 800-1800 TL (kronik vakalarda mantıklı)

112 mi, taksi mi?

• Çocuk mor/uyuşuk/nefes alamıyor → 112 (yolda oksijen vereceklerdir)
• Hafif-orta → arkadaş/eş ile araba ile acil servis (siz arkada çocukla)
• Tek başınaysanız → 112 daha güvenli (yolda durum kötüleşebilir)

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

**S: Krup bulaşıcı mı?**

C: Evet, viral. Damlacık + temas. Çocuğunuz 7-10 gün okul/kreşten uzak kalsın (özellikle ateşli ise).

**S: Krup atak gece niye olur?**

C: Yatay pozisyonda hava yolu daha çok daralır. Mukus birikir. Vücut sıcaklığı dalgalanması da etkili.

**S: Kardeşim hamile, krup geçiren çocuk yanına gelmesin diyor — doğru mu?**

C: Krup gebelikte kötü değil ama eşlik eden virüs (parainfluenza, RSV) bulaştırılabilir. 1 hafta uzak durmak mantıklı.

**S: Krup geçirdi şimdi öksürük devam ediyor, normal mi?**

C: 1-2 hafta artçı öksürük olabilir. Belirgin nefes darlığı yoksa beklenir.

**S: Çocuğum artık 6 yaşında, bir daha krup olur mu?**

C: 6+ yaş nadir. Olursa bakteriyel sebep veya başka tanı (astım, yabancı cisim) ekarte edilmeli.

**S: Spazmodik krup (gece tekrarlayan) nedir?**

C: Aniden gece başlar, sabah hiçbir şey yok. Alerji ve refluks ile ilgili olabilir. Tekrarlarsa pediatrist + KBB değerlendirmesi.

**S: Çocuğum yılda 4 kez krup oluyor, normal mi?**

C: Tekrarlayan krup (rekürren krup): yılda 3+ atak. Astım, alerji, GERD (refluks), immün eksiklik araştırılmalı.

**S: Krup sırasında bebek emer mi?**

C: Hafif vakada evet. Şiddetli vakada nefes darlığından emmez — sıvı kontrolü için doktor başvurusu.

Kaynaklar

• Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği — Krup Klinik Rehberi
• AAP (American Academy of Pediatrics) — Croup Management Guidelines
• Cochrane Review — Glucocorticoids for Croup (2018)
• BMJ Best Practice — Viral Croup (Laryngotracheobronchitis)

İlgili İçerikler

• [Çocukta Ateş: Ne Zaman Endişelenmeli?](/blog/cocukta-ates-rehberi)
• [Çocukta Astım Belirtileri ve Tedavisi](/blog/cocuk-astim-rehberi)
• [Bronşiolit ve RSV Enfeksiyonu](/blog/bronsiolit-rsv-rehberi)
• [Çocuk Acilde Ne Zaman Hastaneye?](/blog/cocuk-acil-rehberi)

> **Sonuç:** Krup gece korkutur ama çoğu vaka evde yatışır. Soğuk hava + sakinlik + dik pozisyon + steroid (gerekirse) altın standart. Mor renk, tükürüğü yutamama, dinlenmede stridor → 112. Tekrarlayan ataklarda altta yatan sebep arayın.

Yaşa Göre İlaç Doz Tablosu (Kg Başına)

Krup için kullanılan ilaçların güvenli doz aralıkları. **Doktor reçetesi olmadan kullanmayın**, bu tablo hastane başvurularında ne beklediğinizi anlamak içindir:

Deksametazon (Steroid)

Etki süresi 12-24 saat. Tek doz yeterli, tekrar genellikle gerekmez.

Nebulize Epinefrin (L-epinefrin %1)

10-30 dakikada belirgin rahatlama, etki 2 saat. Hastane gözlem 4 saat zorunlu (rebound).

Parasetamol (Ateş ve ağrı için)

15 mg/kg/doz, 4-6 saatte bir, max 60 mg/kg/gün.

Krup Atağında Saat Saat Plan

00:00 (Atak başladı)

• Sakin olun, çocuğu kucağınıza alın
• Pencereyi açın veya buzdolabını açtırın → soğuk hava
• 5 dk gözleyin

00:05 (5 dakika sonra)

• Hâlâ kötü mü? Banyoya girin, sıcak suyu açın, buhar dolsun, 10 dk
• Hidrasyon: ılık su yudumlatın
• Stridor dinlenmede mi var?

00:15 (15 dakika sonra)

• Stridor sadece ağlarken, mor değil → evde takip
• Stridor dinlenmede, çekilme var → hastane (özel araba)
• Mor, tükürük yutamıyor, uyuşuk → 112

00:30 (Hastanede)

• Triyaj → Westley skoru
• Hafif: oral deksametazon, gözlem 1-2 saat, taburcu
• Orta-şiddetli: nebülize epinefrin + dexa, gözlem 4 saat
• Çok şiddetli: oksijen, yoğun bakım

Ev tedavisi sonrası takip:

• 24 saat: gece tekrarı olur mu izleyin
• 48 saat: rahatlamayla beraber ateş devam ederse tekrar muayene
• 72 saat sonra hâlâ stridor → bakteriyel komplikasyon, antibiyotik gerekebilir

Tekrarlayan Krup: Altta Ne Var?

Yılda 3+ krup atağı geçiren çocuklarda araştırılması gerekenler:

İleri tetkik için: çocuk göğüs hastalıkları + KBB + immünoloji konsültasyonu. Gerekirse polisomnografi (uyku çalışması).