İnek Sütü Protein Alerjisi (CMPA) Özel Formülleri: Türkiye 2026 Rehberi

Anahtar Çıkarımlar (TL;DR)

İnek sütü protein alerjisi (Cow's Milk Protein Allergy, CMPA) Türkiye'de bebeklerin yaklaşık %2-3'ünü etkileyen bir alerji türüdür. Tedavinin temeli annelerde ineksütü diyetiyle emzirme; emzirme mümkün değilse doktor reçeteli özel formüllerdir. Birinci basamak: yoğun hidrolize formül (Aptamil Pepti, Nutramigen, Alfaré). Ağır vakalarda: aminoasit bazlı formül (Neocate, Alfamino). Bu formüller SGK/sağlık raporu ile karşılanır, eczanelerde reçete ile satılır. Soya formülü 6 ay altı bebeklere önerilmez.

---

İnek Sütü Protein Alerjisi (CMPA) Nedir?

İnek sütü protein alerjisi, bebeğin bağışıklık sisteminin inek sütündeki proteinleri (kazein ve peynir altı suyu/whey proteinleri) zararlı olarak algılayıp reaksiyon vermesidir. Laktoz intoleransıyla karıştırılmamalı:

• CMPA: Süt proteinine bağışıklık sistemi tepkisi (alerji) — yenidoğan ve süt çocuğunda görülür.
• Laktoz intoleransı: Süt şekerinin sindirilmemesi (enzim eksikliği) — daha çok büyük çocuk ve yetişkinlerde.

CMPA iki türde gelişebilir:

1. IgE aracılı (anlık tip): Süt alındıktan dakikalar–2 saat içinde döküntü, kusma, hırıltı, anafilaksi.

2. Non-IgE aracılı (geç tip): Saatler-günler içinde kronik ishal, mukuslu/kanlı kaka, kilo alamama, atopik egzama, şiddetli reflü.

Belirtileri tanımak için [bebeklerde inek sütü protein alerjisi belirtileri rehberimizi](/blog/bebeklerde-inek-sutu-alerjisi) oku.

Tanı Konulduktan Sonra Beslenme Yaklaşımı

ESPGHAN ve WAO DRACMA 2022 rehberine göre tedavi basamakları:

1. Anne Sütü Alan Bebek

• Anne süt diyetinden ineksütü ve süt ürünlerini çıkarır (kalsiyum + D vitamini takviyesi şart). 2-4 hafta uygulanır, belirti gerilerse tanı doğrulanır.
• Annede gizli süt kaynaklarına dikkat: hazır gıdalarda peynir altı suyu (whey), kazein, kazeinat, laktalbümin.
• Anneye soya, fıstık vb. çoklu eliminasyon gereksiz; sadece ineksütü çıkarılır (ek belirti yoksa).

2. Mama Alan Bebek

Mevcut mama bırakılır, doktor reçetesi ile özel formüle geçilir.

3. Karışık (Anne sütü + mama) Bebek

Anne sütü devam eder, mama yerine özel formül başlanır.

Türkiye'de Bulunan CMPA Özel Formülleri (2026)

> Önemli: Aşağıdaki ürünler doktor reçetesi ile eczanede satılır, çocuk doktorunun veya çocuk alerji uzmanının yazılı raporuyla SGK kapsamında karşılanabilir. Marka karşılaştırması bilgilendirme amaçlıdır; bebeğine uygun olanı doktorun seçer.

A) Yoğun Hidrolize Formüller (eHF — extensively hydrolyzed formula)

Süt proteinleri çok küçük peptitlere parçalanmıştır; bebeklerin %90'ı tolere eder. CMPA tedavisinde birinci basamak.

> Dikkat: "HA" (hipoalerjenik) etiketli formüller (örn. Aptamil HA, Hipp HA) kısmi hidrolizedir ve CMPA tanısı konmuş bebek için yeterli değildir. Bunlar atopi riskli bebekte koruyucu amaçlı kullanılır, tedavide değil.

B) Aminoasit Bazlı Formüller (AAF)

Süt proteinleri tamamen aminoasitlere parçalanmıştır; alerjen değildir. Bebeklerin %100'ü tolere eder.

Endikasyonlar:

• Yoğun hidrolize formüle de tepki veren bebekler
• Anafilaksi öyküsü
• Çoklu besin alerjisi
• Şiddetli enteropati (bağırsak hasarı)
• Eozinofilik özofajit (yemek borusu iltihabı, eozinofilik özofajit)

C) Soya Formülü — Sınırlı Yer

ESPGHAN ve AAP, 6 aydan küçük bebeklere CMPA için soya formülü önermez (soya alerjisi çapraz reaksiyon riski %10-15, fitoöstrojen içerir). 6 ay sonrası ekonomik gerekçe veya hidrolize formüle uyum sorunu varsa düşünülebilir, ama tercih hidrolize/aminoasit formüldür.

D) Pirinç Hidrolizatı Formülü

Türkiye'de yaygın değildir; bazı Avrupa ülkelerinde alternatif olarak kullanılır.

Reçete, Rapor ve SGK Süreci

Adım 1: Doktor Tanısı

Çocuk doktoru veya çocuk alerji uzmanı tanı koyar:

• Detaylı anamnez (semptom, beslenme öyküsü)
• IgE testi (anlık tip için)
• Eliminasyon-provokasyon testi (geç tip için, hastane kontrolünde)
• Kanlı kakada laktoferrin/kalprotektin (gerekirse)

Adım 2: Sağlık Kurulu Raporu

• Çocuk doktoru/alerji uzmanı uzun süreli kullanım için heyet raporu hazırlar.
• Raporda formülün adı, miktarı, süre (genelde 6 ay-1 yıl) belirtilir.
• Rapor SGK kapsamında olduğunda ilaç gibi karşılanır (eczaneden çıkış var).

Adım 3: Eczanede Tedarik

• Reçete + rapor ile eczanede satın alınır.
• SGK bu formülleri "endikasyon dışı ilaç listesi" üzerinden değerlendirir; her marka kapsamda olmayabilir, doktorun en uygun reçete formunu yazar.
• 2025 SUT (Sağlık Uygulama Tebliği) 2025 sonrası bazı kurallar değişebilir; eczacın güncel kapsamı kontrol eder.

Adım 4: Devlet Hastaneleri / 3. Basamak

• Üniversite ve şehir hastanelerinin çocuk alerji polikliniklerinde değerlendirme yaptırabilirsin.
• Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde rapor süreci aile hekimi yönlendirmesiyle başlar.

> Maliyet uyarısı: Reçetesiz veya kapsam dışında alındığında bu formüller pahalıdır (1 kutu 700-1500 TL arası, aylık 4-8 kutu kullanımı olur). Mutlaka rapor sürecini takip et.

Geçiş ve Uyum

• Tat farkı: eHF ve AAF formülleri normal mamadan acımtraktır. Bebek ilk 24-72 saat reddedebilir.
• Geçiş yöntemi: Eski mama ile yeni mamayı karıştırma (alerji tedavisi başarısız olur). Doktor önerisiyle "sıcaklık + alıştırma" — bazı bebekler vücut sıcaklığında daha iyi alır.
• Reflü değişimi: Hidrolize formüller daha hızlı sindirildiği için bebek daha sık acıkabilir; öğün sayısı 1-2 artabilir.
• Kaka değişimi: Yeşilimsi, daha sık ve hafif kokulu kaka normal.

Kaç Yaşına Kadar Devam Eder?

CMPA bebeklerin büyük çoğunluğunda kendiliğinden geriler:

• 1 yaşında %50
• 3 yaşında %75
• 5 yaşında %90 oranında tolerans gelişir.

Doktor 6-12 ayda bir provokasyon testi ile yeniden değerlendirir.

Anneye Diyet Desteği

Emziren anne ineksütü ürünlerini kestiğinde:

• Kalsiyum: Günde 1000-1300 mg. Kaynaklar: pekmez, susam, badem, brokoli, ıspanak, kırmızı meyve, sardalya kılçığı.
• D Vitamini: Günde 600-1000 IU takviye (doktor onayıyla).
• B12: Aktif bitkisel diyetteyse takviye.
• Etiket okuma alışkanlığı: Whey, kazein, kazeinat, laktalbümin, laktoglobulin, hidrolize süt proteini, "süt tozu" geçen tüm ürünler dışarda.

Sıkça Sorulan Sorular

CMPA olan bebeğim hep özel mama mı kullanacak?

Hayır. Çoğu bebekte CMPA 1-3 yaş arasında geriler. Doktor düzenli kontrolde provokasyon testiyle toleransı değerlendirir ve normal mamaya geçişi planlar.

Aptamil Pepti ile Nutramigen arasında fark var mı?

Her ikisi de yoğun hidrolize formüldür. Aptamil Pepti whey hidrolizatı + GOS/FOS prebiyotik içerir; Nutramigen LGG kazein hidrolizatı + Lactobacillus rhamnosus GG probiyotik içerir. Her ikisi de etkilidir; bebeğin tolere ettiği önemlidir, doktorun seçer.

Soya formülü güvenli mi?

6 aydan küçük bebeklerde önerilmez. 6 ay sonrası soya alerjisi ekarte edildiyse alternatif olabilir, ancak tercih hidrolize/aminoasit formüldür.

Keçi sütü formülü CMPA için kullanılabilir mi?

Hayır. Keçi sütü proteini ile inek sütü proteini çapraz reaksiyon yapar (yaklaşık %90). CMPA tanılı bebeğe asla verilmemeli.

"HA" (hipoalerjenik) mama ile CMPA mama arasındaki fark nedir?

HA mamalar kısmi hidrolizedir ve atopi riskli bebeklerde koruyucu amaçla kullanılır. CMPA tanısı konmuş bebek için yeterli değildir; tanı konduğunda yoğun hidrolize (eHF) veya aminoasit (AAF) formül gerekir.

Aminoasit mamayı bebeğim içmiyor, ne yapmalıyım?

Aminoasit formülünün acımtrak tadı bebek için zorlu olabilir. Doktoruna danış; sıcaklığı vücut sıcaklığında ver, kaşıkla ağzına alıştır, anne sütüyle birleştir (gerekirse). Birkaç gün sonra çoğu bebek alışır. Reddi sürerse pediatrik beslenme uzmanına başvur.

CMPA tanısı için kanda IgE testi yeterli mi?

Hayır. IgE aracılı tip için kullanışlı, ancak non-IgE (geç tip) vakalarda IgE negatif çıkar. Kesin tanı için eliminasyon-provokasyon testi altın standarttır.

---

İlgili İçerikler

• [Bebeklerde İnek Sütü Protein Alerjisi Belirtileri](/blog/bebeklerde-inek-sutu-alerjisi)
• [Bebeklerde Reflü Belirtileri](/blog/bebeklerde-reflu)
• [Bebek Mama Miktarı Hesaplama](/bebek-mama-miktari-hesaplama)
• [Anne Sütü Saklama Kuralları 2026](/blog/anne-sutu-saklama)
• [Çocuk Alerji Uzmanı Bul](/uzmanlar?specialty=cocuk-allerji)

Kaynaklar

1. ESPGHAN. Diagnosis and Management of Cow's Milk Protein Allergy. 2023.

2. World Allergy Organization. DRACMA Guidelines: Diagnosis and Rationale for Action against Cow's Milk Allergy. 2022.

3. AAP. Hypoallergenic Infant Formulas. 2023.

4. TİTCK. Endikasyon Dışı İlaç Listesi 2025.

5. SGK. Sağlık Uygulama Tebliği — Beslenme Ürünleri. 2025.

---

Tıbbi İnceleme: Çocuk Alerji ve İmmünoloji Uzmanı (Momwo Sağlık Editörlüğü)

Yayın Tarihi: 9 Mayıs 2026

Son Güncelleme: 9 Mayıs 2026

> Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, doktor önerisi yerine geçmez. Bebeğine özel formül kullanma kararı, çocuk doktoru veya çocuk alerji uzmanı tarafından muayene ve testler sonrasında verilir. Asla kendi başına marka değiştirme.