Anne Sütü Saklama Süresi: Oda, Buzdolabı, Derin Dondurucu Saat Tablosu

Sütünüzü sağıp saklamak, çalışan anne için, eşine destek olmak isteyen partneriniz için ve bebeğinizin gece beslenmelerini paylaşmak için olmazsa olmaz. Ama yanlış sıcaklıkta tutulan, fazla bekletilen veya yanlış çözdürülen sütün besin değerleri ve bağışıklık kalkanı zayıflar; en kötüsü bakteri üremesi olur. Bu rehberde Türkiye Halk Sağlığı, ABD CDC, UNICEF ve Akademi Pediatri Dernekleri'nin (American Academy of Pediatrics, AAP) en güncel saat-süre tablolarını, hangi kabı seçmeniz gerektiğini ve "yanlışlıkla unuttum, atayım mı?" sorusunun cevabını bulacaksınız.

Neden Saklama Kuralları Bu Kadar Önemli?

Anne sütü "canlı" bir besin. İçinde sadece protein, yağ, şeker değil; antikorlar, beyaz hücreler, bağırsak florasını besleyen oligosakkaritler ve enzimler var. Bu bileşenler ısıya, ışığa ve zamana duyarlı.

Yanlış saklama:

• Antikorların aktivitesini azaltır (bağışıklık koruması zayıflar)
• Lipaz enzimi sayesinde yağı kötü kokulu hâle getirebilir (sabun-metalik koku)
• Bakterilerin (özellikle Staphylococcus, Bacillus cereus) üremesine ortam sağlar
• Vitamin C ve B grubu vitaminleri kaybeder

Önemli bir not: Anne sütü, formülaya göre kirlenmeye daha dirençlidir çünkü kendi koruyucu antikorlarını taşır. Yine de standart kuralları unutmamak gerekir.

Altın Standart Saat-Süre Tablosu

Aşağıdaki tablo CDC, AAP ve La Leche League ortak verilerine göredir. Sağlıklı, zamanında doğmuş bebek için geçerlidir. Erken doğan veya hasta bebek için sürelerin yarısını uygulayın.

Yeni Sağılmış Süt İçin

Buzdolabından Çıkarılıp Çözülmüş Süt İçin

Saklama Kabı Seçimi

En Uygun Seçenekler

• **Tek kullanımlık anne sütü saklama poşetleri:** Çift fermuarlı, BPA'sız, doğrudan dondurucuya uygun. Yer kaplamaz.
• **Cam biberon:** Tekrar kullanılabilir, kimyasal sızdırmaz. Hafif düşmede kırılma riski var.
• **BPA'sız sert plastik biberon:** Pratik, hafif. PP veya PES kodlu olanları tercih edin.

Kaçınılacaklar

• Mutfak buzdolabı poşetleri (kalın yapı dondurucuda yırtılabilir)
• Eski tip plastik biberonlar (özellikle PC/7 kodlu olanlar BPA içerebilir)
• Cam kavanozlar (hava sızdırma riski)
• Metal kaplar (besin değeri etkilenebilir)

Doldurma İpuçları

• Bir kapta her seferde 60-120 ml saklayın (israf önleme)
• Donma genleşmesi için kabın üst kısmında 2 cm boşluk bırakın
• Tarih ve saat etiketi mutlaka koyun (kalıcı keçeli kalemle)
• Etikete bebeğinizin adını da yazın (kreş/bakıcı için)

Saklama Adımları: Doğru Yöntem

1. Sağma Öncesi Hijyen

• Eller en az 20 saniye sabunlu yıkanmalı
• Pompayı kullanım öncesi temizleyin (sterilizasyon her gün 1 kez yeterli)
• Memenizi yıkamanıza gerek yok (sabun memedeki koruyucu yağ tabakasını zayıflatır)

2. Soğutma

Sağılan sütü hemen kullanmayacaksanız maksimum 4 saat oda sıcaklığında tutabilirsiniz. Daha uzun saklamayacaksanız buzdolabına koyun.

**İpucu:** Buzdolabına koyarken arka raf tercih edin. Kapı kısmı sürekli açılıp kapandığı için sıcaklık dalgalanır.

3. Dondurma

Buzdolabında 24 saatten fazla tutacaksanız dondurucuya alın. İdeali ilk 24 saatte dondurmaktır.

**Stoklamak için pratik kural:** Yeni sağılan sütü buzdolabında soğutun, sonra dondurucudaki bir poşete üstüne ekleyin (taze sütü hep tabandakine uydurun, üstten ekleyin). Veya her sağmayı ayrı ayrı dondurun.

Çözme: Hatalardan Kaçının

Doğru Yöntemler

1. **Buzdolabında yavaş çözme (en iyisi):** 12-24 saat önce dondurucudan buzdolabına alın. Yavaş çözen süt en az besin değeri kaybeder.

2. **Akan ılık su altında:** Kabın etrafında ılık (sıcak değil!) su gezdirin, 5-10 dakikada çözülür.

3. **Biberon ısıtıcı:** Sıcaklığı 40°C'yi geçmeyecek ayara getirin.

KESINLIKLE YASAK

• **Mikrodalgada ısıtma:** Eşit ısıtmaz, sıcak noktalar oluşturur, bebeğin ağzını yakar. Üstelik antikorların büyük kısmını öldürür.
• **Kaynar suya batırma:** Lipaz aktivitesini bozar, vitaminleri yok eder.
• **Oda sıcaklığında bırakıp unutma:** Bakteri üremesi başlar.
• **Çözülmüş sütü tekrar dondurma:** Asla.

Isıtma ve Verme

Anne sütünü illa ısıtmak zorunda değilsiniz; bebeğiniz oda sıcaklığında veya hatta soğuk içmeyi kabul ediyorsa sorun yok. Yine de çoğu bebek ılık tercih eder.

**İdeal sıcaklık:** Vücut sıcaklığı, yani 37°C civarı. Bilek içine bir damla damlatın; ne sıcak ne soğuk hissetmelisiniz.

**Isıtmadan sonra çalkalama:** Saklamada anne sütü "ayrışır" — yağ üstte, su altta toplanır. Hafif çevirin (sallamayın, çünkü kuvvetli sallama proteinleri zedeler).

Süt Koktu mu, Bozuldu mu?

Anne sütünün normal kokusu hafif tatlı, sütümsüdür. Saklanmış sütte iki "garip" durum vardır:

1. Sabun-Metalik Koku (Lipaz Etkisi)

Bazı annelerin sütünde lipaz enzimi yüksektir. Donduktan sonra yağı parçalar, sabun veya metalik bir koku ortaya çıkar. **Bebek için zararlı değildir** ama bazı bebekler tat değişikliğinden ötürü reddeder.

**Çözüm:** Sütü sağar sağmaz dondurmadan önce 60-65°C'ye 30 saniye ısıtıp sonra dondurun (taze flash-pasteurize). Lipaz aktivitesi durur, koku oluşmaz.

2. Bozulmuş Süt — Atın

• Ekşi, küflü, çürük yumurta kokusu
• Sallandığında ayrışmıyor (taneli, parça parça)
• Sarı-yeşil renk kayması
• Çözdükten sonra 24 saatten fazla bekletilmiş

Şüpheniz varsa dökün. "Yarısı kötü değildir" yaklaşımı bebek sağlığında kabul edilemez.

Çalışan Anne için Pratik Akış

Sabah iş öncesi:

• 1-2 öğünlük (180-240 ml) süt sağ, buzdolabına koy

İşte:

• Her 3-4 saatte bir sağ (sütün azalmaması ve göğüs ağrısı için)
• Buz aküsüyle çantada veya işyeri buzdolabında sakla

Eve gelince:

• Çantadaki sütleri buzdolabına aktar
• Bir kısmını 24 saat içinde dondurucuya geçir

Kreş/bakıcı için:

• Önceki günün buzdolabı sütünü kullan
• Etikete saat-tarih + bebek adı
• Termal çantayla taşı, varış sonrası hemen buzdolabı

Sıkça Sorulan Sorular

Anne sütü oda sıcaklığında kaç saat dayanır?

Klimalı, 25°C ve altı oda için 4 saat önerilir. 30°C üzeri sıcak yaz gününde 1-2 saatte buzdolabına alın. Buz aküsüyle 24 saat taşınabilir.

Buzdolabında 4 günü geçen sütü atayım mı?

Kesin kural: 4 gün arka rafta sınır. 5. gün riskli, atın. Tabi ki gün uzayabilir ama olası risk almak istemezsiniz.

Çözdüğüm sütü tekrar dondurabilir miyim?

Hayır, asla. Her çözme-dondurma döngüsü besin değerini ciddi azaltır ve bakteriyel risk yaratır. Çözdüğünüz sütü 24 saat içinde tüketmelisiniz.

Bebek emzikten kalan sütü saklasam olur mu?

Hayır. Bebeğin tükürüğü süte karıştığı için 1-2 saat içinde tüketmezse atılması gerekir. Yarım kalan biberonu sonraki öğüne saklamayın.

Mikrodalgada ısıtmak gerçekten yasak mı?

Evet. Hem antikorların büyük kısmını öldürür hem eşit ısıtmaz, sıcak noktalar bebek ağzını yakabilir. Akan ılık su altında ısıtın.

Süt sarımsı renk olunca bozulmuş olur mu?

Hayır. Anne sütünün rengi diyete göre sarımsı, mavimsi, hatta pembemsi (pancar yedinizse) olabilir. Bu normaldir. Bozulma kokuyla anlaşılır.

Erken doğan bebek için saklama süreleri aynı mı?

Hayır. Erken (preterm) bebeğin bağışıklığı zayıf olduğu için süreler kısaltılır: oda sıcaklığında 2 saat, buzdolabında 48 saat, dondurucuda 3 ay önerilir.

Sonuç

Anne sütü saklamak göründüğü kadar karmaşık değil — temel kural: oda 4 saat, buzdolabı 4 gün, derin dondurucu 6 ay. Mikrodalgaya yer yok, çözdükten sonra tekrar dondurmaya yer yok, bebek emdiği biberonu saklamaya yer yok. Bu üç "yok" sayesinde sütünüzün besin değeri ve antikor gücü maksimumda kalır. Çalışan anne, partneriyle paylaşan anne, gece uykuya muhtaç anne — herkes için saklama, emzirme yolculuğunun en pratik aracı.

**İlgili araç:** [Bebek Beslenme Takip aracıyla günlük süt tüketimini kayıt altına alın](/araclar/bebek-beslenme-takip).