Doğum Sonrası Gebelik Önleme: Emziren Anne İçin Anne Dostu Premium Rehber 2026

# Doğum Sonrası Gebelik Önleme: Emziren Anne İçin Anne Dostu Premium Rehber 2026

Doğumdan sonra ne zaman tekrar gebe kalabileceğinizi ve emzirme döneminde hangi gebelik önleme (kontraseptif) yönteminin güvenli olduğunu merak ediyorsanız doğru yerdesiniz. Türkiye'de **doğum sonrası ilk 12 ayda istemsiz gebeliklerin oranı %35** olarak bildiriliyor (TNSA 2018) — yani her üç anneden birinden fazlası, kendisinin ve bebeğinin sağlığı için kritik olan **doğumlar arası en az 18-24 ay** önerisinin altına düşüyor.

Bu rehberde **DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) 2015 MEC kriterleri**, **ABD CDC 2024 US-MEC**, **TJOD (Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği) 2023** kanıt-temelli önerileri ile emziren anne için tüm seçenekleri karşılaştırmalı, anne dostu Türkçe ile anlatıyoruz.

> **Anne dostu özet:** Doğumdan sonra ilk yumurtlamanız emzirme durumunuza göre 25 günden 6 aya kadar değişir; **emzirmiyorsanız ilk 3 hafta sonunda gebe kalabilirsiniz**. Emziren anne için en güvenli yöntemler: bakır RİA (rahim içi araç), hormonlu RİA, implant, mini-hap (sadece progesteron) ve kondom. Kombine doğum kontrol hapı (östrojen içeren) emzirmenin ilk 6 ayında **önerilmez** çünkü süt miktarını azaltabilir.

Doğum Sonrası Doğurganlık: Ne Zaman Tekrar Gebe Kalınabilir?

Emzirmeyen Anne

Emzirmeyen veya çok az emziren annede:

• **İlk yumurtlama (ovulasyon):** Doğumdan sonra **ortalama 45-94 gün**, en erken **25. gün**.
• **İlk adet (menstrüasyon):** Ortalama **6-8 hafta**, %70'i 3 ay içinde.
• **Önemli not:** İlk adet öncesinde yumurtlama olur — yani ilk adetten önce gebe kalabilirsiniz.

> **Anne dostu uyarı:** Doğumdan **3 hafta sonra** cinsel ilişkiye başlanıyorsa kontraseptif yöntem zorunludur. "Henüz adet görmedim, gebe kalmam" yanılgısı en sık istemsiz gebelik sebebidir.

Tam Emziren Anne (LAM Koşulları)

**LAM = Laktasyonel Amenore Yöntemi** (emzirmenin yumurtlamayı baskılaması). LAM **tek başına %98 etkili** ama **3 koşul** birden olmalı:

1. Bebek **6 aydan küçük**

2. Anne **adet görmemiş** (doğumdan 56 gün sonra spotting hariç)

3. Bebek **tam (eksklusif) emziyor** — gece-gündüz, 4 saatten uzun ara yok, mama/su/ek gıda yok

**Bu 3 koşulun biri bozulursa LAM güvenilirliği düşer** ve başka yöntem eklenmelidir.

Doğumlar Arası Optimal Süre

DSÖ önerisi: **En az 24 ay** (önceki doğumdan sonraki gebelik başlangıcı arası). Bunun altında:

• **6 aydan kısa:** Erken doğum riski **%150 artar**, düşük doğum tartısı, yenidoğan ölümü artar.
• **6-17 ay:** Erken doğum riski **%40 artar**.
• **18-23 ay:** Optimum aralığa yakın.
• **24-59 ay:** Optimum.
• **60 ay üstü:** Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) riski hafif artar.

> **Anne dostu yorum:** "Üst üste doğum yapayım, çocuklar arkadaş olsun" geleneksel yaklaşımı **anne ve bebek sağlığı için risklidir**. İlk doğumdan sonra **en az 18 ay**, ideal olarak **24 ay** sonrasına planlayın.

Emziren Anne İçin Kontraseptif Seçenekleri (Karşılaştırma Tablosu)

> **Anne dostu kural:** Emzirmenin ilk 6 ayında **kombine OK hapı KULLANILMAZ** (süt miktarı azalır). 6. aydan sonra ek gıdaya geçilince kombine hap güvenli hale gelir ama o zaman bile mini-hap genelde tercih edilir.

Yöntem Yöntem Detaylı Anlatım

1. Bakır RİA (Rahim İçi Araç — IUD)

**Nasıl çalışır?** Bakır iyonları sperm hareketini bozar, döllenmeyi engeller. Hormonsuzdur.

• **Yerleştirme zamanı:** Doğumdan sonra **48 saat içinde** (immediate postpartum) **veya 4-6 hafta sonrası**. 48 saat-4 hafta arası **düşme (ekspulsiyon) riski yüksek**.
• **Etki süresi:** 10 yıl (TCu380A modeli).
• **Avantajlar:** Hormonsuz, emzirmeyi etkilemez, geri dönüşlü, en uzun süreli.
• **Dezavantajlar:** İlk 3-6 ay adet daha **uzun ve ağrılı** olabilir; rahim ağzı enfeksiyonu varsa yerleştirilmez.
• **Emziren anne için:** **Birinci tercih** — ABD CDC US-MEC kategori 1 (kısıtlama yok).

> **Anne dostu pratik:** "Sezaryen sırasında RİA takılır mı?" — Evet, **sezaryen sırasında uterus açıkken RİA takılması** giderek yaygınlaşıyor; düşme riski daha düşük, ek seans gerekmez.

2. Hormonlu RİA (Mirena, Kyleena, Jaydess)

**Nasıl çalışır?** Levonorgestrel (LNG) hormonu yavaşça salınır; rahim duvarı incelir, servikal mukus kalınlaşır.

• **Yerleştirme:** Doğumdan **4-6 hafta sonra**.
• **Etki süresi:** Mirena 8 yıl, Kyleena 5 yıl, Jaydess 3 yıl.
• **Avantajlar:** Adetler çok hafif veya hiç yok (%20 amenore), kramp ağrısı azalır, ağır adet kanaması (menoraji) tedavisinde de kullanılır.
• **Dezavantajlar:** İlk 3-6 ay düzensiz lekelenme; baş ağrısı, akne (nadir).
• **Emziren anne için:** **Güvenli** — lokal etkili olduğu için süte geçen miktar minimal, süt üretimini etkilemez.

3. İmplant (Implanon NXT, Nexplanon)

**Nasıl çalışır?** Üst kola yerleştirilen 4 cm'lik çubuk; etonogestrel hormonu salar, yumurtlamayı durdurur.

• **Yerleştirme:** Doğumdan **3 haftadan sonra** (çoğu kılavuz 6 hafta önerir, ama CDC erken yerleştirmeyi onaylıyor).
• **Etki süresi:** 3 yıl.
• **Avantajlar:** En yüksek etkinlik (%99,9), tek kez yerleştirme, adet sıkıntısı az.
• **Dezavantajlar:** Düzensiz adet (%30 amenore, %20 sık spotting), kilo değişimi, ruh hali değişimi (nadir).
• **Emziren anne için:** **Güvenli** — süt miktarına etkisi minimal, geniş çalışmalar mevcut.

4. Mini-hap (Progestin-only Pill — POP)

**Nasıl çalışır?** Sadece progestin (norethindrone, drospirenone) içerir; servikal mukus kalınlaştırır, yumurtlama %50 baskılanır.

• **Başlama:** Doğumdan **21-28 gün sonra** (CDC), tam emziriyorsa **6 hafta sonra** da olabilir.
• **Saat hassasiyeti:** Geleneksel POP (norethindrone) **3 saatten geç alınırsa etkisi düşer** — günde aynı saatte alınmalı. Yeni POP (drospirenone) **24 saat tolerans**.
• **Avantajlar:** Hormonsuz hap kadar güvenli, emzirmeyi etkilemez.
• **Dezavantajlar:** Düzensiz adet/spotting, baş ağrısı, hassasiyet.
• **Emziren anne için:** **Güvenli ve yaygın** — Türkiye'de en sık reçete edilen postpartum hapı.

5. DMPA (Depo-Provera İğne)

**Nasıl çalışır?** 3 ayda bir kalçaya yapılan medroxyprogesterone iğnesi; yumurtlamayı tamamen durdurur.

• **Başlama:** Doğumdan **6 hafta sonra** önerilir (CDC).
• **Etki süresi:** 3 ay.
• **Avantajlar:** Günlük hatırlama yok, adet genelde tamamen kesilir.
• **Dezavantajlar:** **Doğurganlığa dönüş 6-12 ay gecikebilir**, kilo alma (%5-10), kemik yoğunluğu hafif azalma (geri dönüşlü).
• **Emziren anne için:** Güvenli; süt miktarına minimal etki. Ancak sonraki gebeliği 1 yıl içinde planlıyorsa **uygun değil**.

6. Kondom (Erkek/Kadın)

**Nasıl çalışır?** Mekanik bariyer; sperm rahim ağzına geçemez.

• **Başlama:** Doğumdan sonra cinsel ilişki başlar başlamaz (doktor "tampon yok, ilişki yok" kontrolünden sonra ~4-6 hafta).
• **Etkinlik:** Mükemmel kullanımda %98, tipik kullanımda %85.
• **Avantajlar:** Hormonsuz, cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı korur, ücretsiz/ucuz.
• **Dezavantajlar:** Her ilişkide kullanılmalı, doğru kullanım gerekir, yırtılma/kayma riski.
• **Emziren anne için:** **Güvenli** — özellikle ilk 6 hafta diğer yöntem başlamadan önce **köprü yöntem** olarak ideal.

7. LAM (Laktasyonel Amenore Yöntemi)

**Nasıl çalışır?** Yoğun emzirme prolaktin hormonunu yükseltir, GnRH baskılanır, yumurtlama olmaz.

• **Etkinlik:** 3 koşul tam ise **%98**.
• **Süre:** Maksimum 6 ay.
• **Avantajlar:** Ücretsiz, doğal, hormon yok.
• **Dezavantajlar:** Koşullar bozulunca güvenilirlik düşer; gece emzirme zorunlu (4 saatten uzun ara olmamalı).
• **Anne dostu uyarı:** İşe dönen anne için LAM **uygulanabilir değil** — pompa kullansa bile yumurtlama erken başlayabilir.

8. Doğal Aile Planlaması (Takvim, Servikal Mukus, Geri Çekme)

• **Etkinlik:** %78-85 (tipik kullanım) — düşük.
• **Postpartum dönem:** Adet henüz düzenli olmadığı için takvim yöntemi **çok güvenilmezdir**. Servikal mukus yöntemi de emzirme dönemi mukus paterni değişken olduğu için zor.
• **Geri çekme (coitus interruptus):** %78 etkili — istemsiz gebelik için yüksek risk.

> **Anne dostu kural:** Postpartum ilk yıl için doğal yöntemler **yetersiz**. Daha güvenilir bir yöntemle birleştirin.

9. Kombine Oral Kontraseptif (KOK — Östrojen + Progestin)

• **Emzirme ilk 6 ay:** **KULLANILMAZ** (CDC kategori 4 — risk fayda> ). Östrojen süt miktarını azaltır.
• **6. aydan sonra:** Ek gıda başladıysa kategori 3 → 2'ye iner; kullanılabilir.
• **Tromboemboli riski:** İlk 21 gün **çok yüksek**, 21-42 gün **yüksek** (CDC kategori 3-4). 42 gün sonrası risk faktörsüz anneye verilebilir ama emzirmeye etkisi sebebiyle tercih edilmez.

Doğum Sonrası Cinsel İlişkiye Ne Zaman Başlanır?

• **Lohusalık (puerperal) dönemi:** Doğumdan sonra ilk **6 hafta** rahim içi yatağı iyileşir; kanama (lochia) kesilir.
• **Vajinal doğum:** Genelde **6 hafta kontrolü sonrası** doktor onaylar.
• **Sezaryen:** Aynı, **6 hafta**.
• **Episyotomi/3-4. derece yırtık:** **8-12 hafta** veya doktor onayı.

> **Anne dostu uyarı:** Cinsel ilişki başlar başlamaz **kontraseptif yöntem hazır olmalı**. "İlk birkaç ay olmaz" yanılgısı yüzünden istemsiz gebelikler oluyor.

Acil Doğum Kontrolü (Morning-After)

Korunmasız ilişki sonrası **72-120 saat** içinde alınabilir:

• **Levonorgestrel 1,5 mg (NorLevo):** 72 saat içinde, %85 etkili. Emziren anne için **güvenli** (CDC kategori 1) — emzirme öncesi al, 8 saat ara önerilir.
• **Ulipristal asetat 30 mg (EllaOne):** 120 saat içinde, daha etkili. Emziren anne için **24 saat süt sağ-dök** önerilir.
• **Bakır RİA acil:** 5 gün içinde takılırsa %99,9 etkili — ek olarak uzun süreli korunma sağlar.

Sezaryen Sonrası Özel Durumlar

• **VBAC (sezaryen sonrası vajinal doğum) planlanıyorsa:** Sonraki gebelik için **en az 18 ay** beklenmeli — uterin yırtılma riski 18 ay altında **2,7 kat artar** (ACOG 2017).
• **Çoklu sezaryen:** Plasenta accreta riski sebebiyle **24 ay** önerilir.

Türkiye'de Geri Ödeme ve Erişim (2025)

• **SGK karşılıyor:** Devlet hastanelerinde RİA, mini-hap, kondom **ücretsiz**.
• **Aile Sağlığı Merkezleri (ASM):** Doğum sonrası 6 hafta kontrolünde aile hekimi RİA önerebilir; sevk ile takılır.
• **Özel:** Mirena, Implanon NXT için ücret 3.000-9.500 TL arası değişir (cep masrafı).

Yöntem Seçim Algoritması (Anne Profili)

1. Yakında 2. çocuk planlıyorum (1 yıl içinde):

• Mini-hap, kondom, LAM (6 ay).

2. 2-5 yıl ara istiyorum:

• Hormonlu RİA, implant, bakır RİA.

3. Aile tamamlandı (sterilizasyon düşünüyorum ama henüz emin değilim):

• Bakır RİA (10 yıl), hormonlu RİA (8 yıl). Sonra tübal ligasyon/vazektomi.

4. Aile tamamlandı, kalıcı çözüm istiyorum:

• Tübal ligasyon (kadın), vazektomi (erkek). En kalıcı yöntemler.

5. Hormona duyarlıyım (akne, ruh hali):

• Bakır RİA (hormonsuz), kondom + LAM kombinasyonu.

6. Migren oramuyla atak (auralı migren):

• Östrojen içeren yöntem **YASAK** (inme riski). Mini-hap, RİA, implant uygun.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Aşağıdaki belirtilerle **acil** doktora gidin:

• RİA takıldıktan sonra **şiddetli karın ağrısı, ateş** (perforasyon, enfeksiyon).
• Kontraseptif kullanırken **adet gecikmesi 2 hafta+** (gebelik testi yap).
• Hormon kullanırken **şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, baldırda ağrı/şişlik** (tromboz işareti).
• Cinsel ilişki sonrası **devamlı kanama**.
• Vajinal akıntı + kötü koku + ateş (endometrit).

Rutin kontrol:

• 6 hafta postpartum kontrol (kontraseptif planı netleşir).
• RİA: 4-6 hafta sonra ip kontrolü; sonra yıllık.
• Mini-hap: yıllık aile hekimi kontrolü.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

S1: Emzirirken adet görmedim, gebe kalır mıyım?

C: Evet, kalabilirsiniz. **İlk yumurtlama ilk adetten önce olur**. LAM 3 koşul tam ise %98 etkili; ancak işe dönüş, gece emzirme arası uzaması, ek gıda başlangıcı LAM'i bozabilir. Kontraseptif yöntem zorunludur.

S2: Mini-hap süt miktarımı azaltır mı?

C: Hayır. Geniş çalışmalar (Cochrane 2015) mini-hapın süt miktarına etkisi olmadığını gösteriyor. Sadece kombine hap (östrojen içeren) süt azaltır.

S3: Sezaryen oldum, RİA ne zaman takılır?

C: 3 seçenek: (a) **Sezaryen sırasında** uterus açıkken (en güvenli), (b) **48 saat içinde** vajinal yoldan, (c) **6 hafta sonra**. 48 saat-4 hafta arası düşme riski yüksek olduğu için tercih edilmez.

S4: Mirena (hormonlu RİA) emzirmeyi etkiler mi?

C: Hayır, lokal etkili olduğu için sistemik dolaşıma çok az hormon geçer; süt miktarına etkisi yok denecek kadar azdır. CDC US-MEC kategori 1 (kısıtlama yok) — doğumdan 4 hafta sonrası güvenli.

S5: Doğum kontrol hapı emzirmemi keserse ne yapayım?

C: Önce kombine hap mı mini-hap mı kullandığınızı kontrol edin. Kombine ise (östrojen içeriyorsa) **kesin**, mini-hapa veya başka yönteme geçin. Süt miktarı azaldıysa pompa ile uyarılma + bol sıvı + galaktagog yöntemleri (laktasyon danışmanı) önerilir.

S6: 40 yaş üstü doğum yaptım, hangi yöntem?

C: Bakır RİA, hormonlu RİA, implant ideal — hepsi 40+ için güvenli. Sigara içiyorsanız östrojen içeren KOK yasak (kalp/inme riski). Aile tamamlandıysa tübal ligasyon/vazektomi düşünülebilir.

Sonuç ve Anne Dostu Özet

Doğum sonrası gebelik önleme **opsiyonel değil, anne ve bebek sağlığı için zorunludur**. En az 18 ay, ideal 24 ay doğumlar arası süre planlamak hem sonraki gebeliği güvenli yapar hem mevcut bebeğin emzirme/bakım kalitesini korur.

Emziren anne için **birinci tercih:** Bakır RİA, hormonlu RİA, implant, mini-hap. **İkinci tercih (köprü):** Kondom, LAM (6 ay maksimum). **Yasak (ilk 6 ay):** Kombine OK hapı.

Doğum sonrası 6 hafta kontrolünde aile hekimi/jinekolog ile yöntem seçimi için **mutlaka konuşun** — kişisel risk faktörleriniz (migren, tromboz öyküsü, hipertansiyon) yöntem seçimini değiştirebilir.

---

Faydalı Momwo İçerikleri

• [Lohusalık Dönemi Rehberi](/blog/lohusalik-donemi-rehberi)
• [Doğum Sonrası Toparlanma](/blog/dogum-sonrasi-toparlanma)
• [Emzirme Sorunları ve Çözümleri](/blog/emzirme-sorunlari-cozumleri)
• [Hamilelikte Anksiyete](/blog/hamilelikte-anksiyete)
• [Hesaplayıcılar — Adet/Yumurtlama Takibi](/araclar)
• [AI Asistana Sor](/asistan)
• [Forum — Doğum Sonrası Topluluğu](/forum)

**Kaynaklar:** ABD CDC US-MEC 2024 (US Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use), DSÖ MEC 2015, ACOG Committee Opinion #736 (2018), TJOD Postpartum Kontrasepsiyon Rehberi 2023, TNSA 2018, Cochrane Review (mini-hap ve emzirme, 2015).

*Bu içerik tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kontraseptif yöntem seçiminde aile hekiminiz veya kadın hastalıkları doğum uzmanınıza danışın.*