Çocukta Ekran Süresi 2026: Yaşa Göre Sınırlar Rehberi

# Çocukta Ekran Süresi 2026: Yaşa Göre Sınırlar Rehberi

"Birkaç dakika çizgi film izlesin de iş yapayım" ile başlayan masum karar, aylar sonra "tableti elinden alamıyoruz, bağırıyor" durumuna dönüşebiliyor. Türkiye'de 2-5 yaş çocuklarının %78'i günde 2 saatten fazla ekran kullanıyor — AAP'nin tüm sınırlarının üstünde. Bu rehberde 2026 yılı AAP, WHO, Common Sense Media ve Türk Pediatri Kurumu verilerine dayanarak çocuğunuzla sağlıklı dijital ilişki kurmak için bilmeniz gereken her şeyi anlatıyoruz.

Hızlı Özet: Yaşa Göre AAP 2026 Sınırları

AAP (Amerikan Pediatri Akademisi) 2026 dijital sağlık rehberi yaş aralıklarına göre net sınırlar koyar. Ana mesaj: **erken yaşta ekran ne kadar az ise gelişim o kadar sağlıklı**. Anahtar nokta sürenin yanı sıra **içerik kalitesi**, **birlikte izleme** ve **ekransız zamanlar** kavramlarıdır. Türkiye'de aile içi tutarlılık eksikliği ve büyükanne-büyükbaba katkısı sınır uygulamayı zorlaştırıyor; ama veriler net: bağımsız oyun, fiziksel aktivite ve ailesel etkileşim ekranın yerine geçemez.

1. Bilimsel Temel: Ekran Çocuk Beynine Ne Yapar?

Beyin gelişimi 0-5 yaş arası en hızlı dönemini yaşar. Bu dönemde ekran maruziyetinin etkileri kalıcı izler bırakabilir.

Sinir Bağlantıları

Harvard Center on the Developing Child 2026 raporu: 0-3 yaş arası beyinde saniyede 1 milyon sinir bağlantısı kurulur. Bu bağlantılar **3 boyutlu, çoklu duyusal, sosyal etkileşim**li deneyimlerle güçlenir. Ekran iki boyutlu, pasif ve sosyal-duygusal beslemeden yoksundur.

Dil Gelişimi

JAMA Pediatrics 2023 meta-analizi (toplam 18.000 çocuk):

• Her 30 dakika ekran → dil gecikmesi riski %49 artar
• 2-5 yaş yoğun ekran kullanan çocuklar 30 yaş kelime denkliğinde gerilik
• Konuşma gecikmesi tanılı çocukların %85'inde anormal ekran kullanımı

Dikkat ve Yürütücü İşlevler

• Hızlı tempolu içerik (animasyonlar, reklamlar) çocuğun dikkat süresini kısaltır
• 6 yaş öncesi yoğun ekran kullanımı dikkat sorunları riskini 2 kat artırır (Lancet 2024)
• "Doomscroll" benzeri davranışlar küçük yaşta da gözlenir

Uyku ve Hormonlar

• Mavi ışık melatonin üretimini bastırır → uyumakta zorluk
• Yataktan 1 saat önce ekran uyku kalitesini %30 düşürür
• Uykusuz çocuk → davranış sorunları + büyüme hormonu etkileri

Fiziksel Sağlık

• Hareketsizlik → obezite riski
• Yakın mesafede ekran → miyopi (yakın görme) artışı
• Postür sorunları (boyun, sırt)

2. Yaşa Göre Detaylı Öneri

0-18 Ay: Sıfır Ekran (Bir İstisna)

**Tek istisna:** Görüntülü görüşme (anneanne/dede ile). Bu sosyal etkileşim olduğu için ekran sayılmaz.

**Diğer her şey:** Tek başına TV, telefon, tablet → SIFIR.

Sebepler:

• Beyin yoğun gelişim aşaması
• 2D ekrandan öğrenme yetisi YOK (Anderson 2021)
• Ebeveynle göz teması ve etkileşim altın
• Pasif arka plan TV bile dil gelişimini bozar

**Pratik:** Bebek tek başına oyalanması gereken zamanlarda — sade oyuncak (top, çıngırak), ayna, ses kitabı.

18-24 Ay: Sınırlı, Birlikte

Maksimum **30 dakika**, sadece **ebeveynle birlikte**, **yüksek kaliteli** içerik.

Yüksek kaliteli ne demek?

• Yavaş tempolu (Sesame Street tipinde)
• Eğitim hedefli (kelime, sayı, sosyal beceri)
• Reklamsız
• Şiddet/korku içermez

Birlikte izleme önemi:

• Ebeveyn içeriği yorumlar ("kedi miyavlıyor, biz de söyleyelim")
• Pasif izlemeyi etkileşimli deneyime çevirir
• "Joint attention" sağlar — bilişsel temel

2-5 Yaş: Maks 1 Saat

Hâlâ ebeveynle birlikte tercih edilir. Eğitsel içerik (Niloya, Maşa, Pırıl gibi Türkçe içerikler veya İngilizce alternatifler).

Pratik kurallar:

• Yatma 1 saat öncesinde ekran yok
• Yemekte ekran yok
• Araba yolculuğunda kısa süreli (2 saat üstü hariç)
• Sabah ilk saatte ekran yok

6-12 Yaş: Aile Sözleşmesi

Bu yaşta katı süre yerine **kapsamlı sözleşme** etkilidir:

• Ev görevleri yapıldıktan sonra ekran
• Spor/dış mekan zamanı korunmuş
• Yatak öncesi 1 saat ekransız
• İçerik denetimi (yaş etiketleri, "parental control")
• Hangi platformlar uygun (YouTube Kids vs YouTube)

13+ Yaş: Diyalog ve Sorumluluk

Akıllı telefon kararı 12-13 yaş üstü önerilir. Bu yaşta:

• "Aile dijital sözleşmesi" yazılı
• Sosyal medya yaş kuralları (Instagram 13+, TikTok 13+, ama uygulama riskleri konuşulmalı)
• Cyber bullying, mahremiyet eğitimi
• Telefon hangi saatte yatakta kalır

3. Ekran Bağımlılığı: Belirtiler ve Müdahale

WHO 2018'de "Gaming Disorder"ı resmi tanı olarak kabul etti. 2026 verilerine göre 6-17 yaş çocukların %3-5'inde belirgin ekran bağımlılığı var.

Erken Belirtiler

• Ekran istemediğinde aşırı öfke nöbeti
• Diğer aktivitelere (oyun, akran, dış mekan) ilgi kaybı
• Ekran süresi konusunda yalan söyleme/saklama
• Uyku bozulması (gece gizlice ekran)
• Okul/aile performansı düşüşü
• Tek konuşma konusunun ekran içeriği olması

Risk Faktörleri

• Erken yaşta ekran tanışıklığı (1-2 yaş)
• Ebeveynin yoğun ekran kullanımı (model)
• Ev içi düşük ek aktivite çeşitliliği
• Sosyal kaygı, akran ilişkileri zayıf
• Ailede ADHD, depresyon

Müdahale: Ekran Detoksu Adımları

**Hafta 0:** Aile toplantısı, neden değişiyoruz konuşması.

Hafta 1-2:

• Mevcut süreyi günde 30 dk azaltın
• Yemek/yatak/araba ekransız zamanları başlatın
• Alternatif aktivite (lego, kitap, dış mekan)

Hafta 3-4:

• AAP yaş sınırına yaklaşma
• "Ekransız haftalık aktivite" ailecek (parka gitme, doğa)
• Çocuğun ilgi alanları (resim, müzik, spor) keşfedilir

Hafta 5+:

• Sürdürme: ekran amaçlı kullanım
• Düzenli aile aktivitesi
• Çocuk kendi sınırlarını korumayı öğrenir

İlk 1-2 hafta direnç ve öfke nöbeti normaldir. 3. haftadan sonra çocuk diğer aktivitelere yönelir.

4. Sağlıklı Dijital Ortam: 10 Pratik Kural

1. **Ekransız yemek** — aile sohbeti zamanı

2. **Yatak odası ekransız** — uyku kutsaldır

3. **Sabah ilk saat ekransız** — beyin yavaş uyanmalı

4. **Yatma 1 saat öncesinden ekran kapanır**

5. **Ebeveyn örnek olur** — siz çocuğun yanında telefon kullanmıyorsunuz

6. **Birlikte izleme** — pasif değil etkileşimli

7. **Yaş uyumlu içerik** — şiddet, korku yok

8. **Reklamsız platformlar** — YouTube Kids, Netflix Kids tercih

9. **Haftalık ekransız gün** — aile zamanı

10. **Açık konuşma** — neden sınırladığımızı anlatın

5. Türkiye'de Ekran Kullanımı: Mevcut Durum

Sağlık Bakanlığı 2024 anketi:

• 0-2 yaş: %62 ekran kullanıyor (sıfır olması gerekirken)
• 2-5 yaş: ortalama 3,2 saat/gün ekran
• 6-12 yaş: ortalama 4,5 saat/gün
• 13-17 yaş: 6+ saat sosyal medya

Türk Pediatri Kurumu 2026 bildirgesi acil eylem çağrısında:

• ASM aile hekimi izlemlerinde ekran soruları
• MEB okul müfredatına dijital sağlık modülü
• Ebeveyn farkındalık kampanyaları

Yaygın Türkiye Pratiklerinin Sorunları

• "Yemek yedirmek için tablet" — açlık sinyali bozulur
• "Misafir geldiğinde sustur diye telefon" — sosyal beceri kaybı
• "Araba yolculuğunda iPad" — uzun süreli pasif maruziyet
• "Yatağa tablet alınması" — uyku bozukluğu, mavi ışık

6. Alternatif Aktiviteler Listesi

Ekran yerine ne yapılabilir? Yaşa göre alternatifler:

0-2 Yaş

• Yer zamanı (tummy time)
• Yumuşak çıngırak, ayna
• Sesli kitap (ebeveyn okuyarak)
• Şarkı, parmak oyunları
• Su dolu kap (gözetimli)

2-5 Yaş

• Lego, blok, magnetlik oyuncak
• Boyama kitabı, hamur
• Bahçe/park gezisi
• Birlikte yemek hazırlama
• Kitap okuma (en az 15 dk)
• Hayali oyun (mutfak, doktor)

6-12 Yaş

• Spor (futbol, yüzme, dans)
• Müzik aleti
• Bilim deneyleri
• Bahçe işi, evcil hayvan sorumluluğu
• Yapboz, satranç
• Dergi okuma
• El sanatı (origami, dokuma)

13+ Yaş

• Spor takımı/klüp
• Hobi (resim, müzik, kodlama bile uygun denetimli)
• Akran etkileşimi (yüzyüze)
• Gönüllülük
• Aile aktiviteleri (yürüyüş, gezi)

7. Ebeveyn Olarak Kendi Ekran Kullanımınız

Çocuğa ekran sınırı koyarken kendi kullanımınızın model olduğunu unutmayın:

• Çocuk yanında "anlamsız scroll" yapmayın
• Ebeveyn-çocuk etkileşim anlarında telefon yok
• Sizi "telefonun arkasında" gören çocuk aynısını yapar
• Ebeveynin de ekransız zamanlarına ihtiyacı var (uyku, mental sağlık)

[Anne yorgunluğu](/blog/anne-yorgunlugu) ve [anne öz-bakımı](/blog/anne-oz-bakimi) içerikleri kendi sağlığınız için yararlı olabilir.

[Çocuk gelişimi rehberi](/blog/cocuk-gelisimi-rehberi), [konuşma gecikmesi](/blog/konusma-gecikmesi) ve [çocukta disiplin](/blog/cocukta-disiplin) içeriklerinde ek bağlam bulabilirsiniz. [Baba köşesi](/baba-kosesi) bölümümüzü ziyaret edebilir, deneyim paylaşımı için [forum](/forum) bölümümüze katılabilir, [çocuk psikiyatri uzmanlarımıza](/uzmanlar?kategori=cocuk-psikiyatri) ulaşabilirsiniz.

8. Ne Zaman Profesyonel Destek?

• Süreğen ekran nöbetleri 4 yaş sonrası
• Ekran detoksu denendi başarısız
• Sosyal izolasyon, akran reddi
• Akademik düşüş süreğen
• Şiddet/öfke kontrol sorunu
• Uyku bozukluğu kalıcı

Çocuk psikiyatri ve çocuk psikologları (devlet hastanelerinde MHRS 182, SGK kapsamında) destek sağlar. RAM (Rehberlik Araştırma Merkezleri) okul başarısı destekleri sunar.

Sonuç

Ekran modern hayatın gerçeği — kaçınılmaz değil ama yönetilebilir. 2026 yılı bilimi açıkça gösterir: çocuğunuzun sağlıklı gelişimi için **erken yaşta az ekran, geç yaşta sınırlı sorumlu kullanım** kuralı işler. Mükemmel olmak şart değil — bilinçli olmak yeterli. Yatma öncesi ekran kapanışı, yemek sırasında ekransız sohbet, hafta sonu doğa yürüyüşü — küçük adımlar büyük fark yaratır. Çocuğunuzun çocukluğu birkere yaşanır; ekran sonra hep var olacak. Bağ kurmaya, oyuna, hayal gücüne yatırım yapın. 2026 verileri açıkça söylüyor: ekran sınırı çocuğunuza verebileceğiniz en iyi armağanlardan biri.

> **Yazar Uyarısı:** Bu içerik Momwo editöryal ekibi tarafından AAP 2026 Dijital Sağlık Rehberi, WHO Gaming Disorder kriterleri, Common Sense Media raporları, Türk Pediatri Kurumu önerileri ve T.C. Sağlık Bakanlığı verilerine dayanılarak hazırlanmıştır. Tıbbi/psikolojik tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuzun ekran kullanımı veya bağımlılığı konusunda kaygılarınız varsa aile hekiminize, çocuk psikiyatrisi uzmanına veya çocuk psikoloğuna başvurun. Acil durumlarda 112'yi arayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğa kaç yaşında telefon/tablet verilmeli?

AAP 2026 önerileri: 0-18 ay görüntülü görüşme dışında SIFIR ekran, 18-24 ay sadece ebeveynle kaliteli içerik 30 dakika, 2-5 yaş günde 1 saat eğitsel içerik, 6+ yaş ailenin belirlediği sınırlar. Türkiye'de 2-5 yaş ortalama ekran süresi günde 3 saatin üstünde — sağlıksız bir veri. Akıllı telefon/tablet sahibi olma 12 yaş üstü önerilir.

Ekran süresi konuşmayı geciktirir mi?

Evet, 18 ay altında bilimsel kanıt çok güçlü. JAMA Pediatrics 2023 meta-analizi her 30 dakika ekranın dil gecikmesi riskini %49 artırdığını gösterdi. Pasif maruziyet etkileşimli dil öğrenmeyi engeller. 2-5 yaş arası ekran kullanan çocuklarda kelime hazinesi ortalama %20 azdır. Konuşma gecikmesi tedavisinde ilk müdahale ekranın kaldırılmasıdır.

Eğitsel içerik (örn. ABC, sayı uygulamaları) zararlı mı?

İçerik kalitesi süreden önemli. AAP 2026 'high-quality content' tanımı: yavaş tempo, ebeveynle birlikte izlenebilen, eğitim odaklı (PBS Kids, Sesame Street, BebekTV gibi). Yine de eğitsel içerik bile 2-5 yaşta günde 1 saatten fazla olmamalı. En iyi öğrenme akran ve ebeveyn etkileşimiyle olur, ekrandan değil. Eğitsel etiketin içeriğin kaliteli olduğunu kanıtlamadığı unutulmamalı.

Yemek sırasında tablet vermek pratik ama yanlış mı?

Evet, bu alışkanlık bilimsel olarak zararlıdır. AAP 2026 ve Türk Pediatri Kurumu yemekte ekranı kesinlikle önermez. Sebepleri: (1) açlık-tokluk sinyalleri bozulur (obezite riski), (2) çocuk ekran olmadan yemek yiyemez hale gelir, (3) aile sohbeti ve sosyal beceri kaybedilir, (4) yemek seçici olma artar. Geri dönmek mümkün ama 2-3 hafta direnç süreci yaşanır.

Ekran bağımlılığının belirtileri nelerdir?

Beş kritik belirti: (1) ekran olmadan ağlama/öfke nöbeti, (2) diğer aktivitelere ilgi kaybı, (3) ekran için yalan söyleme veya saklama, (4) uyku bozulması, (5) okul/sosyal performans düşüşü. WHO 2026 'Gaming Disorder' tanı kriterleri 12 ay süreyle bu belirtilerin varlığını şart koşar. Erken yaşta sınır koymak bağımlılığı önler.

Ekran detoksu nasıl yapılır?

Aşamalı yaklaşım önerilir: (1) ailece ortak karar, (2) 1-2 hafta açık takvim ile süreyi günde 30 dakika azaltma, (3) ekran yerine alternatif aktivite hazırlama, (4) ailece 'ekransız zamanlar' (yemek, yatak, araba, sabah ilk saat), (5) kendiniz örnek olun. İlk 1-2 hafta direnç ve öfke nöbetleri normaldir. 3. haftadan sonra çocuk başka aktivitelere yönelir; uyku ve duygusu düzelir.

Anaokulu ve okul ekran kullanımı sayılır mı?

AAP 2026: kuralları evdeki kullanımına uygulayın; eğitim amaçlı sınıf ekranı süreye dahil değil. Ancak okul saatlerinde ekran kullanımı arttıkça evdeki süreyi azaltmaya özen gösterin. Türk MEB müfredatında dijital eğitim payı artıyor; bu durum sosyal-fiziksel oyun zamanını korumayı daha kritik hale getiriyor. Aile içi 'ekransız zamanlar' önemli.

Babaanne/dede ekran sınırına uymuyor, ne yapmalıyım?

Aile içi tutarsızlık ekran kuralını bozar. Stratejiler: (1) net ve kısa kural yazılı paylaşın ('Yemekte ekran yok'), (2) AAP/uzman tavsiyesini paylaşın (otorite görüşü ikna eder), (3) alternatif aktivite önerin (kitap, lego, oyun), (4) sıkılık yerine öneri tonu, (5) kabul edilmezse ziyaret saat ayarlaması. Genellikle kuralın yararlarını gördükçe büyükler de uyum sağlar.