Bebek Kakasında Kan ve Mukus: Sebepleri, Acil Alarmlar ve Aile Rehberi

# Bebek Kakasında Kan ve Mukus: Sebepleri, Acil Alarmlar ve Aile Rehberi

Bezini değiştirirken kakada kırmızı bir leke veya sümük benzeri saydam bir tabaka görmek, anne için en korkutucu anlardan biridir. İyi haber: bebek kakasında kan/mukus görülmesinin büyük çoğunluğu **iyi huylu sebeplerden** kaynaklanır (anal çatlak, hafif gıda alerjisi, virütik enfeksiyon). Ancak küçük bir kısım, **invajinasyon (bağırsak iç içe geçmesi)** veya **nekrotizan enterokolit (yenidoğanda bağırsak hasarı)** gibi acil müdahale gerektiren durumlardır. Bu rehberde 7 ana sebebi, kırmızı bayrakları ve hangi durumda hangi adımı atmanız gerektiğini anne dostu Türkçe ile, NASPGHAN 2022, AAP 2024 ve Türk Pediatri Kurumu güncel önerileri eşliğinde anlatıyoruz.

"İyi Huylu Görünen Tehlikeli" Alarmı

> **DİKKAT:** "Bebeğim neşeli, emiyor, ateşi yok ama kakasında küçük bir kan damlası var" tablosu çoğu zaman zararsız anal çatlaktır. **Ancak** bebek aniden 15-20 dakika boyunca dizlerini karnına çekiyorsa, sonra rahatlıyorsa ve kakası **çilek reçeli kıvamında** (jelimsi, koyu kırmızı, mukuslu) ise bu **invajinasyon (bağırsak iç içe geçmesi)** uyarısıdır. **6 saat içinde tedavi edilmezse bağırsak nekrozu (doku ölümü) gelişir.** Sakin görünen bebekte bile çilek reçeli kakası → 112 veya en yakın çocuk acil.

Bebek Kakası Renk ve Kıvam Ne Anlama Gelir?

Önce normalin sınırlarını bilelim:

7 Ana Sebep — Anlaşılır Türkçeyle

1. Anal Çatlak (En Sık Sebep — %50-60)

Sert kakanın anüs cildini çatlatması sonucu kakanın **dış yüzeyinde** parlak kırmızı çizgiler oluşur. Bebek kaka yaparken kısa bir an ağlayabilir.

Nasıl anlarsınız:

• Kan, kakanın içine karışmamış, dışında çizgi halinde
• Bezdeki kan miktarı 5-10 damla kadar
• Bebek genel olarak iyi, ateş yok

Çözüm:

• Kabızlığı tedavi edin: ek gıda alıyorsa erik püresi/armut suyu, mama bebeğinde mama markası gözden geçirilsin (hidrolize/aşırı hidrolize değişimi pediatri kararıyla)
• Bezi sık değiştirin, her bez değişiminde ılık suyla yıkayın
• Çatlak alana zinkoksitli krem (Bepanthen, Sudocrem)
• 3-5 günde geçer; geçmezse pediatriye başvurun

2. İnek Sütü Proteini Alerjisi / CMPA (%15-20)

Mukuslu, ip gibi sümük tabakalı, hafif kanlı kaka — inek sütü proteinine karşı bağırsakta inflamasyon (alerjik kolit) işareti olabilir. CMPA (cow's milk protein allergy) bebeklerin %2-3'ünde görülür.

Nasıl anlarsınız:

• Tek başına emen bebekte: anne diyetinde süt ürünleri varsa
• Mama bebeğinde: standart inek sütü bazlı mama kullanılıyorsa
• Eşlik eden bulgular: huzursuzluk, ağlama nöbetleri, egzama, kilo alamama, kusma

Çözüm:

• Pediatri/pediatrik gastroenteroloji muayenesi gerek
• Anne diyetinden inek sütü ürünleri 2-4 hafta tamamen çıkarılır
• Mama bebeğinde aşırı hidrolize formül (eHF) veya amino asit formülü (AAF) reçetelenir (SGK eHF/AAF rapor ile karşılar)
• 6-12 ay sonra "milk ladder" (süt merdiveni) protokolü ile tolerans test edilir

3. İnvajinasyon — Bağırsak İç İçe Geçmesi (NADİR ama ACİL)

Bağırsağın bir bölümünün diğerine teleskop gibi girerek kanlanmasını bozması. **Türkiye'de yıllık 800-1.200 vaka**, en sık 3-12 ay arası bebeklerde, erkeklerde 2-3 kat fazla.

Klasik üçlü:

1. **Aralıklı şiddetli karın ağrısı atakları** — bebek 15-20 dk dizlerini karnına çekip ağlar, sonra rahatlar; 20-30 dk sonra tekrar başlar

2. **Çilek reçeli kakası** — jelimsi, koyu kırmızı, mukuslu (geç bulgu, ilk 24 saatte olmayabilir)

3. **Sosis benzeri sertlik** — sağ üst karında ele gelen kitle (doktor muayenesinde)

Çözüm:

• ACİL pediatri/çocuk cerrahisi
• Tanı: ultrason ("hedef tahtası" görünümü)
• Tedavi: 6 saat içinde **hava enemi (pnömatik redüksiyon)** %80 başarı; geç kalınırsa cerrahi
• 6 saatten sonra bağırsak nekrozu, sepsis, ölüm riski

4. Yenidoğanda Nekrotizan Enterokolit / NEC (%5-10 prematürelerde)

Prematüre veya düşük doğum ağırlıklı bebeklerde bağırsak duvarının iltihaplanması. 32 hafta altı prematüre yoğun bakım hastalığı.

Nasıl anlarsınız (yoğun bakımdayken):

• Mide artığı yeşil
• Kanlı kaka
• Karın şişliği, gerginlik
• Letarji (gevşek, halsiz)
• Apne (nefes durması)

Çözüm:

• Yenidoğan yoğun bakımda ekip yönetir
• Beslenme durdurulur, IV antibiyotik, gerekirse cerrahi

5. Bağırsak Enfeksiyonu (Gastroenterit)

Rotavirüs, norovirüs, Salmonella, Shigella, E. coli, Campylobacter gibi etkenler kanlı-mukuslu ishal yapabilir.

Nasıl anlarsınız:

• Sulu/yumuşak ishal + kan + mukus
• Ateş 38°C üzeri
• Kusma
• Letarji

Çözüm:

• Pediatri muayenesi
• Dışkı kültürü, gerekirse C. difficile testi
• Oral rehidrasyon sıvısı (ORS, eczane Hidrolyte 1.5-1.8 TL veya Pedialyte)
• Antibiyotik: sadece bakteriyel etken kanıtlanırsa
• Probiyotik (L. rhamnosus GG, S. boulardii) kanıt-temelli destek

6. K Vitamini Eksikliği Kanaması (Çok Nadir — Yenidoğan)

Doğumdan sonra K vitamini iğnesi yapılmamış bebeklerde 2-12 hafta arası bağırsak/beyin kanaması olabilir. **Türkiye'de doğumda K vitamini iğnesi standart**, bu yüzden çok nadir.

Nasıl anlarsınız:

• Hafta-aylar içinde aniden kanlı kaka, burun kanaması, mor lekeler
• Anne sütü besleniyor (D vitamini gibi K vitamini de anne sütünde düşük)

Çözüm:

• ACİL hastane, K vitamini IV
• Kan transfüzyonu gerekebilir

7. Diğer Nadir Sebepler

• **Polip** (bağırsakta küçük çıkıntı): aralıklı kanlı kaka, 2-5 yaş; kolonoskopi
• **Meckel divertikülü**: bağırsakta doğuştan kese; ağrısız bordo kaka; %2 prevalans
• **Hemorajik hastalık**: pıhtılaşma bozukluğu
• **Sert anal fissür kronikleşmesi**

Kırmızı Bayrak Tablosu — Hangi Durumda Hangi Adım

3 Anne Yanılgısı — Bilim Ne Diyor?

Mit 1: "Bebek diş çıkarıyor, ondan kanlı kakası"

**Yanlış.** AAP 2016 ve T.C. Sağlık Bakanlığı 2023 verilerine göre diş çıkarma kanlı kaka, yüksek ateş (38°C+), ishal yapmaz. Bunlar **enfeksiyon** veya **bağırsak hastalığı** belirtisidir. Diş çıkarma hafif kızarıklık ve salya artışından öteye gitmez. Kanlı kakayı diş çıkarmaya bağlamak gerçek tanıyı geciktirir.

Mit 2: "Ahlat erik suyu ver, hem kabızlığı hem kanı geçirir"

**Yanlış.** Anal çatlak kanaması varsa erik suyu kabızlığı düzeltebilir (faydalı). Ancak **invajinasyon** veya **CMPA** kaynaklı kanamada erik suyu durumu **maskeleyebilir veya kötüleştirebilir**. "Önce sebebini öğren, sonra tedavi et" prensibi geçerli. Kanlı kakayı evde ev tarifleriyle geçirmeye çalışmak — özellikle 3 ay altı bebekte — ölümcül olabilir.

Mit 3: "Anne sütünde demir az, ondan bağırsak yara açtı"

**Yanlış.** Anne sütündeki demir miktarı az ama biyoyararlılığı %50 (mama %4-12). Anne sütü bağırsak duvarını yaralamaz, tam tersi koruyucu sIgA içerir. 6 ay sonra demir takviyesi/ek gıda gerek; bu fizyoloji ayrıdır. Kanlı kakayı anne sütüne bağlamak, gerçek sebebi (CMPA, çatlak, invajinasyon) atlatır.

Doktora Gitmeden Önce Anneye Hazırlık Listesi

Pediatri/acil servise giderken yanınızda olması gereken bilgiler:

1. **Kakalı bezi atmayın** — fotoğraf çekin veya bezi torbada götürün

2. **Olay zamanı** — ne zaman başladı, kaç kez tekrarladı

3. **Eşlik eden bulgular** — ateş, kusma, ağlama, beslenme reddi

4. **Diyet bilgisi** — anne sütü/mama, son 48 saatte verilen ek gıda

5. **İlaç/takviye** — demir damlası, antibiyotik, probiyotik

6. **Aile öyküsü** — alerji, çölyak hastalığı, inflamatuar bağırsak hastalığı

7. **Bebek öyküsü** — prematüre mi, doğumda K vitamini yapıldı mı, aşılar tam mı

Türkiye'de Pratik Bilgiler

• **112 Acil**: çilek reçeli kakası, prematüre bebek kanaması, ileri letarji
• **Çocuk Acil Servisi (24 saat)**: tüm üniversite-eğitim hastaneleri, devlet hastaneleri
• **Ülkemizde rotavirüs aşısı GBP'de değil** — özel cep (1.6-3K TL/2 doz) — ailenin sosyal kararı
• **Pedialyte/Hidrolyte**: eczane, 1.5-3 TL/sachet
• **Çinko oksit kremler**: Bepanthen 50-90 TL, Sudocrem 80-150 TL, Penaten 60-100 TL
• **eHF/AAF mama**: pediatri raporuyla SGK karşılığı (Aptamil Pepti, Nutramigen, Neocate)
• **Pediatri gastro merkezleri**: Hacettepe, Cerrahpaşa, İzmir 9 Eylül, Ankara Şehir Hastanesi, Marmara — sevk gerek

Sıkça Sorulan Sorular

S: Bebeğim 5 aylık, bir kez kakasında kırmızı çizgi gördüm, sonraki bezde yok. Endişeli olmalı mıyım?

C: Tek seferlik küçük çizgi büyük olasılıkla anal çatlaktır. Kabızlık takip edin, çatlak alana zinkoksitli krem sürün. Tekrarlarsa veya başka bulgu eklenirse 24-48 saat içinde pediatriye başvurun.

S: Çilek reçeli kakası mutlaka invajinasyon mudur?

C: Çilek reçeli kakası invajinasyonun **klasik geç bulgusudur** (ilk 24 saatte sadece %30-40 vakada görülür). Ancak şiddetli aralıklı karın ağrısı atakları varsa kaka değişikliği beklemeden ACİL servise gidin. Ultrason 5 dakikada tanıyı koyar.

S: 3 aylık bebeğimin kakası hep mukuslu ama renk normal. Endişeli olmalı mıyım?

C: Anne sütüyle beslenen bebeklerde hafif mukus normal olabilir. Bol mukus + kilo alamama + ağlama nöbetleri + egzama varsa CMPA (inek sütü alerjisi) açısından pediatri muayenesi gerek.

S: Demir damlası verince siyah kaka oldu, kanlı mı?

C: Demir takviyesi kakayı yeşilimsi-koyu siyah yapabilir, bu **normal yan etkidir** (hemoglobinle karışmamış demir). Ziftimsi parlak siyah ve kötü kokuluysa üst sindirim kanaması ayrımı için pediatri muayenesi yapılır.

S: Rotavirüs aşısı yaptırdım, bebeğimin kakasında kan görsem ne olur?

C: Rotavirüs aşısı invajinasyon riskini hafif artırır (ilk 7 gün, 100.000'de 1-5). Aşı sonrası 1-3 hafta içinde aralıklı şiddetli karın ağrısı atakları + çilek reçeli kakası → ACİL pediatri.

S: Anne sütüyle beslenirken kanlı kaka için ne yapayım?

C: Önce hangi sebep olduğunu öğrenmek lazım. CMPA şüphesi varsa 2-4 hafta süt ürünleri çıkarılır (anne diyetinden). Anal çatlak şüphesinde kabızlık tedavi edilir. Tek seferlik küçük çizgide takip yeterli. **3 ay altı bebekte herhangi miktarda kan görmek 6 saat içinde pediatri sebebidir.**

S: Kanlı kaka olunca emzirmeyi durdurmalı mıyım?

C: Hayır. Anne sütü bağırsak iyileşmesinde koruyucudur. CMPA kanıtlanırsa anne diyetinde inek sütü çıkarılır, emzirme devam eder. Sadece pediatri özel olarak söylerse beslenme değişir.

Kaynaklar

• AAP (American Academy of Pediatrics) 2024 Pediatric Emergency Medicine Manual
• NASPGHAN/ESPGHAN 2022 Pediatric Gastroenterology Guidelines
• T.C. Sağlık Bakanlığı 2023 Çocuk Sağlığı İzlem Protokolü
• Türk Pediatri Kurumu 2024 Yenidoğan ve Bebek Acil Rehberi
• Lancet 2022 — Intussusception in Infants Meta-Analysis
• Pediatrics 2023 — CMPA Diagnosis and Management Update

İlgili İçerikler

• Bebeklerde İnek Sütü Alerjisi (CMPA) Detaylı Rehberi
• Bebeklerde FPIES — Non-IgE Alerjisi
• Çocuklarda İshal ve Kusma Yönetimi
• Çocuklarda Kabızlık Çözümleri
• Bebeklerde Pişik Önleme ve Tedavi
• Bebek ve Çocuklarda İlk Yardım Rehberi

Tanı Süreci: Hekim Hangi Testleri İster?

Bebeğinizin bezinde kan veya sümük (mukus) gördüğünüzde aile hekiminize veya çocuk doktoruna gittiğinizde aşağıdaki adımlar standarttır:

Doktorunuz size sorular soracak: Ne zaman başladı? Kaç defa görüldü? Kıvamı (taze kırmızı, koyu, sümüklü)? Bebek ne yiyor (anne sütü, mama, ek gıda)? Ailede bağırsak hastalığı öyküsü? Bu detayları **fotoğraf çekip** götürmeniz tanıyı 3-4 kat hızlandırır.

Tedavi Yaklaşımı: Sebebe Göre Plan

Anal çatlak (fissür):

• Bezi sık değiştirin (her 2 saatte bir)
• Ilık su pamuğu ile temizleyin (mendil yerine)
• Pediatrik vazelin veya kalendula merhem
• Kabızlık varsa: anne sütünde anne hidrasyonu artırın, mamada doktor önerisiyle laktuloz, ek gıdada armut/erik püresi
• Süre: 3-7 günde geçer

İnek sütü protein alerjisi (CMPA):

• Anne sütü alıyorsa: anne 2-4 hafta inek sütü ürünleri kesilir (süt, yoğurt, peynir, tereyağı, gizli süt — bisküvi/çikolata)
• Mama alıyorsa: doktor reçetesiyle ekstensif hidrolize mama veya amino asit bazlı mama
• Süre: %50'si 1 yaşında, %75'i 3 yaşında, %95'i 5 yaşında düzelir
• ASLA "biraz versek olur mu?" — protein alerjisinde ufak miktar bile reaksiyon yapar

İnvajinasyon (bağırsak iç içe geçmesi):

• ACİL — saatler içinde girişim gerekir
• İlk seçenek: hava veya baryum lavmanı (radyolojik redüksiyon, %75-90 başarı)
• Başarısız veya 24 saatten geç vakalarda cerrahi
• Müdahale geç kalırsa bağırsak nekrozu, peritonit, ölüm riski

Akut bakteriyel enteritis:

• Sıvı ve elektrolit replasmanı (oral rehidratasyon — oresol)
• Antibiyotik sadece spesifik vakalarda (Shigella ile dizanteri, ağır Salmonella)
• Probiyotik: Lactobacillus rhamnosus GG veya Saccharomyces boulardii süreyi 1 gün kısaltır
• Anne sütü ASLA kesilmez, mama da kesilmez

Ev Bakımı: 7 Pratik Adım

1. **Bez değiştirme sıklığı:** Çatlak/iritasyon varsa 2 saatte bir, tahriş kremı uygulayın

2. **Hidrasyon:** Anne sütü/mama her zamankinden sık verin, ek gıda dönemindeyse su ekleyin

3. **Kıvam takibi:** Bristol bebek skalası — 1-2 (sert/topak) kabızlık, 6-7 sulu/parçalı, 3-4 ideal

4. **Yiyecek günlüğü:** Ek gıda alıyorsa 1 hafta günlük tutun, hangi gıdadan sonra kan/sümük çıktı?

5. **Fotoğraf arşivi:** Her şüpheli bez için fotoğraf çekin, hekime giderken hazır olsun

6. **Termometre:** Rektal değil koltuk altı, 38°C üzeri ve kan = acil

7. **Aile huzuru:** %70 oranı iyi huylu sebepler — panik kararları kötüleştirir, soğukkanlı değerlendirin

Önleme: Yaşa Göre Strateji

0-6 ay (sadece anne sütü/mama):

• Anne diyetinde inek sütü alerjisi şüphesi varsa 2-4 hafta deneme eliminasyonu
• Anne D vitamini 400 IU/gün alıyorsa bebek de 400 IU
• Mama hazırlamada steril su, 70°C üzeri sıcak su (Cronobacter riski)

6-12 ay (ek gıda dönemi):

• Yeni gıda 3-4 günde bir, tek tek
• Demir kaynakları: kırmızı et püresi, yumurta sarısı, mercimek
• Aşırı meyve suyu yok (kabızlık veya ishal yapar)
• Bal YASAK (botulizm riski 12 ay altı)

1-3 yaş:

• Lifli gıda: tam tahıl, sebze, meyve
• Süt günlük 350-500 ml (fazlası anemi yapar, demir emilimini engeller)
• Tuvalet eğitimi başladıysa korkutmadan, kabızlık varsa yumuşatıcı

Doktor Randevusu Öncesi Hazırlık Checklist

• [ ] Şüpheli bezleri fotoğrafla (mümkünse video)
• [ ] Son 7 günün yiyecek/içecek listesi
• [ ] Aşılar güncel mi? (rotavirüs aşısı önemli)
• [ ] Ailede CMPA, IBD, Crohn, ülseratif kolit var mı?
• [ ] Mama markası, anne sütü süresi, ek gıda başlangıç tarihi
• [ ] Bebeğin huzursuzluğu, ağlama saatleri, uyku düzeni
• [ ] Kilo eğrisi (büyüme grafiği eksiksiz mi?)

Türkiye'de Hangi Uzmana Gidilir?

**Birinci basamak:** Aile hekimi → ilk değerlendirme, basit fissür ve hafif CMPA yönetimi

**İkinci basamak:** Çocuk hastalıkları uzmanı → CMPA, gastroenterit, kapsamlı tetkik

**Üçüncü basamak:** Çocuk gastroenteroloji → IBD, polip, kronik kanama, endoskopi gerektiren vakalar

**ACİL:** Çocuk acil servisi → invajinasyon, NEC, ağır kanama, şok belirtisi

SGK kapsamında çocuk gastroenterolog için sevk gerekir, özelde 2500-4500 TL muayene + tetkik. MHRS üzerinden randevu alınabilir.