ACİL Bulgular — Bu Bulgu Varsa Hemen 112'yi Arayın
Bhutani 1999 + AAP 2022 + Türkiye Neonatoloji Derneği 2017
Bebeğinizin total serum bilirubin (TSB) değerini, saatlik yaşını ve risk faktörlerini girerek Bhutani nomogramı zonunu, AAP 2022 fototerapi ve exchange transfüzyon eşiklerini hesaplayın. Patolojik sarılık uyarıları, kernikterus bulguları ve evde takip rehberi dahildir.
Bhutani nomogramı zonu, AAP 2022 fototerapi ve exchange transfüzyon eşiklerini hesaplayın. TSB değeri (total serum bilirubin) laboratuvar sonucunu girin — cilt rengine bakarak değerlendirme yapmayın.
38+ hafta (term): AAP 2022 standart eşikler uygulanır; risk faktörleri olmadan fototerapi daha seyrek gerekir.
Laboratuvar sonucunu girin. TcB (transcutaneous) tarama değildir; TSB altın standarttır.
Fizyolojik
Term: <12 mg/dL
Dikkat
12-15 mg/dL
Fototerapi
Yaş+risk bazlı
Exchange
>20-25 mg/dL
Risk faktörü varlığında fototerapi eşiği 3-4 mg/dL düşürülür (AAP 2022). ABO/Rh/G6PD hemolize yol açar; hız önemlidir.
2 veya daha fazla nörolojik semptom işaretlenirse BIND (Bilirubin-Induced Neurologic Dysfunction) uyarısı verilir — akut bilirubin ensefalopatisi riski yüksektir.
İki sarılık tipini ayırt etmek tedavi kararı için kritiktir. Aşağıdaki tabloda temel farklar özetlenmiştir (Kaynak: AAP 2022 + Türkiye Neonatoloji Derneği 2017).
| Özellik | Fizyolojik Sarılık | Patolojik Sarılık |
|---|---|---|
| Başlangıç zamanı | 2-3. gün | 24 saatten önce |
| Zirve | 5-7. gün (term) | Hızlı yükseliş (>5 mg/dL/gün) |
| Geçiş süresi | 14. gün (term) / 21. gün (prematüre) | 14 günü aşar |
| TSB zirve değeri | Term: <12 mg/dL | Eşiğe bağlı; eşik aşılır |
| Direkt bilirubin | Normal (<1 mg/dL) | Artmış olabilir (kolestaz) |
| Coombs testi | Negatif | Hemolizde pozitif |
| Hemoliz bulguları | Yok | Anemi, retikülosit artışı |
| Uygun tedavi | Yeterli emzirme + takip | Fototerapi / exchange / araştırma |
Nomogram, 0-144 saat arasındaki TSB değerlerini dört risk zonuna ayırır. Taburculuk öncesi her bebeğin nomogram değerlendirmesinden geçmesi önerilir (Bhutani VK, Pediatrics 1999).
TSB değeri yaşa göre düşük risk eşiğinin altında. Rutin takip yeterlidir. Yeterli emzirme ve hidrasyon ile bilirubin fizyolojik seyreder. Taburculuk sonrası poliklinik izlemi önerilir.
Risk faktörü yoksa genellikle fototerapi gerekmez. Risk faktörü varsa fototerapi ihtiyacı 3-4 kat artar. 24-48 saat içinde TSB kontrolü yapılmalıdır.
Fototerapi eşiğine yakın veya üzerinde olabilir. Aynı gün pediatrist değerlendirmesi gereklidir. Risk faktörü varlığında fototerapi çoğunlukla başlanır.
Fototerapi veya exchange transfüzyon gereksinimi yüksek. Nörolojik bulgu varlığında exchange transfüzyon düşünülmelidir. Kernikterus riski mevcuttur.
Fototerapi başlangıcı için eşik değerler (mg/dL) — doğum haftası ve risk faktörüne göre. Risk faktörleri: ABO/Rh uyumsuzluk, G6PD eksikliği, sefalohematom, kardeşte fototerapi, prematürite (35-37 hafta), geç prematüre, doğum travması.
| Yaş | ≥38 hafta, risk yok (mg/dL) | ≥38 hafta, risk var (mg/dL) | 35-37 hafta (mg/dL) |
|---|---|---|---|
| 0-23 saat | 10.0 | 8.0 | 7.0 |
| 24-47 saat | 13.0 | 10.0 | 9.0 |
| 48-71 saat | 15.0 | 12.0 | 10.5 |
| 72-95 saat | 17.0 | 13.5 | 12.0 |
| 96-119 saat | 18.0 | 14.5 | 13.5 |
| 120-143 saat | 19.0 | 15.5 | 14.0 |
| ≥144 saat (6+ gün) | 20.0 | 17.0 | 15.0 |
Exchange transfüzyon (kan değişimi) eşik değerleri (mg/dL). Bu eşiklerin aşılması veya nörolojik bulgu varlığında acil neonatoloji değerlendirmesi zorunludur. Kernikterus riski nedeniyle gecikme kabul edilemez.
| Yaş | Term (risk yok) (mg/dL) | Risk faktörlü / Prematüre (mg/dL) |
|---|---|---|
| 0-23 saat | 16.0 | 13.0 |
| 24-47 saat | 19.0 | 16.0 |
| 48-71 saat | 22.0 | 19.0 |
| 72-95 saat | 24.0 | 21.0 |
| 96-119 saat | 25.0 | 22.0 |
| ≥120 saat (5+ gün) | 25.0 | 23.0 |
Risk faktörleri fototerapi eşiğini 3-4 mg/dL düşürür. Hemoliz yapan faktörler (ABO, Rh, G6PD) bilirubini hızla yükseltir ve exchange transfüzyon riskini belirgin artırır.
Bu iki kavram sık karıştırılır. Doğru tanı emzirmeye devam kararını belirler.
| Özellik | Emzirme Sarılığı | Anne Sütü Sarılığı |
|---|---|---|
| Diğer adı | Breastfeeding jaundice | Breast milk jaundice |
| Başlangıç | İlk 3-5 gün (erken) | 7-14. gün (geç) |
| Mekanizma | Yetersiz emzirme → kalori yetersizliği → bilirubin artışı | Anne sütündeki faktörler hepatik konjügasyonu baskılar |
| Kilo kaybı | Var (>%10) | Yok veya minimal |
| Süre | Emzirme iyileşince geçer (1-2 hafta) | 3-12 hafta, yavaş gerileme |
| Emzirme | Sıklaştır — günde 8-12 kez | Devam et — nadiren ara verilir |
| TSB düzeyi | Orta-yüksek, eşiği aşabilir | Genellikle orta, eşiği nadiren aşar |
| Dışkı rengi | Sarı (geçikmiş olabilir) | Normal sarı-turuncu |
Her iki durumda da emzirmeyi bırakmak genellikle YANLIŞTIR. Yeterli emzirme ve sık takip ile büyük çoğunluk fototerapi gerektirmeden düzelir. Emzirmeye ara vermek anne sütünü kurutma riskini artırır; sadece neonatoloji uzmanı direktifiyle yapılmalıdır.
Ne: Cilt üzerinden ışık yansıması ile bilirubin tahmini (invazif değil).
Ne zaman: Tarama amaçlı. Yüksek çıkarsa TSB ile doğrulama gerekir.
Sınırlılıklar: Fototerapi altında güvenilmez. Çok düşük doğum ağırlığında veya koyu tenli bebekte hata payı artar.
Kullanım: Rutin taburculuk öncesi tarama; TSB'ye olan farkı ±2 mg/dL.
Ne: Kan örneğinde hem direkt (konjüge) hem indirekt (unkonjüge) bilirubini ölçer.
Ne zaman: Tedavi kararı için altın standart. TcB eşiğe yakınsa veya klinik endişe varsa.
Avantaj: Direkt bilirubin ayrımını gösterir — kolestaz/tıkayıcı sarılık tanısı için şart.
Önemli: Direkt bilirubin >2 mg/dL veya total'in >%20'si ise kolestaz şüphesi.
Kernikterus (kronik bilirubin ensefalopatisi), kontrol altına alınamayan yüksek bilirubinin beyin dokusuna birikmesiyle oluşan kalıcı hasardır. Erken müdahale ile tamamen önlenebilir.
Erken (Evre 1)
Letarji, hafif hipotoni, emme zayıflığı, yüksek tonda ağlama. Geri dönüşümlü.
Orta (Evre 2)
Opistotonus, ateş, yüksek tonda ağlama kötüleşme, kas sertliği. Kısmen geri dönüşümlü.
İleri (Evre 3)
Derin koma, konvülziyon, solunum durması. Kalıcı hasar yerleşmiş.
Erken fototerapi veya exchange transfüzyon ile kernikterus tamamen önlenebilir. Bilirubin yönetimindeki gecikmeler trajik sonuçlara yol açar.
Taburculuk sonrası ilk 5-7 gün kritiktir. Bu kurallara uyulması ile pek çok komplikasyon önlenebilir.
Term bebekte 14. günü, prematürede 21. günü aşan sarılık fizyolojik değildir. Bu durumda direkt (konjüge) bilirubin ölçümü zorunludur.
Kolestaz Şüphesi (Tıkayıcı Sarılık)
Acil Araştırma (2 Hafta İçinde)
Biliyer atrezide Kasai portoenterostomi operasyonu 60. güne kadar yapılırsa prognoz belirgin iyileşir. Her geç başvuru karaciğir transplantı riskini artırır.
TÜBİTAK Tarama Kartı
Doğumdan 48-72 saat sonra topuk kanı ile PKU, hipotiroidizm, biyotinidaz ve G6PD eksikliği taranır. Sarılık riski için G6PD sonucu kritiktir.
TcB Tarama
Üçüncü basamak doğum hastanelerinde TcB cihazları mevcuttur. Eşiği aşan değerlerde TSB ölçümüne geçilir. Birinci basamakta cihaz bulunmayabilir.
Türkiye Neonatoloji Derneği Rehberi 2017
AAP ve NICE ile uyumlu eşikler benimsenmiştir. Geç prematüre (35-37 hafta) için ayrı protokol mevcuttur. Tüm üçüncü basamak hastanelere gönderilmiştir.
Aile Hekim Rolü
Taburculuk sonrası 3. ve 7. gün aile hekimi kontrolü önerilir. Sarılık, kilo ve emzirme değerlendirmesi yapılır. Endişe varsa sevk sistemi işletilir.
Bu hesaplama aracı AAP 2022, Bhutani 1999, Türkiye Neonatoloji Derneği 2017 ve WHO 2017 kılavuzlarına dayalı genel bilgilendirme amaçlıdır. Fototerapi ve exchange transfüzyon kararları yalnızca çocuk hekimi veya neonatoloji uzmanı tarafından verilebilir. Bu araç tıbbi tanı, tedavi veya uzman görüşünün yerini tutmaz. Bebeğiniz hakkında endişeleriniz varsa bir sağlık profesyoneliyle iletişime geçin.