# Yaşa Göre Oyuncak Rehberi 2026: Gelişim ve Güvenlik
Oyuncak çocuğun "iş aletidir"; oyun yoluyla dünyayı keşfeder, bilişsel-motor-sosyal becerileri geliştirir. Ama her oyuncak her yaşa uygun değildir. Yanlış seçim sıkıcılık (gelişimden ileri), gelişim engelleme (gerideki yetenek) veya boğulma riski yapabilir.
Bu rehberde 2026 yaşa göre oyuncak seçimini, EN 71 güvenlik standardını, Montessori yaklaşımını, dijital/ekran oyuncak limitlerini ve doğru rotasyon stratejisini editöryal bağımsız bir bakışla sunuyoruz.
Yaş Grubuna Göre Oyuncak Çerçevesi
**Featured snippet özet:** AAP 2024 ve Montessori yaklaşımına göre oyuncak seçimi yaş grubuna göre 4 evrede sıralanır: 0-6 ay duyusal (görsel kontrast, ses, dokunma), 6-12 ay motor (oturma, emekleme, ince motor), 1-3 yaş hayal/keşif (rol oyunu, blok, kitap), 3-6 yaş sosyal/akademik öncesi (yapboz, sanat, oyun grubu). Tüm oyuncaklar EN 71 sertifikalı olmalı, 3 yaş altı için küçük parça riski (≤3.17 cm çap) bulunmamalıdır.
| Yaş | Gelişim Odağı | Tipik Oyuncak | Sayı |
|---|---|---|---|
| 0-6 ay | Duyusal, görsel | Mobil, çıngırak, kitap | 5-7 |
| 6-12 ay | Motor, ince motor | Yığma, çekme oyuncağı | 7-10 |
| 1-3 yaş | Hayal, dil | Blok, hamur, role-play | 8-12 |
| 3-6 yaş | Sosyal, akademik | Yapboz, sanat, kitap | 10-15 |
AAP 2024 'az ama kaliteli oyuncak' önerir; rotasyon (2-3 haftada değiştirme) ilgiyi taze tutar.
0-6 Ay — Duyusal Keşif Dönemi
Gelişim Özellikleri
- 0-2 ay: Yüksek kontrast (siyah-beyaz-kırmızı) görme; 8-12 inç mesafede netlik
- 2-4 ay: Renk ayrımı, sesleri takip etme, baş kontrolü
- 4-6 ay: Nesneleri yakalama, ağza götürme (oral keşif), ters çevirme
Önerilen Oyuncaklar
- **Yüksek kontrast kartları:** 0-2 ay görsel uyarı
- **Mobil:** Beşik üzerinde 30 cm; sade tasarım, müzik düşük desibel
- **Çıngırak:** Hafif (50-100 g), parmak tutma için ince sap
- **Yumuşak kitap:** Yıkanabilir, dokunsal, krinkle ses
- **Aktivite halısı:** Pamuk, OEKO-TEX, asılı duyusal nesnelerle
- **Diş kaşıyıcı:** EN 71-3 kimyasal güvenli silikon
Kaçınılması Gerekenler
- Sesli/ışıklı karmaşık oyuncaklar (uyaran fazla)
- Küçük parçalı oyuncaklar (oral keşif riski)
- Çok yumuşak peluş (yüze kapanma riski beşikte)
6-12 Ay — Motor ve İnce Motor Dönemi
Gelişim Özellikleri
- 6-8 ay: Oturma, dönme, parmak-baş parmak tutuş
- 8-10 ay: Emekleme, yedi parmak ince tutuş, çift elini koordinasyon
- 10-12 ay: Ayağa kalkma, yürüme adımları, nesne atma
Önerilen Oyuncaklar
- **Yığma kuleler:** 4-6 parça, ahşap veya yumuşak plastik
- **Şekil sıralayıcı:** 3-4 farklı şekil, büyük delikler
- **Çekme oyuncağı:** İp veya çubukla, yürümeye geçiş için
- **Tahta blok seti:** Doğal renkli, EN 71 sertifikalı
- **Aktivite küpü:** Çoklu yüzeyde farklı aktivite
- **Kitap (board book):** Kalın sayfalı, dokunsal
Önemli Not
Bebek bu dönemde "neden-sonuç" ilişkisini öğrenir; düşürme, atma oyunları sinirlendirici olsa da gelişimseldir.
1-3 Yaş — Hayal Gücü ve Dil Patlaması
Gelişim Özellikleri
- 1-2 yaş: Yürüme yetkinleşir, ilk kelimeler, sembol oyunu başlar
- 2-3 yaş: 50-200 kelime hazinesi, paralel oyun, rol denemeleri
Önerilen Oyuncaklar
- **Blok seti:** Büyük (3-5 cm), yapı oyunları
- **Oyun hamuru:** Doğal renkli, gluten-free seçenek
- **Mutfak seti:** Ahşap, gerçek dünya simülasyonu (Montessori)
- **Bebek arabası ve bebek:** Cinsiyet ayrımı yok, herkes için
- **Çekme oyuncağı:** Yürürken çekilen, ses çıkaran
- **Resimli kitap:** Tek kelime sayfaları, çevirme alıştırması
- **Yapboz:** 4-6 parça, büyük tutamaçlı
- **Tırmanma rampa:** Pikler triangle, motor gelişim
Kaçınılması Gerekenler
- Magnet topları (yutulma — ölümcül risk)
- Düğme pil oyuncağı (yutulma — yemek borusu yanığı)
- Lazer ışıklı oyuncak (göz hasarı)
3-6 Yaş — Sosyal Oyun ve Akademik Öncesi
Gelişim Özellikleri
- 3-4 yaş: 1.000+ kelime, basit kural anlama, paralel→ortaklaşa oyun geçişi
- 4-5 yaş: Tam cümle, mantık ipuçları, ahlaki kavramlar başlar
- 5-6 yaş: Okuma öncesi (ses-harf ilişkisi), basit matematik (1-20 sayma)
Önerilen Oyuncaklar
- **Yapboz:** 12-50 parça (yaşa göre)
- **Sanat malzemeleri:** Boya, kalem, kağıt, makas (yuvarlak uçlu)
- **Yapı blok seti:** Lego Duplo (3-5 yaş), Lego Classic (5+ yaş)
- **Rol oyun seti:** Doktor, market, atölye
- **Kitap:** Hikaye, alfabetik, sayı kitapları
- **Bisiklet/scooter:** EN 14619 standartlı, kask zorunlu
- **Bahçe oyuncakları:** Top, ip atlama, kum havuzu
- **Eğitici oyun:** Memory kart, basit board game
Ekran Politikası
AAP 2024 ekran kullanımı:
- 2 yaş altı: Sıfır (video chat hariç)
- 2-5 yaş: Maksimum 1 saat/gün kaliteli içerik
- Yetişkin eşliği şarttır
- Yatak öncesi 1 saat ekran yasak (uyku kalitesi)
EN 71 Güvenlik Standardı — 13 Bölüm
| Bölüm | Konu |
|---|---|
| EN 71-1 | Mekanik ve fiziksel özellikler |
| EN 71-2 | Yangın direnci |
| EN 71-3 | Kimyasal element geçişi (ağır metaller) |
| EN 71-4 | Kimyasal deney setleri |
| EN 71-5 | Kimyasal oyuncaklar (deney harici) |
| EN 71-6 | Yaş işaretleme grafikleri |
| EN 71-7 | Parmak boyaları |
| EN 71-8 | Salıncak/kaydırak |
| EN 71-9 | Organik kimyasal bileşikler |
| EN 71-12 | N-nitrosamines (lateks emzikler) |
| EN 71-13 | Koku oyunları |
| EN 71-14 | Trambolin |
CE işareti 2026 itibarıyla AB'ye girişte zorunludur; Türkiye'de TSE belgesi EN 71 ile eşdeğerdir.
Oyuncak Rotasyonu — Az ama Çok Oyun
Rotasyon Yöntemi
Aynı anda 5-10 oyuncak sun, kalanı kapalı dolapta sakla. Her 2-3 haftada değiştir. "Geri dönüş" oyuncağı bebeğe yeni gibi gelir.
Pediatrics Journal 2018 araştırması: aynı anda 4 oyuncak sunulan çocuklar, 16 oyuncak sunulanlara göre %47 daha uzun oyun süresi ve %34 daha yaratıcı oyun göstermiştir.
Açık Uçlu Oyuncaklar Ön Planda
- Bloklar (sayısız yapı)
- Oyun hamuru (sayısız şekil)
- Bebek + giysi (sayısız senaryo)
- Sanat malzemeleri (sayısız çizim)
Açık uçlu oyuncaklar yaratıcılığı destekler; tek sonuçlu oyuncaklar (puzzle once tamamlanır) yenilik sağlamaz.
Türkiye Pazarında Oyuncak Fiyat Segmentleri (2026)
| Yaş Grubu | Ekonomik | Orta | Üst (Doğal/Montessori) |
|---|---|---|---|
| 0-6 ay | 100-300 TL | 300-700 TL | 700-1.500 TL |
| 6-12 ay | 200-500 TL | 500-1.200 TL | 1.200-2.500 TL |
| 1-3 yaş | 300-700 TL | 700-1.500 TL | 1.500-3.000 TL |
| 3-6 yaş | 500-1.000 TL | 1.000-2.500 TL | 2.500-5.000 TL |
Hepsiburada, Trendyol, Amazon TR'de geniş seçenek vardır. Ahşap Montessori oyuncak segmenti 2024'ten itibaren büyümektedir.
Yaygın Hatalar
1. **Yaş üstü oyuncak alma** — Çocuk anlamaz, sıkılır; yaş aralığını dikkate alın
2. **Magnet ve düğme pil** — Yutulma ölümcül risk; 6 yaş altına yasak
3. **Karmaşık ışık-ses oyuncak** — Aşırı uyaran, dikkat dağıtır; sade tercih edin
4. **Cinsiyet bazlı ayrım** — Stereotip oluşturur; tüm oyuncaklar tüm çocuklar için
5. **Aşırı oyuncak yığma** — Yaratıcılığı düşürür; rotasyon ve az sayı tercih edin
Bağlantılı İçerikler
- Pillar 6 [Bebek Donanımı 2026 Ürün Rehberi](/blog/urun-rehberi)
- Pillar 3 [Küçük Çocuk Rehberi 2026](/blog/kucuk-cocuk)
- C3 [Konuşma Gecikmesi Belirtileri](/blog/konusma-gecikmesi)
- C5 [Ekran Süresi Çocuk Rehberi](/blog/ekran-suresi-cocuk)
- C5 [Otizm Erken Belirtileri](/blog/otizm-erken-belirtileri)
- C2 [Gelişim Kilometre Taşları 0-12 Ay](/blog/gelisim-kilometre-taslari-0-12-ay)
- [Forum — oyuncak deneyimleri](/forum)
- [Mağaza — oyuncak kategorisi](/magaza?kategori=oyuncak)
Yazar Uyarısı
Bu içerik 2026 itibarıyla AAP 2024 Toy Selection Guidelines, AAP 2024 Media and Children Communication Toolkit, EN 71 (oyuncak güvenliği — 13 bölüm), CE direktifi (2009/48/EC), Association Montessori Internationale (AMI) yaş materyal rehberleri, WHO 2019 fiziksel aktivite rehberi, KSGM 2024 cinsiyet eşitliği eğitim materyali ve Pediatrics Journal 2018 oyuncak çeşitliliği çalışmasına dayanılarak hazırlanmıştır. Belirli bir marka veya modelin tavsiyesi değildir; Momwo editöryal olarak bağımsızdır ve hiçbir ürün ödemesi almamaktadır. Çocuğunuzun gelişimi konusunda aile hekiminize ve çocuk doktorunuza danışın.
Kaynaklar:
- AAP 2024 — Selecting Appropriate Toys for Young Children
- AAP 2024 — Media Use in School-Aged Children and Adolescents
- EN 71 — Safety of toys (1-14 bölümler)
- CE 2009/48/EC — Toy Safety Directive
- Association Montessori Internationale (AMI) — Materials for the Child
- WHO 2019 — Guidelines on physical activity for children under 5
- Pediatrics Journal 2018 — The Influence of the Number of Toys in the Environment on Toddlers' Play
Sıkça Sorulan Sorular
Yenidoğan için hangi oyuncak alınmalı?
Yenidoğan (0-3 ay) için yüksek kontrast (siyah-beyaz-kırmızı) görsel kartlar, beyaz gürültü makinesi, çıngırak ve mobil önerilir. Bebek 8-12 inç (20-30 cm) mesafedeki nesneleri net görür; mobil beşik üzerinde 30 cm yükseklikte olmalıdır. AAP 2024 'sade ve doğal oyuncak' önerir; ışık/sesli karmaşık oyuncak gerekmez. 0-3 ay temel ihtiyaç emzirme, uyku, ten temasıdır; oyuncak destekleyicidir.
EN 71 standardı nedir?
EN 71, Avrupa oyuncak güvenliği standardıdır; 13 bölümden oluşur: EN 71-1 mekanik (parça ayrılma, keskin köşe), EN 71-2 yangın direnci, EN 71-3 kimyasal (ağır metaller, ftalat), EN 71-9 organik kimyasallar (BPA), EN 71-12 N-nitrosamines (lateks). Türkiye'de TSE belgesi EN 71 ile eşdeğerdir. CE işareti 2026 itibarıyla AB'ye girişte zorunludur. Etikette mutlaka 'CE EN 71' işareti kontrol edilmelidir.
Boğulma riski olan oyuncak nasıl tespit edilir?
AAP 2024 ve EN 71-1 'küçük parça' kuralı: 3 yaş altı çocuk için 3.17 cm çap ve 6 cm uzunluk altındaki parçalar boğulma riskidir. Test tüpü (small parts cylinder) ile kontrol edilir; ev yöntemi: tuvalet kağıdı rulosunun içinden geçen herhangi bir parça risklidir. 0-3 yaş oyuncağında 'NOT FOR CHILDREN UNDER 3' uyarısı yoksa parça testini geçmiştir. Boncuk, magnet, pil özellikle yüksek risk taşır.
Montessori oyuncak nedir?
Montessori yaklaşımında oyuncaklar doğal malzemelerden (ahşap, pamuk, metal), açık uçlu (hayal gücüyle çoklu kullanım) ve gerçek dünyayı yansıtmalıdır. Plastik, sesli/ışıklı, batarya gerektiren oyuncaklar Montessori yaklaşımına uymaz. AMI (Association Montessori Internationale) yaş uygun materyaller önerir: 0-1 yaş 'mobile' serisi, 1-2 yaş 'pratik yaşam', 2-4 yaş 'duyusal materyal', 4-6 yaş 'akademik öncesi'.
Çocuğa ne kadar oyuncak yeterli?
AAP 2024 ve Montessori yaklaşımı 'az ama kaliteli' önerir; çocuğa aynı anda 5-10 oyuncak sunulması yeterlidir. Oyuncak rotasyonu (her 2-3 hafta değiştirme) ilgiyi tazeler. Aşırı oyuncak çocuğun konsantrasyonunu düşürür ve yaratıcılığı sınırlar (Pediatrics Journal 2018). Açık uçlu oyuncaklar (bloklar, oyun hamuru, tahta figürler) çoklu kullanımla 'sayı az ama oyun çok' formülünü sağlar.
Ekran/dijital oyuncak güvenli mi?
AAP 2024 ekran kullanımını net belirler: 0-18 ay sıfır ekran (video chat hariç), 18-24 ay yetişkin eşliğinde sınırlı, 2-5 yaş günde maksimum 1 saat kaliteli içerik. Dijital eğitim oyuncakları ('akıllı oyuncak') 0-3 yaş için önerilmez. Fiziksel oyun bilişsel ve sosyal gelişim için tartışmasız üstündür. WHO 2019 'çocuk fiziksel aktivite' rehberi 1-5 yaş için günde en az 180 dk fiziksel aktivite önerir.
Cinsiyet rolüne uygun oyuncak almalı mıyım?
AAP 2024 ve UNESCO 2023 raporu cinsiyet bazlı oyuncak ayrımını önermez; her çocuk her tip oyuncaktan yararlanır. 'Erkek bebek araba — kız bebek bebek' yaklaşımı stereotip oluşturur ve gelişim alanlarını sınırlar. Mutfak seti, bebek arabası, blok, fizik deney seti her cinsiyet için sunulmalıdır. Türkiye'de KSGM 2024 'cinsiyet eşitliği eğitim materyali' rehberi okul öncesi ve ilkokul programlarında bu yaklaşımı desteklemektedir.
Kullanılmış oyuncak almak güvenli mi?
EN 71 sertifikalı, sağlam ve temiz oyuncaklar güvenle ikinci el kullanılabilir. Kontrol noktaları: parça eksik mi, kırık-çatlak yok mu, lateks/yumuşak plastik bozulmamış mı, batarya bölmesi sağlam mı (çocuk açamaz olmalı). 1990 öncesi oyuncaklarda kurşun boya riski vardır. Kullanılmış peluş ve tekstil oyuncak 60°C yıkanmalıdır (akar/parazit önleme). Ekonomik avantaj büyüktür; 2026'da Türkiye'de ikinci el oyuncak pazarı %25 büyüme gösterdi (Letgo 2024 verisi).
