Bebeğinizin ilk gülümsemesi, parkta attığı ilk adımlar, doğum günü pastasıyla bulanmış o sevimli yüzü... Bu anları sosyal medyada paylaşmak dünyanın en doğal dürtüsü gibi hissedebilir. Ancak "Paylaş" butonuna her bastığınızda çocuğunuz adına kalıcı bir dijital karar veriyorsunuz — ve bu kararın sonuçları düşündüğünüzden çok daha uzun ömürlü olabilir.
Bu rehberde sharenting'in ne olduğunu, gerçek risklerini, Türkiye ve dünyada hukuki gelişmeleri ve çocuğunuzun dijital gizliliğini korurken anılarınızı nasıl saklayabileceğinizi bilimsel veriler ışığında ele alıyoruz.
Sharenting Nedir?
Sharenting, İngilizce "share" (paylaşmak) ve "parenting" (ebeveynlik) kelimelerinin birleşiminden oluşan bir terimdir. Ebeveynlerin çocukları hakkında sosyal medya ve diğer dijital platformlarda fotoğraf, video, bilgi ve hikaye paylaşmasını tanımlar.
Boyutu Ne Kadar Büyük?
- Ebeveynlerin %75'i sosyal medyada çocuklarıyla ilgili düzenli paylaşım yapıyor
- Ortalama bir çocuğun 5 yaşına geldiğinde çevrimiçi ortamda binlerce fotoğrafı bulunuyor
- Bir araştırmaya göre ebeveynler çocuklarının doğumundan 18 yaşına kadar ortalama 1.300'den fazla fotoğraf ve video paylaşıyor
- Türkiye'de influencer ebeveynlerin Instagram paylaşımları üzerine yapılan akademik çalışma (TOJDAC, 2025), paylaşımların büyük çoğunluğunun çocuğun yüzünü açıkça gösterdiğini ortaya koymuştur
Neden Paylaşıyoruz?
Sharenting'i anlamak için önce motivasyonları anlamak gerekir:
- Sosyal bağ kurma: Uzaktaki aile ve arkadaşlarla anı paylaşma ihtiyacı
- Topluluk desteği: Diğer ebeveynlerle deneyim paylaşımı, dayanışma arayışı
- Anı kaydetme: Dijital albüm olarak sosyal medyayı kullanma
- Gurur ve mutluluk: Ebeveynlik başarılarını kutlama
- Maddi motivasyon: İçerik üretici ebeveynlerin gelir kaynağı olarak çocuk içerikleri
Bu motivasyonların hiçbiri "kötü" değildir. Ancak sonuçları düşünmeden yapılan paylaşımlar ciddi risklere kapı açabilir.
Gerçek Riskler: Neden Dikkatli Olmalısınız?
Dijital Ayak İzi ve Unutulma Hakkı
İnternet unutmaz. Bugün paylaştığınız bir fotoğraf:
- Ekran görüntüsü: Siz silseniz bile başkaları tarafından kaydedilmiş olabilir
- Arama motorları: İsim + fotoğraf eşleşmesiyle yıllar sonra bile bulunabilir
- Yapay zeka eğitimi: Herkese açık fotoğraflar AI model eğitiminde kullanılabilir
- Deepfake riski: Çocuk fotoğrafları manipüle edilerek kötüye kullanılabilir
Güvenliweb.org.tr'nin raporuna göre ebeveynler çocuklarının unutulma hakkını ellerinden alabilmektedir. Çocuğunuz büyüdüğünde o bebek fotoğraflarının çevrimiçi olmasını istemeyebilir — ama geri almak neredeyse imkânsızdır.
Kimlik Hırsızlığı
Uzmanlar, 2030 yılına kadar kimlik hırsızlıklarının yaklaşık üçte ikisinin sharenting kaynaklı bilgilerden izlenebileceğini öngörmektedir. Paylaşımlarda yer alan şu bilgiler risk oluşturur:
- Çocuğun tam adı ve doğum tarihi
- Doğum hastanesi ve doğum bilgileri
- Okul/kreş adı ve konumu
- Ev adresi veya sık gidilen yerler
- Günlük rutinler ve alışkanlıklar
Çocuk İstismarı Riski
Bu konu rahatsız edici ama bilinmesi zorunlu bir gerçektir:
- Avustralya hükümeti araştırması: Pedofil sitelerindeki çocuk görüntülerinin büyük bir kısmı sosyal medya hesaplarından alınmıştır
- Dijital kaçırma (digital kidnapping): Çocuk fotoğraflarının izinsiz alınıp başka hesaplarda "kendi çocuğu" gibi kullanılması. Türkiye'de de vakalar bildirilmiştir
- Konum bilgisi: Fotoğraflardaki metadata (EXIF verisi) çekim yerini ifşa edebilir
Psikolojik Etkiler
Çocuklar büyüdüğünde kendi rızası olmadan paylaşılan içeriklerden olumsuz etkilenebilir:
- Mahcubiyet: Tuvalet eğitimi, çıplak banyo fotoğrafları, ağlama anları gibi paylaşımlar
- Güven kaybı: "Annem-babam benim özelimi başkalarıyla paylaşmış" hissi
- Siber zorbalık: Eski fotoğrafların okul arkadaşları tarafından alay malzemesi yapılması
- Kimlik oluşumu: Çocuğun kendi dijital kimliğini oluşturma hakkının elinden alınması
Ebeveynler Farkında mı?
PMC'de yayımlanan 2024 çalışmasına göre, sharenting yapan ebeveynlerin %93'ü mevcut mevzuattan ve pratik risklerden haberdar değildir. Bu farkındalık eksikliği, sorunun boyutunu artıran en büyük faktörlerden biridir.
Hukuki Çerçeve: Türkiye ve Dünya
Türkiye'de Mevcut Durum
- KVKK (2016): Çocuklara ait veriler özel nitelikli kişisel veri olarak değerlendirilir. 18 yaş altı bireylerin verilerinin işlenmesinde açık rıza aranır
- BM Çocuk Hakları Sözleşmesi: Türkiye taraf devlettir. Madde 16: "Hiçbir çocuğun özel yaşamına, aile yaşamına keyfi ya da haksız müdahale edilemez"
- Türk Medeni Kanunu: Ebeveynler çocuğun kişilik haklarının koruyucusudur — ancak ihlal edenin ebeveynin kendisi olduğunda yasal boşluk oluşmaktadır
- Güvenliweb.org.tr: BTK'nın çocuk dijital güvenliği platformu, sharenting risklerine karşı ebeveynleri bilgilendirmektedir
Dünyada Hızlanan Düzenlemeler (2025-2026)
Fransa (2024-2025):
- Dünyanın en kapsamlı sharenting yasası. Ebeveynlerin çocuk fotoğraflarını paylaşma hakkını sınırlandıran özel düzenleme
- Çocukların 18 yaşında kendi içeriklerinin silinmesini talep etme hakkı
ABD:
- COPPA güncellemesi (2025): Çocuk Çevrimiçi Gizlilik Koruma Yasası'nda önemli değişiklikler Haziran 2025'te yürürlüğe girdi
- Kaliforniya SB 764 (2025): İçerik üreticilerin çocuk içeriklerinden elde ettiği gelirin %65'inin çocuk adına güvence hesabına yatırılması zorunluluğu
- New York SAFE Kids Act (2025): 18 yaş altına algoritmik akış kısıtlaması ve gece bildirim engeli
Avustralya (2025-2026):
- 16 yaş altına sosyal medya erişim kısıtlaması
- Gizlilik Yasası'nda çocuk verilerine özel koruma güncellemesi
AB:
- Avrupa Parlamentosu sharenting üzerine kapsamlı brifingler hazırlıyor (EPRS, 2025)
- CBPR 2.0 (2026): Çocuk verileri için küresel standartları yükseltecek revizyon
Türkiye İçin Öngörüler
Türkiye'de henüz sharenting'e özel bir yasa bulunmamaktadır. Ancak KVKK çerçevesinde çocuk verilerine yönelik özel düzenlemelerin gelmesi beklenmektedir. UNICEF Türkiye de bu konuda farkındalık çalışmaları yürütmektedir.
Paylaşmadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 7 Soru
Her paylaşım öncesi şu soruları bir filtre olarak kullanın:
1. Çocuğum Bu Fotoğrafı Görseydi Ne Hissederdi?
10-15 yıl sonra çocuğunuz bu paylaşımı bulursa utanır mı, kızar mı, mutlu mu olur? Tuvalet eğitimi, çıplak fotoğraflar, ağlama krizleri, disiplin anları — bunlar paylaşılmamalıdır.
2. Kişisel Bilgi İçeriyor mu?
Tam ad, okul adı, doğum tarihi, ev adresi veya rutin bilgisi içeren paylaşımlardan kaçının.
3. Kim Görebilir?
"Arkadaşlara özel" ayarı bile tam güvenlik sağlamaz — arkadaşınızın ekran görüntüsü almasını engelleyemezsiniz.
4. Rıza Verebilecek Yaşta mı?
Çocuğunuz konuşabiliyorsa ve durumu anlayabiliyorsa fikrini sorun. "Bu fotoğrafı paylaşmamı ister misin?" sorusu özerkliğine saygı gösterir.
5. Metadata Temizledim mi?
Fotoğraflardaki konum verisi (GPS koordinatları) paylaşımdan önce temizlenmelidir.
6. Bu Paylaşım Kimin İçin?
Gerçekten yakınlarınızla paylaşmak mı istiyorsunuz, yoksa beğeni almak için mi? Motivasyonunuzu sorgulamak sağlıklı bir alışkanlıktır.
7. Alternatif Var mı?
Sosyal medya yerine özel aile grupları, şifreli albüm uygulamaları veya basılı fotoğraf albümleri kullanabilir misiniz?
Güvenli Paylaşım İçin Pratik Rehber
Hiç paylaşmamak en güvenli seçenek olsa da günümüzde gerçekçi olmayabilir. İşte denge kurmanın yolları:
Teknik Önlemler
- Gizlilik ayarları: Tüm sosyal medya hesaplarınızı "gizli/özel" yapın
- Konum bilgisini kapatın: Telefon kamerasında GPS etiketlemeyi devre dışı bırakın
- Yüz bulanıklaştırma: Çocuğunuzun yüzünü emoji, çıkartma veya bulanıklaştırma ile kapatın
- Arkadan çekim: Yüzü göstermeden arkadan, yandan veya uzaktan fotoğraflar paylaşın
- Google Alerts: Çocuğunuzun adı için Google uyarısı oluşturun — herhangi bir yerde adı geçerse bilgilendirilirsiniz
- Ters görsel arama: Düzenli olarak çocuğunuzun fotoğraflarının başka yerlerde kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin
İçerik Kuralları
- Paylaşmayın: Çıplak/yarı çıplak fotoğraflar (banyo, plaj, bez değiştirme), mahcup edici anlar, sağlık bilgileri, okul/kreş bilgileri, tam konum
- Dikkatli paylaşın: Yüzü açık fotoğraflar, günlük rutinler, başarılar/ödüller
- Güvenle paylaşabilirsiniz: Yüzü gizlenmiş fotoğraflar, genel manzara/doğa fotoğrafları, detay çekimleri (eller, ayaklar), sanat eserleri
Aile ve Yakın Çevre Kuralları
- Büyükanne-büyükbaba kuralı: Büyükanne ve büyükbabaların da aynı kurallara uymasını nazikçe ama net şekilde isteyin
- Bakıcı/öğretmen uyarısı: Bakıcı, kreş ve okula çocuğunuzun fotoğraflarının sosyal medyada paylaşılmamasını yazılı olarak bildirin
- Misafir uyarısı: Doğum günü partisi gibi etkinliklerde "Çocukların fotoğraflarını sosyal medyada paylaşmamayı rica ederiz" duyurusu yapın
Alternatif Paylaşım Yöntemleri
Sosyal medya yerine güvenli alternatifler:
Özel Dijital Çözümler
- Aile albüm uygulamaları: FamilyAlbum, Tinybeans, 23snaps gibi sadece davetli kişilerin görebildiği platformlar
- Şifreli mesajlaşma grupları: WhatsApp, Signal veya Telegram aile gruplarında paylaşım (herkese açık değil)
- Bulut depolama: Google Photos veya iCloud'da özel albümler oluşturup sadece seçili kişilerle paylaşım
- E-posta bülteni: Aylık aile bülteni hazırlayıp sadece yakın aileye gönderme
Analog Çözümler
- Basılı fotoğraf albümleri: Evet, hâlâ mümkün ve son derece değerli
- Dijital fotoğraf çerçevesi: Büyükanne-büyükbabanın evine hediye olarak
- Zaman kapsülü: Çocuğunuz için fotoğraf, mektup ve anıları fiziksel veya dijital olarak biriktirme — 18 yaşında açılmak üzere
Çocuğunuzla "Dijital Rıza" Konuşması
Çocuğunuz büyüdükçe dijital gizlilik hakkında konuşmak önemlidir:
3-5 Yaş
- "Bu fotoğrafı paylaşmamı ister misin?" sorusu ile başlayın
- "Evet" veya "hayır" deme hakkına saygı gösterin
- Basit dille açıklayın: "Bu fotoğrafı internet'e koyarsam birçok kişi görebilir"
6-9 Yaş
- İnternetin kalıcılığını anlatın: "İnternet'e koyduğumuz şeyler çok uzun süre kalır"
- Birlikte gözden geçirin: Paylaşılmış eski fotoğrafları birlikte bakın, hangilerini sevdiğini, hangilerini istemediğini sorun
- Silme hakkını tanıyın: İstemediği fotoğrafları silmeye hazır olun
10+ Yaş
- Dijital ayak izi kavramını anlatın
- Kendi sosyal medya kullanımlarında da gizlilik bilinçi oluşturun
- Aile dijital sözleşmesi oluşturun: Kim neyi paylaşabilir, kimin izni gerekir
İçerik Üretici Ebeveynler İçin Özel Uyarılar
Çocuklarını içerik olarak kullanan ebeveynlere yönelik düzenlemeler sıkılaşıyor:
- Kaliforniya modeli: Gelirin %65'i çocuk adına güvence hesabına yatırılmalı
- Fransa modeli: Çocuk 18 yaşında tüm içeriğin silinmesini talep edebilir
- Etik soru: Çocuğunuz bir "çalışan" mı yoksa bir "çocuk" mu? Çocuğun rızası olmadan elde edilen gelir etik açıdan tartışmalıdır
- Psikolojik etki: Sürekli kamera önünde büyüyen çocuklarda performans kaygısı, mükemmeliyetçilik ve "gerçek ben" ile "kamera önü ben" ayrışması görülebilir
- Türkiye'de: Çocuk influencer düzenlemesi henüz yok ancak RTÜK ve BTK'nın konuyu takip ettiği bilinmektedir
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalısınız?
- Çocuğunuzun fotoğraflarının izinsiz kullanıldığını tespit ederseniz → siber suç birimi (155) ve avukat
- Çocuğunuz paylaşımlarınız nedeniyle siber zorbalığa maruz kalıyorsa → okul rehberliği ve çocuk psikoloğu
- Dijital kaçırma şüphesi varsa → Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele ve KVKK'ya şikâyet
- Paylaşım alışkanlığınızı kontrol edemiyorsanız → sosyal medya bağımlılığı konusunda uzman bir terapist
Çocuğunuzun dijital gizliliğini korumak onun adına verebileceğiniz en değerli kararlardan biridir. Bugün paylaşmadığınız bir fotoğrafı yarın her zaman paylaşabilirsiniz — ama paylaştığınız bir fotoğrafı geri almak neredeyse imkânsızdır. Anılarınızı saklayın, sevginizi gösterin, ama "paylaş" butonuna basmadan önce bir nefes alın ve çocuğunuzun geleceğini düşünün. Çünkü o paylaşım sizin anınız olabilir — ama çocuğunuzun dijital kimliğidir.
