Çocuğunuz ilk kez tablet veya telefon aldığında heyecan duyar — eğitici videolar izleyecek, oyun oynayacak, belki okul ödevleri için araştırma yapacaktır. Ancak dijital dünyanın kapılarını araladığınız anda, o dünyanın karanlık köşeleri de beraberinde gelir: uygunsuz içerikler, siber zorbalık, çevrimiçi dolandırıcılık ve daha kötüsü. İyi haber şu ki doğru bilgi, doğru araçlar ve açık iletişimle çocuğunuzu dijital dünyada güvende tutabilirsiniz.
Bu rehberde yaşa göre internet güvenliği stratejilerini, Türkiye'deki yasal düzenlemeleri, ebeveyn kontrol araçlarını ve çocuğunuzla güvenli internet konuşmalarının nasıl yapılacağını kapsamlı şekilde ele alıyoruz.
Dijital Tehditler: Çocuklar Neyle Karşı Karşıya?
Çevrimiçi dünyayı güvenli hale getirmek için önce tehditleri tanımak gerekir.
Uygunsuz İçerik
- Pornografik içerik: Çocukların %30'undan fazlası 10 yaşından önce istemeden pornografik içerikle karşılaşıyor
- Şiddet içeren içerik: Oyunlar, videolar ve sosyal medya akışlarında normalleştirilmiş şiddet
- Zararlı bilgi: Kendine zarar verme, yeme bozuklukları veya tehlikeli "challenge"ları teşvik eden içerikler
- Dezenformasyon: Sahte haberler, komplo teorileri ve manipülatif içerikler
Siber Zorbalık
- 12-17 yaş grubundaki çocukların %54,6'sı hayatlarının bir noktasında siber zorbalığa maruz kalmıştır
- Siber zorbalık yüz yüze zorbalıktan daha yıkıcı olabilir — 7/24 devam eder, geniş kitleye ulaşır ve kalıcı iz bırakır
- Türkiye'de okullarda siber zorbalık vakaları artış eğilimindedir
Çevrimiçi Yırtıcılar (Online Predators)
- Grooming: Yetişkinlerin çocuklarla güven ilişkisi kurarak cinsel istismara zemin hazırlaması. Oyun platformları ve sohbet uygulamaları en riskli alanlar
- Sextortion: FBI 2025 verilerine göre sextortion (cinsel içerikli şantaj) şikâyetlerinde %60 artış yaşanmıştır. 12-17 yaş grubu en çok hedef alınan kesim
- AI destekli tehditler: Deepfake teknolojisiyle çocuk yüzlerinin manipülasyonu, AI kullanılarak oluşturulan sahte profiller
Veri Gizliliği ve Kimlik Hırsızlığı
- Çocukların kişisel bilgileri (ad, yaş, okul, konum) farkında olmadan paylaşılabilir
- Oyunlar ve uygulamalar aşırı veri toplayabilir
- Çocukların sosyal güvenlik bilgileri kimlik hırsızlığı için hedef olabilir
Dijital Bağımlılık
- Algoritmik içerik akışları (TikTok, YouTube Shorts, Instagram Reels) bağımlılık yapıcı tasarıma sahiptir
- Türkiye'de 6-13 yaş ortalaması günde 6,4 saat ekran — WHO önerisinin 6 katından fazla
- Bildirimler, otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma çocukların dopamin sistemini hedef alır
Türkiye'de Yasal Çerçeve ve BTK Hizmetleri
Güvenli İnternet Hizmeti (GİH)
BTK'nın 2011'den beri sunduğu Güvenli İnternet Hizmeti (GİH), Türkiye'nin en kapsamlı çocuk koruma aracıdır:
- Kullanıcı sayısı: 55 milyona ulaşmıştır
- Ücretsiz: Tüm internet servis sağlayıcılarından ücretsiz olarak aktifleştirilebilir
- İki profil: "Çocuk Profili" (daha kısıtlı) ve "Aile Profili" (orta düzey filtreleme)
- Filtreleme: Uyuşturucu, şiddet, ırkçılık, nefret söylemi, terör propagandası ve dolandırıcılık sitelerine erişimi engeller
- Aktivasyon: alo.btk.gov.tr veya internet servis sağlayıcınız üzerinden
2026 Yasa Teklifi: Sosyal Medya Yaş Sınırı
4 Mart 2026'da TBMM'ye sunulan yasa teklifi önemli düzenlemeler öngörmektedir:
- 15 yaş altı yasak: Sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaş altı çocuklara hizmet veremeyecek
- 15+ için özel model: 15 yaş üstü çocuklara yönelik ayrı hizmet modelleri ve ebeveyn kontrol araçları geliştirilmesi zorunlu
- Yaş doğrulama: Platformların yaş doğrulama mekanizmaları kurması zorunlu
BTK ve ASHB İş Birliği
- "Benim Güvenli İnternetim": ASHB'nin çocukların dijital güvenliği için geliştirdiği bilinçlendirme programı
- Güvenliweb.org.tr: BTK'nın çocuklar, gençler, ebeveynler ve eğitimciler için dijital güvenlik kaynakları
- Eğitim programları: BTK Güvenli İnternet Merkezi şimdiye kadar 1.781 eğitimde 300.000'den fazla kişiye ulaşmıştır
Yaşa Göre İnternet Güvenliği Stratejileri
0-3 Yaş: Ekransız Dönem
WHO önerisi bu yaş grubunda sıfır ekran (görüntülü arama hariç):
- Tablet veya telefonu "oyuncak" olarak vermeyin
- Ebeveynin telefon kullanımını minimumda tutun (model olma)
- Bu dönemde dijital güvenlik kaygısı yoktur çünkü ekran olmamalıdır
3-6 Yaş: Birlikte Kullanım Dönemi
- Kural: Ekran süresi günde max 1 saat, her zaman ebeveyn yanında
- İçerik seçimi: YouTube Kids veya Netflix Kids gibi yaş filtreli platformlar
- Otomatik oynatma: Mutlaka kapatın — sonsuz içerik akışını engeller
- Şifre: Cihaz şifresi sadece ebeveynde olmalı
- Uygulama indirme: Çocuğun kendi başına uygulama indirmesi engellenmeli
6-9 Yaş: Rehberli Keşif Dönemi
Bu dönemde çocuklar okul için internet kullanmaya başlar:
- Ortak alan kuralı: Bilgisayar veya tablet oturma odasında, çocuk odasında değil
- Ebeveyn kontrol araçları: Aktifleştirin (aşağıda detaylı rehber)
- Temel kurallar: "Kişisel bilgini paylaşma", "Tanımadığın kişiyle konuşma", "Rahatsız olduğun bir şey gördüğünde hemen bana söyle"
- İlk e-posta: Ebeveyn kontrolündeki çocuk e-posta hesabı (Gmail Family Link)
- Oyun güvenliği: Çevrimiçi oyunlarda sohbet özelliğini kapatın veya "sadece arkadaşlar" moda alın
9-12 Yaş: Bağımsızlık Hazırlığı
Kritik geçiş dönemi — birçok çocuk ilk akıllı telefonunu bu yaşlarda alır:
- Telefon sözleşmesi: Telefon vermeden önce yazılı kurallar belirleyin (aşağıda şablon)
- Sosyal medya: Çoğu platformun minimum yaşı 13'tür. 9-12 yaşta sosyal medya kullanılmamalıdır
- Siber zorbalık eğitimi: Hem mağdur olma hem zorba olma konusunda farkındalık
- Eleştirel düşünme: "Bu bilgi doğru mu?", "Kim paylaşmış?", "Kanıt var mı?" sorgulatma alışkanlığı
- Gizlilik bilinci: Fotoğraf paylaşımının riskleri, konum bilgisi, "internet unutmaz" kavramı
12+ Yaş: Dijital Vatandaşlık
Ergenler daha fazla özerklik ister ve gereklidir — ancak rehberlik devam etmelidir:
- Sosyal medya başlangıcı: 13 yaş minimum, ancak araştırmalar 16 yaşın daha güvenli olduğunu gösteriyor
- Gizlilik ayarları: Birlikte hesap oluşturun, gizlilik ayarlarını birlikte yapılandırın
- Dijital ayak izi: "Bugün paylaştığın şey yarın üniversite başvurunda veya iş mülakatında karşına çıkabilir"
- Sextortion farkındalığı: Asla çıplak fotoğraf göndermeme kuralı — "İstenirse hemen bana söyle, seninle birlikte çözeriz"
- Ruh sağlığı: Sosyal medyanın karşılaştırma tuzağı, FOMO (fırsatı kaçırma korkusu), siber zorbalık etkileri
Ebeveyn Kontrol Araçları: Platform Bazlı Rehber
Apple Cihazlar (iPhone, iPad, Mac)
Screen Time (Ekran Süresi):
- Ayarlar → Ekran Süresi → Çocuğunuz için açın
- İçerik kısıtlamaları: Web sitesi filtreleme, uygulama yaş sınırı, müstehcen içerik engeli
- Uygulama limitleri: Kategori bazlı günlük süre sınırı (oyunlar: 1 saat, sosyal medya: 30 dk)
- Mola zamanı: Yatmadan 1 saat önce otomatik kilitleme
- Konum paylaşımı: Çocuğu Bul uygulamasıyla konum takibi
- İletişim güvenliği: Mesajlarda hassas fotoğraf algılama ve uyarı
Android Cihazlar
Google Family Link:
- play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.kids.familylink
- Uygulama onayı: Çocuğun indirmek istediği her uygulama için ebeveyn onayı
- Ekran süresi: Günlük ve haftalık limitler + yatma saati kilidi
- Konum: Gerçek zamanlı konum takibi
- Chrome filtreleme: SafeSearch açık tutma, belirli siteleri engelleme
- YouTube Kids: Otomatik olarak yaş uyumlu içerik filtresi
Oyun Konsolları
- PlayStation: Ayarlar → Aile Yönetimi → Yaş kısıtlamaları, sohbet engeli, harcama limiti
- Xbox: Microsoft Aile Güvenliği uygulaması → ekran süresi, içerik filtreleme, arkadaş listesi kontrolü
- Nintendo Switch: Nintendo Ebeveyn Kontrolü uygulaması → günlük süre limiti, iletişim kısıtlama
İnternet Servis Sağlayıcısı Düzeyinde
- BTK Güvenli İnternet: ISP'nizden GİH aktivasyonu (ücretsiz, tüm cihazları kapsar)
- DNS filtreleme: OpenDNS Family Shield (208.67.222.123) veya CleanBrowsing ayarı
Aile Dijital Sözleşmesi Şablonu
Çocuğunuzla birlikte oluşturacağınız yazılı kurallar:
Temel Kurallar
- İnterneti oturma odasında/ortak alanda kullanırım
- Günlük ekran sürem [X] saattir (ödev hariç)
- Yatmadan [X] saat önce tüm ekranları bırakırım
- Yemek masasında telefon/tablet kullanmam
Güvenlik Kuralları
- Adımı, adresimi, okulumu, telefon numaramı çevrimiçi paylaşmam
- Tanımadığım kişilerden gelen mesajlara cevap vermem
- Rahatsız edici bir şey gördüğümde veya birisi beni korkuttuğunda hemen aileme söylerim
- Asla çıplak veya yarı çıplak fotoğraf göndermem — birisi isterse hemen aileme söylerim
- Şifrelerimi ailem dışında kimseyle paylaşmam
Saygı Kuralları
- Çevrimiçi ortamda başkalarına karşı saygılı davranırım
- Başkalarını zorbalamam ve zorbalığa tanık olursam müdahale ederim veya bir yetişkine bildiririm
- İzin almadan başkalarının fotoğrafını paylaşmam
Ebeveyn Taahhüdü
- Çocuğumun dijital deneyimini destekleyeceğim, yargılamayacağım
- Sorun yaşandığında ceza yerine birlikte çözüm arayacağım
- Kendi ekran kullanımımda da bu kuralara uyacağım (model olma)
- Gizliliğine saygı göstereceğim ancak güvenlik endişesi olduğunda kontrol edeceğim
Çocuğunuzla İnternet Güvenliği Konuşmaları
"Tanımadığın Kişi" Konuşması (6+ yaş)
- "İnternette insanlar kendilerini farklı gösterebilir. 12 yaşında bir çocuk olduğunu söyleyen kişi aslında yetişkin olabilir"
- "Çevrimiçi tanıştığın biriyle asla yalnız buluşma"
- "Eğer birisi sana hediye, oyun parası veya sır tutma teklif ediyorsa bu bir uyarı işaretidir — hemen bana söyle"
"Siber Zorbalık" Konuşması (8+ yaş)
- "İnternet'te birine söylediğin her şey kalıcıdır. Yüzüne söyleyemeyeceğin bir şeyi yazma"
- "Birisi sana kötü şeyler yazıyorsa bu senin suçun değil. Ekran görüntüsü al ve bana göster"
- "Zorbalığa tanık olsan bile sessiz kalma — bir yetişkine söyle"
"Özel Bölgeler ve İnternet" Konuşması (9+ yaş)
- "Kimse senden çıplak fotoğraf isteme hakkına sahip değil — arkadaşın, sevgilin veya çevrimiçi tanıdığın biri olsa bile"
- "Birisi sana uygunsuz fotoğraf gönderirse veya isterse, bu suçtur. Ceza almaz mısın diye korkma — hemen bana söyle"
- "Bir kez gönderdiğin fotoğrafı geri alamazsın. Silsen bile karşı taraf kaydetmiş olabilir"
"Doğru Bilgi" Konuşması (10+ yaş)
- "İnternette her okuduğun doğru değil. Kim yazmış? Kaynak ne? Başka yerler de aynı şeyi söylüyor mu?"
- "AI artık sahte fotoğraf ve video yapabiliyor. Gözlerinle gördüğün her şeye inanma"
- "Bir haber seni çok kızdırıyor veya korkutuyorsa, paylaşmadan önce dur ve kontrol et"
Siber Zorbalıkla Başa Çıkma
Belirtiler
Çocuğunuz siber zorbalığa maruz kalıyorsa şu işaretler görülebilir:
- Telefon veya bilgisayar kullandıktan sonra üzgün, sinirli veya endişeli olma
- Cihazlarını gizleme veya aniden kullanmayı bırakma
- Sosyal izolasyon, arkadaşlarından uzaklaşma
- Uyku sorunları, iştah değişikliği
- Okul başarısında ani düşüş
- "Artık okula gitmek istemiyorum" ifadesi
Ne Yapmalısınız?
- Dinleyin: Yargılamadan, suçlamadan dinleyin. "Senin suçun değil" deyin
- Kanıt toplayın: Ekran görüntüleri alın, mesajları kaydedin
- Engellemeyin hemen: Önce kanıtları koruyun, sonra zorbalık yapan kişiyi engelleyin/raporlayın
- Okulu bilgilendirin: Okul rehberlik servisi ve idaresine bilgi verin
- Yasal yollar: Ciddi vakalarda Emniyet Siber Suçlar birimine başvuru yapılabilir (155)
- Profesyonel destek: Çocuk psikoloğu, özellikle travma belirtileri varsa
Dijital Aile Alışkanlıkları
Model Olun
- Yemek masasında, çocuğunuzla konuşurken ve yatak odasında telefon kullanmayın
- "Bir dakika, telefona bakayım" yerine "Şimdi seninleyim, telefon bekleyebilir" deyin
- Kendi ekran sürenizi de sınırlayın — çocuklar sizi izler
Teknoloji Pozitif Ortam Yaratın
- Teknolojiyi sadece "tehlike" olarak değil, "araç" olarak konumlandırın
- Birlikte eğitici içerik keşfedin, kodlama öğrenin, sanal müze turları yapın
- "İnternette bugün ne güzel şey öğrendin?" sorusuyla olumlu deneyimleri pekiştirin
Açık İletişim Kanalı
- Çocuğunuzun size her şeyi söyleyebileceği güvenli bir ortam yaratın
- "İnternette sorun yaşarsan ceza vermeyeceğim, birlikte çözeceğiz" taahhüdü verin
- Düzenli "dijital check-in" sohbetleri yapın — haftalık 10 dakika yeterli
Ne Zaman Profesyonel Destek Almalısınız?
- Çocuğunuz siber zorbalık sonrası depresyon veya anksiyete belirtileri gösteriyorsa
- Çevrimiçi ortamda cinsel istismara maruz kaldıysa veya sextortion tehdidiyle karşılaştıysa → derhal polis (155) + çocuk psikiyatristi
- Dijital bağımlılık belirtileri varsa (ekransız kalınca aşırı sinirlenme, yalan söyleme, gizlice kullanma)
- Zararlı içeriklerden (kendine zarar verme, yeme bozuklukları) etkilendiğini düşünüyorsanız
- Çevrimiçi ortamda tanımadığı yetişkinlerle iletişim kurduğunu tespit ederseniz
Acil hatlar:
- Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlar: 155
- BTK Güvenli İnternet: alo.btk.gov.tr
- ALO 182 Çocuk Hattı
- Güvenliweb.org.tr — ihbar ve bilgilendirme
Dijital dünya çocuklarımız için hem fırsatlarla hem de risklerle doludur. Amacımız teknolojiyi yasaklamak değil, çocuklarımızı dijital dünyada güvenli, bilinçli ve sorumlu bireyler olarak yetiştirmektir. Açık iletişim, doğru araçlar ve tutarlı kurallarla bu mümkündür. Unutmayın: en güçlü ebeveyn kontrol aracı güvendir — çocuğunuzun size her şeyi söyleyebileceği bir ilişki kurmak, hiçbir yazılımın sağlayamayacağı bir korumadır.
